Celtowie

Celtowie byli ludem zamieszkującym znaczne obszary Europy w epoce brązu i żelaza . Dominując pod względem rozwoju cywilizacyjnego nad większością ówczesnych ludów europejskich, wywarli na nie silny wpływ, do dziś widoczny w kulturze niektórych rejonów (Irlandia, Walia, Szkocja)

Kultura Celtów

Celtowie , zależnie od miejsca zamieszkania, prowadzili różny tryb życia: zajmowali się żeglarstwem, handlem, połowem ryb, rolnictwem lub rzemiosłem. Nie zakładali miast, lecz mieszkali w niedużych osadach, czasem o charakterze warownym, zwanych oppidami (l. poj. oppidum ). Już około 1000 roku p.n.e. wydobywali sól kamienną i stosowali ją do konserwacji żywności, umieli też otrzymywać sól z wody morskiej. Potrafili obrabiać metale, wytwarzali narzędzia i broń z żelaza i brązu, często też używali złota. Żelazo pozyskiwali z wydobywanych na terenach bagiennych rud, które następnie przetapiali w prymitywnych piecach. Wydobywali też inne metale, między innymi cynę i miedź.

Potrafili posługiwać się kołem garncarskim, ponadto korzystali z pojazdów zaopatrzonych w koła jezdne, między innymi rydwanów bojowych. Ta umiejętność, jak również znajomość metod obróbki metali i produkcji broni, znacznie ułatwiały im podbijanie mniej zaawansowanych cywilizacyjnie plemion.

Struktura społeczeństwa celtyckiego

W celtyckim społeczeństwie istniały trzy grupy: rolnicy wraz z rzemieślnikami, wojownicy i kapłani. Najwyżej ceniono kapłanów, do których oprócz bardów, tworzących poezję, zaliczano także druidów , będących zarówno posiadaczami wiedzy na temat religii, przyrody i historii, jak również nauczycielami, przekazującymi swą wiedzę dalej, ponadto ciesząc się znacznym autorytetem, pełnili role doradców wodzów oraz wydawali wyroki w sprawach spornych.

Ponieważ w omawianej epoce średnia długości życia wynosiła około 30 lat, typowa rodzina składała się dwóch pokoleń, rodziców i dzieci, czy szerzej - starszych i młodszych członków danego rodu. Spokrewnione ze sobą rody tworzyły plemię. Wśród Celtów istniał zwyczaj oddawania kilkuletnich dzieci na wychowanie członkom innego plemienia, co w znacznym stopniu umacniało poczucie więzi między poszczególnymi plemionami.

Kobieta w społeczeństwie Celtów cieszyła się sporym szacunkiem i niezależnością. Mogła pełnić rolę nie tylko żony, ale również być kapłanką lub wojowniczką (historia brytyjskich Celtów odnotowuje kilka władczyń o znacznych wpływach, była to między innymi Boudicca i Carimandua). Wśród Celtów małżeństwo przybierało różne formy, między innymi funkcjonowały związki zawierane na pewien określony czas, istniała ponadto możliwość rozwodu, inicjowanego zarówno przez mężczyznę, jak i kobietę.

Religia Celtów

Najstarsze wierzenia Celtów były związane z kultem płodności, sił przyrody, Księżyca. Powszechnie czczono tak zwane Matrony, trzy kobiece bóstwa przedstawiane z atrybutami symbolizującymi urodzaj i dostatek. Ważną postacią w celtyckim panteonie była Epona bóstwo śmierci i płodności, przedstawiane w postaci kobiety jadącej konno. Wierzenia które ukształtowały się później, to jest w epoce brązu , są silniej związane z kultem solarnym, a bogowie których kult wywodzi się z tych czasów, przyjmują postacie mężczyzn (Dagda, Lugh, Cernunnos). Wraz z romanizacją kultury Celtów, w ich religii pojawiły się również elementy zapożyczone od Rzymian, a także zapośredniczone przez nich kulty bogiń orientalnych, np. egipskiej Izydy.

Na tych terenach, gdzie chrystianizacja nastąpiła stosunkowo szybko, jak na przykład w Irlandii , bóstwa celtyckie zostały przyjęte do panteonu świętych chrześcijańskich, i tak na przykład kult bogini Birgit przeistoczył się w kult chrześcijańskiej świętej Brygidy, słynącej z cudów wychowanki druida.

Ekspansja Celtów

Za kolebkę Celtów uważa się tereny nad górnym Dunajem, Renem i Menem, gdzie ich przodkowie, Protoceltowie, osiedlili się około 2000 lat przed naszą erą. Pod koniec epoki brązu , około I tysiąclecia p.n.e. Celtowie zaczęli ekspansję na tereny Europy zachodniej i środkowej, na przestrzeni kilku stuleci docierając na tereny dzisiejszej Francji, Beneluksu i Szwajcarii, na tereny Italii, na Półwysep Iberyjski oraz na Wyspy Brytyjskie. W VI wieku p.n.e. mieli swoje siedziby na terenie niemal całej Europy i rozprzestrzeniali się dalej, z terenów dzisiejszej Austrii i Czech, wzdłuż Dunaju, docierając na Bałkany i w Karpaty, a nawet na tereny Górnego Śląska i Małopolski. W IV wieku p.n.e. Celtowie wkroczyli do Rzymu , skąd jednak zostali wyparci, zaś około III wieku p.n.e. dotarli do Grecji, gdzie splądrowali Delfy (w roku 279 p.n.e.) i osiedlili się na terenach dzisiejszej Turcji i tam, znani pod nazwą Galatów , założyli miasto Ankara.

Stosunki celtycko - rzymskie

Celtowie zamieszkiwali dolinę Padu (tzw. Galia Przedalpejska - Gallami zwali Rzymianie celtyckie plemię mieszkające na terenach Italii i dzisiejszej Francji) od około IV wieku p.n.e. , osiedlając się w kolejnych miastach etruskich oraz sporadycznie dokonując próby ich podbicia (zaatakowali Arezzo i Chiusi w roku 386 p.n.e.). Kilkakrotnie atakowali też Rzym, między innymi około roku 390 p.n.e., kiedy to zdobyli i splądrowali całe miasto z wyjątkiem twierdzy na Kapitolu (z tym wydarzeniem wiąże się legenda o gęsiach kapitolińskich, świętych ptakach poświęconych bogini Junonie, które swoim krzykiem obudziły rzymskich obrońców Kapitolu, udaremniając tym samym nocny atak Celtów). Sytuacja zaczęła ulegać zmianie około roku 284 p.n.e., kiedy Rzymianie, wkroczywszy na Półwysep Iberyjski, zaczęli zdobywać kolejne celtyckie osady nad Atlantykiem.

W roku 225 rok p.n.e. celtyckie plemię Bojów, zamieszkujące Bolonię, starło się z wojskami rzymskimi podczas bitwy pod Telamonem i poniosło klęskę, która zapoczątkowała rzymski podbój Galii. Celtowie , licząc na wsparcie ze strony Hannibala, wędrującego z Półwyspu Iberyjskiego do Italii, wspierali zbrojnie jego wyprawę, lecz po opuszczeniu przez niego Italii w roku 203 p.n.e. utracili sojusznika, co umożliwiło Rzymianom atak na Bolonię i zdobycie miasta. Rzymski podbój południowo-wschodnich terenów Półwyspu Iberyjskiego trwał dość długo, przede wszystkim z powodu silnego oporu stawianego przez Celtyberów; oblegana przez Rzymian Numancja broniła się jedenaście lat (143 rok p.n.e. - 134 rok p.n.e.) i uległa dopiero wobec zdecydowanej przewagi liczebnej wojsk dowodzonych przez Scypiona Afrykańskiego.

Rzymski podbój Galii przebiegał etapami: najpierw, w II wieku p.n.e., zdobyto i skolonizowano Galię Południową (tereny dzisiejszej Prowansji), zaś północna część Galii została zdobyta przez Juliusza Cezara w latach 58 p.n.e. - 50 p.n.e. Dokonana przez niego próba podbicia Brytanii (55 rok p.n.e. - 54 rok p.n.e.) nie powiodła się, częściowego podboju dokonał Klaudiusz w roku 43 p.n.e.

Upadek cywilizacji celtyckiej

Podbicie Galii przez Rzymian stało się początkiem końca ich kultury. We wszystkich podbitych przez siebie prowincjach Rzymianie tworzyli swoje ośrodki administracyjne, budowali świątynie rzymskich bóstw, wprowadzali łacinę jako język urzędowy, wreszcie - sprowadzali obywateli rzymskich i przyznawali im ziemię i prawo osiedlania się wraz z szeregiem przywilejów. Celtycka ludność, stojąca niżej pod względem cywilizacyjnym, dość łatwo, choć nie bez początkowych oporów asymilowała nową kulturę. Przyczyniła się do tego również polityka Rzymu, nakazująca młodym mężczyznom wstępowanie do rzymskiej armii i tym samym zmuszała do przynajmniej częściowego przyjęcia rzymskich zwyczajów, języka itp. Rzymskie świątynie budowano w miejscach celtyckich ośrodków kultu, co z kolei przyczyniło się do rozprzestrzenienia się najpierw religii romańskiej (i utworzenie religii gallo -romańskiej, łączącej wierzenia i bóstwa obu tych systemów religijnych), później zaś, gdy chrześcijaństwo stało się oficjalną religią Rzymu (313 rok n.e.), przyjęli je także Celtowie. Wszystko to spowodowało stopniowy zanik ich kultury: języki celtyckie zostały wyparte przez wszechobecną łacinę, zmieniła się ponadto struktura społeczna wobec malejącej roli druidów, którzy do tej pory zajmowali się ustnym przekazywaniem tradycji oraz plemiennej wiedzy. Przemiany te najintensywniej zachodziły w Galii Południowej, gdzie osiedliło się wielu Rzymian i która nawet po upadku imperium rzymskiego pozostała ważnym ośrodkiem romańskiej kultury.

Więcej o: