Skąd się wzięła matura?

Wielu maturzystów z chęcią dopadłoby osobę, która wprowadziła w życie egzamin maturalny i powiedziało jej, co o niej myśli. Nie jest to jednak takie proste, bo matury zdawali już... członkowie pierwotnych plemion
Matura
Fot. Mikołaj Kuras / Agencja Wyborcza.pl

Niemal każda epoka, każde społeczeństwo miało swój egzamin, który musiał zdać młody człowiek, aby zostać uznanym za dorosłego członka społeczności.

Przed przejściem inicjacji członkowie plemion systematycznie uczyli się o świętych mitach i tradycjach (porównanie z lekcjami szkolnymi nasuwa się samo), następnie spędzali czas w osamotnieniu (czymże innym jest czas spędzony nad książkami w swoim pokoju?).

Na końcu następował rytuał inicjacyjny, nierzadko związany z okaleczeniem ciała "maturzysty", co miało potwierdzić jego odwagę, opanowanie oraz wytrzymałość (egzamin maturalny na szczęście, aż tak drastyczny nie jest, ale dzisiejszy maturzysta również musi mieć te same zalety).

Przełom w oświacie

Nowoczesny, zhierarchizowany i scentralizowany system oświaty zaczął się kształtować w oświeceniu. Przełomową rolę odegrała tu Wielka Rewolucja Francuska (1789-1799). Zburzyła system oświaty we Francji i dała sygnał do zmian w całej Europie. Jednym z jej najdonioślejszych haseł było wprowadzenie dostępnych dla wszystkich i bezpłatnych szkół. Całkowity nadzór nad edukacją miał należeć do państwa.

Zapoczątkowane przez Rewolucję zmiany kontynuował Napoleon Bonaparte. Na skutek wojen napoleońskich nowoczesny system edukacyjny rozprzestrzenił się w całej Europie. Decyzje dotyczące szkół podejmowała administracja szkolna. Do niej także należał nadzór nad wszystkimi ośrodkami edukacyjnymi.

Pierwszym "ministerstwem oświaty" była jednak powołana w Polsce w 1773 roku, a więc jeszcze przed wybuchem Wielkiej Rewolucji, Komisja Edukacji Narodowej, której przewodził Hugo Kołłątaj.

Rząd rosyjski powołał ministerstwo oświaty dopiero w 1802 r., francuski - w 1806 r., pruski - w 1817 r., austriacki - w 1848 r. Najdłużej przed wprowadzeniem zmian broniła się Anglia, w której takie ministerstwo powstało w 1902 roku.

Pierwsze matury

Od powołania ministerstw był już tylko krok do wprowadzenia w życie matury. Egzamin dojrzałości w podobnej do dzisiejszej jako pierwszy pojawił się w Prusach w 1812 roku.

Wtedy jeszcze nie gwarantował abiturientowi gwarancji dostania się na studia. Stało się to w roku 1834. Właśnie wtedy wprowadzono podział egzaminu na dwie części: pisemną i ustną.

W części pisemnej maturzyści musieli napisać wypracowanie z niemieckiego i łaciny, przetłumaczyć łaciński i grecki tekst, rozwiązać kilka zadań z matematyki oraz ćwiczeń z francuskiego.

Część ustna była jeszcze trudniejsza - trzeba było zdać egzaminy z wszystkich przedmiotów nauczanych w ostatniej klasie.

W Austrii wprowadzono maturę w 1849 roku. We Francji - dopiero w 1852. W Rosji końcowy egzamin musieli zdać uczniowie kończący szkołę w 1869 roku, a w Anglii pierwsza matura miała miejsce w Londynie w 1874 roku. Za jego przykładem poszły szybko Oxford i Cambridge

W Polsce egzamin dojrzałości został najprawdopodobniej wprowadzony już w latach dwudziestych XIX wieku.

Nowy typ szkoły

Oprócz egzaminu dojrzałości w Prusach ugruntował się system nauczania, który przypomina dzisiejszy. Na początku XIX wieku narodził się tam nowy typ gimnazjum - gimnazjum klasyczne.

Wprowadzono w nim klasy, a także godziny lekcyjne. Nauka trwała 9 lat.

W Polsce system oświaty był tworzony trzykrotnie. Po raz pierwszy w II Rzeczpospolitej w 1932 roku. Pod auspicjami Janusza Jędrzejewicza, ówczesnego ministra edukacji, przyjęto wówczas ustawę o ustroju szkolnictwa. Wprowadziła ona tzw. małą maturę, którą zdawano po ukończeniu czteroletniego gimnazjum ogólnokształcącego lub zawodowego. Naukę w gimnazjum uczniowie rozpoczynali się po ukończeniu siedmioletniej szkole powszechnej.

Maturą, która uprawniała do studiów, był egzamin zdawany po ukończeniu kolejnej szkoły - dwuletniego liceum ogólnokształcącego bądź trzyletniego liceum zawodowego.

Po II wojnie światowej system oświaty w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uregulowano Ustawą o rozwoju systemu oświaty i wychowania uchwaloną przez Sejm 15 lipca 1961 roku. Zlikwidowano wówczas gimnazja i wprowadzono ośmioletnie szkoły podstawowe i czteroletnie licea ogólnokształcące, które kończył egzamin dojrzałości (niewarunkujący przyjęcia na studia). Absolwenci szkół zawodowych mogli zdawać maturę po ukończeniu nauki w trzyletnich szkołach średnich.

Po raz trzeci i jak na razie ostatni Ministerstwo Edukacji Narodowej rozpoczęło reformę szkolnictwa 1 września 1999. Wprowadzono sześcioletnie szkoły podstawowe, trzyletnie gimnazja i trzyletnie licea. W 2005 roku egzamin maturalny stał się przepustką na studia.

Matura prapraprababci

Przykłady zadań maturalnych z języka polskiego

Wykazać w dziejach Polski prawdziwość słów Naruszewicza: "Żaden kraj cudzej potęgi nie zwalił, który sam siebie pierwej nie osłabił".

"Służmy poczciwej sławie, a jako kto może, niech ku pożytkowi dobra wspólnego pomoże" - rozwinąć powyższe słowa J. Kochanowskiego w zastosowaniu do czasów obecnych.

Przykłady zadań maturalnych z matematyki

W szeregu ar.(dziś powiedzielibyśmy w ciągu arytmetycznym) suma pierwszego i trzeciego wyrazu wynosi 10, a iloczyn drugiego i piątego wynosi 55. Wyznaczyć pierwsze pięć wyrazów tego szeregu.

Kula wystrzelona w kierunku pionowym do góry, przebiega w pierwszej sekundzie 450,28 m, do jakiej wysokości wzniesie się i po jakim czasie spadnie na ziemię.

Kwadrat o danym boku a = 6 m zamienić na prostokąt, którego powierzchnia (pole) równa się powierzchni tego kwadratu, obwód zaś jest dwa razy tak wielki, jak obwód kwadratu.

Przed ilu laty kapitał, złożony na 5,5% skład. (procentu składanego), miał trzecią część teraźniejszej wartości?

Zadania z Liceum św. Anny (obecnie: I Liceum Ogólnokształcące im. B. Nowodworskiego w Krakowie), ok. 1830 roku

Więcej o: