Dezinformacja dla uczniów. W podręczniku do HiT-u powielane są mity i stare dane dotyczące klimatu

W tym roku do szkół miała wejść edukacja klimatyczna. Na razie jest nowy podręcznik do HiT-u, w którym jego autor Wojciech Roszkowski porusza temat zmiany klimatu. A raczej dezinformuje na ten temat: powiela mity, pokazuje nieaktualne dane oraz kuriozalne argumenty. Treści w podręczniku, z którego mogą korzystać szkoły, są sprzeczne nawet z tym, co znajdziemy na rządowych stronach dotyczących edukacji ekologicznej.
Klimatyczna dezinformacja w podręczniku dla polskich uczniów
Fot. Dawid Żuchowicz / Agencja Wyborcza.pl; Wiktoria Beczek

Ukazał się kolejny tom podręcznika do nowego przedmiotu Historia i Teraźniejszość, którego autorem jest profesor Wojciech Roszkowski. Już pierwsza część była krytykowana za wątpliwej jakości treści. W drugim tomie - jak pisała w Gazeta.pl Wiktoria Beczek - Roszkowski "za pomocą siermiężnej dosyć publicystyki i nieskończenie wielu wzmianek o Janie Pawle II próbuje wlać młodzieży do głów jedyne właściwe poglądy". 

W podręczniku pojawił się też temat ekologii i zmiany klimatu - i tutaj także mamy połączenie kiepskiej publicystyki oraz dezinformacji. Dział "Gospodarka i ekologia" jest krótki, a samemu zagadnieniu globalnego ocieplenia autor poświęca niespełna stronę.  Jak zauważył fizyk i popularyzator nauki Marcin Popkiewicz, już samo to, że "jedno z najważniejszych wyzwań współczesności kwituje się tak krótką wzmianką, samo w sobie jest zdumiewające". Na początku rozdziału Roszkowski wykłada swoje poglądy nt. gospodarki rynkowej i planowanej i w bardzo ogólny sposób pisze o rozwoju gospodarczym w XX i XXI wieku.

Część o ekologii zaczyna się... obiecująco. Mamy wspomnienie o alternatywnych źródłach energii, w tym o tym, że są konkurencyjne cenowo wobec elektrowni konwencjonalnych. Jednak już w kolejnym akapicie autor wychwala to, jak świetnie kapitalizm radzi sobie z zagrożeniami dla środowiska w porównaniu do krajów komunistycznych (co jest, delikatnie mówiąc, wątpliwe). Wreszcie na koniec Roszkowski przechodzi do kwestii klimatu - i o ile wczesnej autor stawiał wątpliwe tezy lub po prostu opisywał własne poglądy, o tyle tutaj "odjeżdża" w stronę kompletnych bzdur i dezinformacji.

Klimatyczna dezinformacja w podręczniku dla szkół

Prof. Roszkowski zapewnia co prawda, że "nie należy wyśmiewać troski o środowisko naturalne", jednak zaraz twierdzi, że "niebezpieczne" jest też "zjawisko nazywane ostatnio ekologizmem". Według słownikowej definicji ekologizm to kierunek filozoficzny podejmujący problemy ochrony środowiska oraz miejsca człowieka w świecie. Jednak autor widzi w nim "ideologię" opartą na "przekonaniu, że nie świat służy człowiekowi, tylko człowiek światu".

Mamy więc tutaj to, co w innych częściach podręcznika - nie rzetelną informację, tylko mało odkrywczą publicystykę (podobne tezy nietrudno znaleźć na prawicowych kontach w mediach społecznościowych), którą Roszkowski próbuje wtłoczyć uczniom swoje poglądy. Łączy nawet ekologię z... "kultem Matki Ziemi znanym z pogaństwa". I przechodzi do globalnego ocieplenia.

embed

W podręczniki czytamy o "założeniu o nieodwracalnych skutkach globalnego ocieplenia w wyniku działalności ludzi w sytuacji, gdy ludzi jest za dużo". Pierwsza część zdania jest nieprawdziwa: globalne ocieplenie z powodu emisji gazów cieplarnianych z różnej działalności człowieka, oraz jego nieodwracalne skutki, nie są "założeniem", są potwierdzonym naukowo faktem. Na podstawie najbardziej aktualnej wiedzy naukowej, w raporcie, którego treść zaakceptowały wszystkie kraje świata, stwierdzono, że globalne ocieplenie bezsprzecznie jest spowodowane działalnością człowieka i już powoduje "niebezpieczną i powszechną destabilizację w przyrodzie i wpływają na życie miliardów ludzi na całym świecie".

Autor pisze, że "wielu ekspertów alarmuje z powodu globalnego ocieplenia", ale też "wielu wyraża sceptycyzm". To nieprawda - wszystkie duże, poważne organizacje naukowe, najlepsze uniwersytety i praktycznie wszyscy naukowcy rzeczywiście zajmujący się klimatem zgadają co do tego, że człowiek powoduje globalne ocieplenie. Tak, zdarzają się pojedynczy naukowcy - czasem nawet utytułowani eksperci, choć niekoniecznie w dziedzinie klimatu - którzy negują globalne ocieplenie. Ale po pierwsze to pojedyncze głosy wobec przytłaczającej większości, a po drugie - i co ważniejsze - to twarde dane i dowody naukowe pokazują, jak i dlaczego zmienia się klimat. 

Według Roszkowskiego wzrost średniej temperatury w XX wieku "wyniósł 0,7 proc., co przy błędzie pomiaru rzędu około jednego stopnia Celsjusza stawia pod znakiem zapytania samo globalne ocieplenie". Jak wyjaśnia Marcin Popkiewicz w serwisie Naukaoklimacie.pl, z naukowego punktu widzenia takie zdanie właściwie nie ma sensu i możliwe, że autor podręcznika pomylił procenty ze stopniami. Do tego, jeśli mowa o stopniach, to byłoby to dawno nieaktualne dane, bo od końca XX wieku minęły ponad dwie dekady i teraz wzrost temperatury wynosi już ok. 1,2 stopnia Celsjusza (i zapewne dojdzie do 1,5 stopnia w kolejnej dekadzie). Nie byłby to zresztą jedyny przypadek, w którym Roszkowski jest lata do tyłu z wiedzą o klimacie. Pisze, że "obecny" poziom dwutlenku węgla to 380 ppm (cząstek na milion) - to zdanie byłoby prawdziwe ok. 2005 roku. W tej chwili (dane z maja 2023) to już ponad 424 ppm. To o ponad 50 proc. więcej niż jeszcze w XIX wieku, co pokazuje ogromny wzrost, za który odpowiada człowiek. 

Według podręcznika "rośliny najlepiej się rozwijają przy poziomie 1000 ppm". I choć oczywiście rośliny wykorzystują dwutlenek węgla, to nadmiar ma też negatywne aspekty. Do tego takie podejście ignoruje dosłownie wszystkie inne skutki wzrostu stężenia CO2, które są dla roślin groźne - susze, groźniejsze pożary, ekstremalna pogoda, przesuwanie stref klimatycznych. A szybki wzrost do 1000 ppm oznaczałby kompletną destabilizację klimatu. 

Wreszcie Roszkowski przywołuje jeden z najpopularniejszych mitów: o tym, że w historii ziemi były już okresy ocieplenia i ochłodzenia. Technicznie rzecz biorąc to prawda. Jednak po pierwsze te zmiany następowały, zanim powstała cywilizacja człowieka; po drugie, często były one rozłożone na wiele tysięcy lat lub jeszcze dłuższe okresy, a teraz postępują błyskawicznie; wreszcie po trzecie - to, że klimat zmieniał się wcześniej, w żaden sposób nie kwestionuje twardych dowodów na to, że teraz zmienia się z naszej winy. 

Podręcznik przeczy nawet temu, co mówi rząd

Od lat mówi się o tym, że w polskiej szkole potrzeba edukacji klimatycznej, a braki w programie i podręcznikach starają się łatać niektórzy nauczyciele i organizacje pozarządowe. Ale nawet część rządu PiS zaczęła mówić (po licznych apelach), że to coś, czym trzeba się zająć. Przedstawiciele rządu wzięli udział w okrągłym stole dla edukacji klimatycznej. Choć efekty ewidentnie pozostawiają wiele do życzenia - minister Przemysław Czarnek zapowiedział dwa lata temu, że od 2023 roku w szkołach będzie edukacja klimatyczna, ale też mówił o walce z "ekologizmem". 

Ale nawet jeśli minister edukacji ma podobne obiekcje do "ekologizmu" co prof. Roszkowski, to w tej chwili nawet na rządowych stronach można znaleźć informacje, które zaprzeczają temu, co znalazło się w oficjalnym podręczniku, z którego mają korzystać szkoły. Na specjalnej podstronie rządowej dot. edukacji ekologicznej czytamy, że "zmiany klimatu to fakt, a nie opinia", a jednym z największych mitów o nich jest to, że "działalność człowieka nie wpływa na klimat". Resort klimatu organizował też szkolenia dla nauczycieli.

"Obrońcy Ziemi przed ludzkością"

W niewielu rzeczach dot. klimatu Roszkowski myli się tak głęboko, jak wtedy, gdy o ludziach chcących zatrzymać zmianę klimatu pisze "Obrońcy Ziemi przed ludzkością". Takie określenie wynika z jego toku myślenia o tym, że odejście od religii na rzecz "kultu przyrody" sprawia, że jego "wyznawcy" stawiają resztę przyrody ponad człowiekiem. 

To pokazuje fundamentalne niezrozumienie tego, na czym polega kryzys klimatyczny i ekologiczny: jest on zagrożeniem przede wszystkim dla nas, ludzi. Oczywiście niszczymy także naturalne ekosystemy i przyczyniamy się do szóstego wielkiego wymierania zwierząt oraz roślin i można spierać się na poziomie filozofii, jaką stratą dla planety jest to, że tysiące i tysiące gatunków bezpowrotnie zginęły z jej powierzchni, na której rozpycha się człowiek. Ale niezależnie od filozofii czy ideologii nauka pokazuje, że w ten sposób podcinamy gałąź, na której sami siedzimy. Potrzebujemy czystego powietrza do oddychania, czystej wody do picia, zdrowej gleby do uprawy żywności, owadów do zapylania, roślin do jedzenia. 

Roszkowski i osoby o jego poglądach mogą nie przejmować się tym, że przez zanieczyszczenie wymierają pszczoły lub że globalne ocieplenie dziesiątkuje rafy koralowe. Mogą argumentować, że nie jest to wygórowana cena za rozwój cywilizacji. Tyle że te i inne organizmy (podobnie jak stabilny klimat) są fundamentami naszej cywilizacji. 1/3 naszych upraw w jakimś stopniu potrzebuje pszczół i innych zapylaczy. 1/4 morskich gatunków zależy od raf koralowych, którym grozi niemal całkowite wymarcie, zaś setki milionów ludzi polegają na rybach jako jednym z głównych składników diety. Niezatrzymane zmiany klimatyczne sprawią, że obszary zamieszkane przez miliardy ludzi staną się zbyt gorące do normalnego życia, a do tego dojdą silniejsze powodzie, huragany oraz susze. Zatrzymanie zmiany klimatu i kryzysu ekologicznego to rzeczywiście obrona: obrona ludzkości przed rosnącym cierpieniem i śmiercią.

Czytaj więcej na ten temat:

Więcej o: