Nie-Boska komedia - motywy

Motyw apokalipsy-katastrofy

W rozumieniu Krasińskiego to właśnie ludzie, a nie Bóg lub bogowie doprowadzili do apokaliptycznej katastrofy. Już sam tytuł stanowi wyraźne nawiązanie do " Boskiej komedii" Dantego. Może on być interpretowany jako wyraz przekonania poety o działaniach ludzi jako "nie-boskim" czynniku dziejów. Może również sugerować, iż wydarzenia przedstawione w utworze toczą się przeciwko Bogu, wbrew jego woli. Potwierdzenia tej koncepcji możemy upatrywać w zakończeniu dramatu. Rewolucja jest właśnie tym wykroczeniem przeciwko boskim planom. Stają tu naprzeciwko siebie dwa światy - stary, reprezentowany przez hrabiego Henryka, i nowy, reprezentowany przez rewolucjonistów. To właśnie oni pragną zniszczyć wszystko, co stare, arystokrację, szlachtę i ich świat, a gruzach starego pragną stworzyć nowy świat. Do zwycięstwa prowadzi ich Pankracy, uważający się za człowieka wybitnego. Krasiński jednak udowadnia w swoim dramacie, że nie można budować na ruinach, i choć zwycięża Pankracy, to prawdziwym zwycięzcą zostaje Chrystus. "Galilejczyku, zwyciężyłeś" to ostatnie słowa wodza rewolucji.

Motyw buntu

Bohaterowie romantyczni opisywani przez wieszczów polskiej literatury zazwyczaj przeżywają moment buntu. W dramacie Krasińskiego buntuje się nie pojedynczy bohater, lecz cała grupa społeczna reprezentowana przez rewolucjonistów. Arystokracja staje się ofiarą tego buntu. Rewolucjoniści zamierzają zmienić oblicze świata, zburzyć stary porządek. Buntują się tysiące ludzi cierpiących do tej pory nędzę i wyzysk, rewolucjoniści chcą zbudować nowy świat, gdzie rządzić będą nowe zasady. Pankracy chce być drugim Bogiem, Leonard jest twórcą nowej wiary, religii, obrzędów.

Motyw Szatana

W dramacie Krasińskiego zły duch patronuje rewolucjonistom, którzy zabijają, torturują, prowadzą obrzędy nowej wiary - obrzędy noży, orgie, wyświęcanie przyszłych zbrodniarzy, przypominające obrzędy satanistyczne. Pankracy zbuntował się przeciwko Bogu i podjął z nim walkę jak Szatan, ponieważ uważa, że świat stworzony przez Boga jest niedoskonały. Pankracy ginie jak Szatan, widząc przed oczami jasność zmartwychwstałego Chrystusa.