Utwór powstał pod koniec 1880 roku. Po raz pierwszy został opublikowany w czasopiśmie "Niwa". "Latarnik" jest uważany za arcydzieło nowelistyki polskiej.
Nowelę poprzedza notatka: "Opowiadanie osnute jest na wypadku rzeczywistym, o którym w swoim czasie pisał J. Horain w jednej ze swoich korespondencyj z Ameryki". Opisane zdarzenie dotyczyło emigranta Sielawy, który stracił pracę na latarni, ponieważ zapomniał ją zapalić. Zaniedbał swoje obowiązki, bo czytał powieść Zygmunta Kaczkowskiego "Murdelio".
Henryk Sienkiewicz stworzył z tej notatki opowiadanie patriotyczne.