George Lucas

Marzył, że nakręci "Czas Apokalipsy". Ukradł mu go Coppola. Zrobił "bzdurę o robotach", która stała się filmowym hitem wszechczasów - o George'u Lucasie pisze Wojciech Orliński

Na początku lat 60. każdy wieczór w kalifornijskim Modesto wyglądał podobnie - z okolicy zjeżdżali się nastoletni chłopcy w wypucowanych samochodach i krążyli nimi po miasteczku. Nazywali to "cruising", czyli "kursowaniem". Była to dość nędzna rozrywka jak na dzisiejsze czasy, ale tamci chłopcy nie mieli nic innego do roboty. Ich muzyka, rodzący się właśnie rock and roll, była zakazana w większości legalnych stacji radiowych. W kinach i telewizji zaś nadawano wyłącznie programy dla "zgredów" i małych dzieci. Kino dla nastolatków miał dopiero stworzyć jeden z nich - George Lucas, który w roku 1960 miał zaledwie 16 lat.

Dziewictwo straciłem na tylnym siedzeniu

Żeby się liczyć w paradzie samochodów krążących po Modesto, trzeba było mieć samochód wart pokazywania. Chłopcy rozpieszczani przez rodziców mieli maszyny lśniące ozdobnymi chromami i budzące respekt potężnymi silnikami. Największym marzeniem nastolatków był pontiac thunderbird, barokowo zdobione wcielenie Amerykańskiego Snu. Co jednak z tymi, którym tatusiowie nie kupili T-Birda?

George Lucas miał wprawdzie bogatego ojca - George'a Lucasa seniora, szanowanego lokalnego przedsiębiorcę - ale ten nie pochwalał ani rock and rolla, ani nastoletnich obyczajów. Kupił mu najtańszy i najmniej prestiżowy samochód, jaki znalazł w katalogu - dwucylindrowego fiata bianchina, będącego raczej skrzyżowaniem skutera z namiotem niż "prawdziwym" samochodem.

Lucas senior nie doceniał jednak uporu i determinacji syna. Przez całe lato młody George Lucas przerabiał swój samochodzik. Wymienił zawieszenie, usunął z nadwozia wszystkie zbędne elementy, znacznie redukując masę, podrasował silnik, a nawet przerobił tłumik, żeby żałosne "prrr" oryginalnego silnika bianchiny brzmiało już jak budzące respekt "wruuuuum" cięższych maszyn. Z tych przeróbek wyłonił się pojazd, który mógł prześcignąć ciężkie limuzyny.

Ojciec George'a Lucasa nie rozumiał nastolatków lat 60. i nie wiedział, jakie znaczenie dla jego syna ma uczestnictwo w "cruisingu". Młody George Lucas był niski, chuderlawy i chorowity. Nie zwracał uwagi. Ktoś taki nie miał życia w amerykańskiej szkole średniej. Nie istniał dla dziewczyn, a dla chłopców był workiem treningowym. Szybki samochód pozwolił młodemu mu wkraść się w łaski lokalnego gangu młodzieżowego, tzw. Faros - budzących postrach buntowników w skórzanych kurtkach. Samochód pozwolił też Lucasowi na inicjację erotyczną. Tak przynajmniej twierdził wiele lat później - "straciłem dziewictwo na tylnym siedzeniu samochodu" - chociaż John Baxter, autor rewizjonistycznej biografii Lucasa, zauważył, że żadna ówczesna nastolatka z Modesto nie przyznaje się do intymnego związku z przyszłym multimilionerem.

W roku 1962 Lucas znalazł się na życiowych rozstajnych drogach. Ojciec naciskał, by został dziedzicem jego interesu. Młody George Lucas marzył o wyrwaniu się z Modesto, ale nie miał pomysłu, co miałby potem ze sobą robić. Nie potrafił nawet zdecydować się na wybór między dwiema kalifornijskimi metropoliami - poważnym Los Angeles i buntowniczym San Francisco. Obie były równie odległe od jego miasteczka. Lucas był finansowo zależny od ojca i nie mógł wyjechać bez jego błogosławieństwa. Sportretował tę sytuację później w początkowych scenach "Gwiezdnych wojen", w których młody Luke Skywalker błaga swego opiekuna, wuja Owena, o pozwolenie na wyjazd i w odpowiedzi słyszy tylko wymijające i mętne obietnice o "przyszłym roku".

Luke'owi Skywalkerowi niemalże dosłownie na głowę spadły z kosmosu roboty C3PO i R2D2, wskazując mu właściwą drogę życiową. W przypadku Lucasa zwrot był bardziej dramatyczny. 12 czerwca 1962 roku osiemnastoletni George Lucas zajechał swoim podrasowanym fiacikiem drogę chevroletowi impala, którym jechał jego rówieśnik. Leciuteńki fiacik został zmiażdżony na precel. Lucas był nieprzytomny, ale żywy. Czekał go jednak długi pobyt w szpitalu.

Ojciec płaci i marzy

To właśnie w szpitalu Lucas podjął decyzję, że zostanie filmowcem. Cudowne ocalenie - paradoksalnie - uprościło wiele spraw w jego życiu. Jeszcze niedawno groziło mu to, że nie skończy szkoły średniej - miał fatalne oceny i wiele niezaliczonych kursów. Szkoła jednak przymknęła na to oko. Ojciec, dotąd przeciwny studiom syna, zgodził się posłać go na wydział filmowy niezbyt prestiżowego Uniwersytetu Połudiowokalifornijskiego w Los Angeles. Przyjmowano tam studentów bez względu na średnią ocen - a ta zamykała Lucasowi drogę gdziekolwiek indziej.

George Lucas rozpoczął studia latem 1964 roku. Szkoły filmowe w USA działały od niedawna i spotykały się z nieskrywaną wrogością i pogardą ze strony hollywoodzkich wytwórni. W roku 1964 wszyscy wybitni amerykańscy filmowcy - scenarzyści, reżyserzy, producenci, aktorzy - byli samoukami. Nikt nie wierzył w to, że robienia filmów można się nauczyć tak jak projektowania samolotów czy leczenia zębów. Dyplom szkoły filmowej nie był przepustką do kariery w Hollywood, lecz raczej dokumentem uprawniającym do ubiegania się o zasiłek dla bezrobotnych.

Wbrew pozorom ta sytuacja odpowiadała Lucasowi seniorowi. Wciąż marzył o tym, że syn po studiach przejmie po nim firmę. Bardziej martwiłoby go, gdyby młody George Lucas studiował coś konkretnego - prawo czy medycynę. Ale szkoła filmowa, fabryka bezrobotnych, dawała mu nadzieję na powrót syna marnotrawnego. Miał zresztą nad nim stały nadzór. Opłaty za studia i drobne kieszonkowe młody Lucas pobierał w formie pensji od firmy ojca. Na papierze był jego pracownikiem i w każdej chwili mógł go "zwolnić", czyli przestać płacić.

Brodaty rebeliant ujawnia talent

Studenci filmówek zdawali sobie sprawę z braku perspektyw i od początku uczyli się tak, jakby nigdy nie mieli robić własnych filmów. Spoglądali na hollywoodzkie studia jak na potężne i wrogie imperia, siebie zaś uważali za idealistycznych rebeliantów. Studenci i pracownicy hollywoodzkich imperiów wyglądali jak przedstawiciele różnych cywilizacji. Pierwsi nosili brody, kraciaste koszule i mieli długie włosy. Drudzy - zawsze w garniturach, gładko ogoleni i przystrzyżeni.

Program studiów zorganizowano tak, jakby Hollywood nie istniało. Studenci oglądali dużo filmów europejskich (zwłaszcza młodych Francuzów, Godarda i Truffauta) i japońskich - przede wszystkim Kurosawę. Z amerykańskich filmów najbardziej interesowały ich realizowane poza Hollywood lub na jego obrzeżach kino rozrywkowe klasy B: horrory, westerny, filmy fantastyczne.

Lucas - choć też uważał siebie za brodatego rebelianta - nie zamierzał pogodzić się z rolą outsidera. Chciał pokonać imperium. Kiedy jego koledzy realizowali pretensjonalne artystowskie etiudy, on kręcił etiudy nadające się do pokazywania w kinach, godne profesjonalisty. Pomagało mu w tym doświadczenie chłopaka z prowincji, który potrafi naprawić dowolny mechanizm. Miało to ogromne znaczenie przy kręceniu na szkolnym sprzęcie - zdezelowanym, kapryśnym, nieprofesjonalnym.

Już pierwsze czarno-białe etiudy Lucasa zwróciły uwagę na jego talent. Były pełne akcji, napięcia, a nawet efektów specjalnych. Film "Freiheit" pokazywał ucieczkę młodego człowieka z NRD do RFN. Zrealizował też kolorowy film o wyścigach samochodów, z wykorzystaniem zdjęć lotniczych. Żaden inny student nie kręcił ani w kolorze, ani z samolotu.

Lucasem zainteresował się inny brodaty rebeliant, również kręcący studenckie etiudy wykraczające poza przeciętność - Steven Spielberg. Jednak Lucas szukał kontaktu z najstarszym przedstawicielem tego samego pokolenia - który jako pierwszy przedostał się do Hollywood i kręcił pełnometrażowy film dla Warner Brothers. Był to Francis Ford Coppola.

THX, Marcia i ślub

W wieku 22 lat podczas rutynowej kontroli lekarskiej Lucas usłyszał, że jest chory na cukrzycę. Jeśli zrezygnuje ze słodyczy, zwłaszcza ulubionych batoników Hersheya, może dotrwa do czterdziestki bez zastrzyków insulinowych.

Świadomość choroby wzmogła w Lucasie poczucie misji. Dwoił się i troił, pracował po kilkanaście godzin na dobę, wkładał stopę w każde półotwarte drzwi. U Coppoli znalazł bezpłatne zatrudnienie w roli asystenta produkcji - dawało mu to możliwość przypatrywania się kręceniu prawdziwego filmu.

Do ekipy realizującej dokument o prezydencie Johnsonie wkręcił się nie dlatego, że Johnson go interesował - ale dlatego, że chciał się przy okazji nauczyć montażu. Nade wszystko zaś w roku 1967 Lucas zakończył studia podyplomowe swoim opus magnum, fantastycznonaukową etiudą "THX 1138:4EB".

Na owe czasy był to film pionierski. Lucas wykorzystał prawdziwą grafikę komputerową wytworzoną w uczelnianym ośrodku obliczeniowym, podczas gdy inni reżyserowie na ekranach filmowych "komputerów" pokazywali ręcznie rysowane plansze. Wszystkie "komputerowe" obrazy w realizowanej w tym samym czasie "Odysei kosmicznej 2001" Kubricka to były właśnie ręczne rysunki - i to widać.

Krótka etiuda Lucasa pokazywała ponury świat przyszłości, w którym ludzie w szpitalnych mundurach są pod działaniem środków uspokajających tłumiących w nich bunt i popęd seksualny. Główny bohater - tytułowy THX - przestaje zażywać uspokajacze i próbuje uciec ze sztucznego świata.

Choć film ten był krótkometrażowy, okazał się dla Lucasa przepustką do kariery. Francis Ford Coppola nakłonił wytwórnię Warner Bros do sfinansowania pełnometrażowej wersji "THX 1138", która miała się stać reżyserskim debiutem Lucasa.

Spośród wszystkich burzliwych wydarzeń roku 1967 nie można pominąć jeszcze jednego. Sztuki montażu przy dokumencie o prezydencie Johnsonie Lucasa miała uczyć utalentowana montażystka Marcia Griffin. Szybko poczuła sympatię do nieśmiałego i małomównego, lecz pełnego pasji i dalekosiężnych planów kolegi. Wkrótce oboje się pobrali.

Ten seks był chory

W połowie lat 60. wyraźnie widać było, że Hollywood jest imperium chylącym się ku upadkowi. Wielkie wytwórnie okres świetności miały już za sobą. Warnera wykupiła korporacja Kinney, która dorobiła się fortuny, tworząc sieć płatnych parkingów. Z tej okazji szefem odpowiedzialnym za produkcję filmów młodzieżowych w Warner Bros został Fred Weintraub, który poznał się na młodzieży, prowadząc syndykat stołówek studenckich. Nowi szefowie Warnera byli świadomi swoich ograniczonych kompetencji i nie czuli się zbyt pewnie. To pozwalało śmiałkom takim jak Coppola naciągać ich na różne projekty. Wystarczyło, że bezczelnie blefował i składał wygórowane obietnice.

Lucas na szczęście nie uczestniczył w negocjacjach z Warnerami - tym zajmował się Coppola. George pracował nad "THX 1138" otoczony utalentowanymi ludźmi w swoim wieku, dzielącymi jego pasję kina. Razem ze scenarzystą Johnem Milliusem wysnuł wtedy śmiały pomysł paradokumentalnego filmu fabularnego o wojnie w Wietnamie. Film miał mieć fabułę zapożyczoną z "Jądra ciemności" Josepha Conrada i opowiadać o komandosie płynącym w górę Mekongu dla pojmania szalonego generała, który otoczył się uzbrojonymi tubylcami na granicy z Kambodżą. Miał mieć tytuł "Apocalypse Now!" ("Czas Apokalipsy"), zainspirowany ówczesnym hasłem buddyjskich hippisów "Nirvana Now!". Coppola był zachwycony tym pomysłem i zobowiązał się być producentem tego filmu, który miał reżyserować Lucas. Na razie jednak trzeba było dokończyć "THX 1138".

Film wszedł na ekrany kin w roku 1971. Wzbudził aplauz krytyków, zakwalifikował się do festiwalu w Cannes, ale w Warner Bros wszyscy go nienawidzili. "THX 1138" był zaprzeczeniem Hollywood. Nie było tu happy endu, gwiazdorskiej obsady (grający główne role Robert Duvall i Donald Pleasence zrobili kariery - ale później). Było w nim wystarczająco wiele seksu, żeby film zakwalifikował się jako "tylko dla dorosłych", ale jednocześnie ten seks był chory, odstręczający (dyktatura przyszłości używa seksu jako narzędzia kontroli społeczeństwa).

Zajęty filmem Lucas nie zauważył, że klimat się zmienił. Pod koniec lat 60. w Hollywood wszyscy byli bardzo podekscytowani filmami młodych twórców. Jednak kiedy ponosiły one fiasko komercyjne, nastroje się odwróciły. W 1972 roku nikogo już nie interesowało młode kino. Nawet mentor Lucasa Francis Ford Coppola - pod presją długów - zgodził się nakręcić "Ojca chrzestnego", film wielki, ale będący kapitulacją brodatego rebelianta przed hollywoodzkim schematem.

Wielkie marzenie Lucasa, jakim był "Czas Apokalipsy", musiało poczekać - nikt nie dałby mu na to pieniędzy. Niestrudzony Lucas postanowił wtedy zrealizować film o jego młodości, o nastolatkach z prowincjonalnego miasteczka sprzed dziesięciu lat. Rok 1962, parada samochodów na rynku, warczące silniki, osiemnastoletni chłopcy tuż przed wkroczeniem w dorosłość - która dla jednych oznacza wyjazd do Wietnamu i śmierć na froncie, dla drugich nudne kariery w biznesie. Film miał się nazywać "Amerykańskie graffiti". Warnerowie nie chcieli nawet słyszeć o tym projekcie, ale zgodził się go sfinansować Ned Tanen z Universalu. Lucas traktował ten film tylko jako etap przejściowy przed "Czasem Apokalipsy".

Bójki ze stolarzem Fordem

Kręcenie "Amerykańskiego graffiti" okazało się koszmarem. Pomysły wyglądały zachęcająco tylko na papierze: małe miasteczko, cała akcja rozgrywa się w ciągu jednej nocy, większość dialogów ma miejsce w jadących samochodach. Bo jakie małe miasto w Kalifornii zgodzi się na obecność ekipy filmowej nie dającej spać mieszkańcom przez kilka miesięcy? Jak nakręcić nocny film przy tak niskim budżecie, nie wystarczającym na profesjonalne oświetlenie i zdjęcia? Jak kręcić dialogi w jadących samochodach bez specjalnie przygotowanych samochodów z kamerami?

Lucas radził sobie ze swoją charakterystyczną zaciętością. Po odmowach ze strony kilku miasteczek postanowił nakręcić film na słabo zaludnionych przedmieściach San Francisco. Nie mógł sobie pozwolić na porządne oświetlenie planu, więc wymieniono żarówki w latarniach ulicznych, neony w wystawach sklepów na mocniejsze. Dialogi w samochodach kręcono w najbardziej niebezpieczny sposób - operator kamery kładł się po prostu na masce danego pojazdu. Raz skończyło się to wypadkiem. Operator wpadł pod koła i został przejechany, na szczęście przeżył.

Problemem okazali się też aktorzy. Podczas castingu wybrano aktorów wyglądających na zbuntowanych nastolatków. Ale za wyglądem szły odpowiednie charaktery. Aktorzy wdawali się w bójki, byli nieustannie pijani lub napaleni marihuaną, sikali do automatów z napojami, rzucali butelkami z okna pokoju hotelowego. Najbardziej rozbrykany był chłopak, który utrzymywał się dotąd głównie z budowania drewnianych dekoracji w Hollywood - niejaki Harrison Ford. Kiedy rzucona przez niego butelka wybiła szybę w cadillacu zaparkowanym na hotelowym parkingu, starszy i poważniejszy aktor Richard Dreyfuss poszedł do pokoju Forda zwrócić mu uwagę. Ford w odpowiedzi wyrzucił go z pierwszego piętra przez okno do płytkiego basenu. Po tym incydencie Ford został wyeksmitowany z Holiday Inn, w którym zatrzymała się ekipa, a Lucas obiecał sobie, że już nigdy nie zatrudni tego nieokrzesanego stolarza.

Na nic miliony i Oscary

"American Graffiti" złamało wszystkie zasady Hollywood. Nie ma wyrazistego głównego bohatera, samochodom poświęca się w nim więcej uwagi niż ludziom, dorośli ludzie w ogóle są w nim nieobecni. Wytwórnia Universal przerażona wieściami dochodzącymi z planu kilkakrotnie próbowała Lucasowi odebrać film, ratowały go tylko interwencje Coppoli. Rację miał jednak Lucas. Nakręcony za 775 tysięcy film przyniósł ok. 120 milionów dolarów dochodu z samej sprzedaży biletów (bardzo dobrze sprzedawała się też ścieżka dźwiękowa). Do 1990 roku nie schodził z listy 20 największych kasowych przebojów wszech czasów. Został nominowany do Oscara w kategoriach: najlepszy film, najlepszy scenariusz, najlepsza reżyseria, najlepsza aktorka drugoplanowa, najlepszy montaż.

Wprawdzie "American Graffiti" opowiada o osiemnastolatkach, ale identyfikuje się z nimi każdy, kto był lub będzie osiemnastolatkiem. Wyciska widzom - zwłaszcza starszym - łzy z oczu. Do dzisiaj w USA specjalnym seansem "American Graffiti" uświęca się zjazdy absolwentów.

Radość z triumfu mąciło Lucasowi tylko jedno. Wszyscy poważni krytycy filmowi chwalili "Amerykańskie Graffiti". Tymczasem recenzent lokalnej "San Francisco Chronicle" napisał, że "tak naprawdę" prowincjonalne miasteczka w Kalifornii wyglądają inaczej niż w tym filmie - i już to wystarczyło mu do negatywnej opinii. Lucas był zdruzgotany. Wiedział, że "Chronicle" to jedyne pismo, jakie czyta jego ojciec.

Za ten film wygnają mnie z kraju

Po sukcesie "American Graffiti" Lucas miał już wolną rękę by, realizować, co chce. Najbardziej chciał nakręcić "Czas Apokalipsy". Niestety, było za późno. W latach 60. armia USA chętnie witała w Wietnamie filmowców i reporterów uwieczniających ich triumfy, ale nie w roku 1973, kiedy do uwieczniania pozostawały już głównie klęski.

Lucasa to właśnie fascynowało. Chciał zrobić film o tym, jak słabo uzbrojeni tubylcy pokonują imperium. Ta fascynacja wracała potem w "Gwiezdnych wojnach". Lucas był krytykiem obecności Amerykanów w Wietnamie i chciał nakręcić film z wyraźną tezą - "nie chcą nas tu, nie powinniśmy im się narzucać". Żartował wielokrotnie, że "za ten film pewnie mnie wygnają z kraju". Jednak bez współpracy armii USA - śmigłowców, uzbrojenia, czołgów - nie było mowy o realizacji tego filmu.

Sięgnął po plan awaryjny. W maju 1973 roku pokazał współpracownikom streszczenie kosmicznego filmu przygodowego. Zaczynało się od słów: "Opowieść Mace Windu, świątobliwego Jedi-bendu z Opuchi opowiedziana Usby Thapemu, padawaańskiemu przywódcy sławnych Jedi". Reakcja na to pierwsze zdanie była do przewidzenia - "George oszalał".

Zaufanie, jakie Lucas zyskał dzięki sukcesowi "American Graffiti", nie wystarczało do przepchnięcia tego projektu w jakiejkolwiek wytwórni. Oddajmy zresztą sprawiedliwość hollywoodzkim producentom - pierwsze wersje scenariusza naprawdę były słabe. Zawierały głównie opisy technicznych urządzeń (odwieczna pasja Lucasa) i nieustanne siekaniny. Brakowało ciekawych psychologicznie postaci.

W kolejnych wersjach Lucas podświadomie zaczął opisywać sam siebie. Jego bohater Luke Skywalker (pierwotnie nazywający się Starkiller) był nastolatkiem z prowincjonalnej planety, zmuszanym przez despotycznego opiekuna do pracy na farmie. Udaje mu się jednak wyruszyć do centrum wszechświata i pokonać imperium. Swoje podświadome lęki i frustracje związane z osobą ojca Lucas rzutował w postacie pełnego miłości Obi-Wana Kenobi oraz nienawistnego Vadera (nieprzypadkowo to słowo przypomina angielskie "father").

Międzygwiezdny przemytnik Han Solo - w pierwszych wersjach opisywany jako "pozbawiony nosa kosmita o zielonej skórze" - stał się w końcu mężczyzną, na punkcie których Lucas zawsze miał kompleksy: przystojnym, wygadanym, dowcipnym, pożeraczem niewieścich serc. Księżniczka Leia (w pierwszych wersjach nastoletnia) stała się dominującą, władczą kobietą - Lucasa zawsze właśnie takie pociągały. W kolejnych wersjach "Gwiezdne wojny" nawiązywały do klasyki kina - do filmów Kurosawy, do epickich westernów, do wielkobudżetowych widowisk historycznych. Film w końcu zgodziła się zrealizować wytwórnia Twentieth Century Fox, która nie miała już nic do stracenia. W 1975 roku Fox był na 497. pozycji na liście 500 największych firm miesięcznika "Fortune". Wyglądało na to, że wkrótce z niej wypadnie.

Ten złodziej Coppola

Kręcenie "Gwiezdnych wojen" znów okazało się dla Lucasa koszmarem. Film powstawał głównie w trzech miejscach - w Tunezji, gdzie realizowano pustynne zdjęcia z planety Tatooine, w Wielkiej Brytanii, gdzie kręcono wszystkie sceny rozgrywające się w studyjnych dekoracjach, oraz w Kalifornii, gdzie powołana przez Lucasa firma Industrial Light And Magic pracowała nad efektami specjalnymi.

Niestety, w Wielkiej Brytanii ekipa w studiu uważała Lucasa za idiotę i sabotowała jego decyzje. W Kalifornii specjaliści od efektów specjalnych bawili się stateczkami, ignorując terminy i harmonogram. Najgorzej było w Tunezji - burze piaskowe niszczyły rekwizyty, nagła ulewa sprawiła, że pustynne miejsce wyznaczone na filmową lokację zmieniło się w bagniste jezioro.

Najciężej Lucasowi współpracowało się z aktorami. Patologicznie nieśmiały nie potrafił wyjaśniać im swojej wizji - zdawał się na ich improwizacje na planie. Przed zdjęciami reżyser powinien odbyć z aktorami próby, a przynajmniej zbiorowe czytanie scenariusza. Lucas odkładał to do ostatniej chwili, aż w końcu nie było na to czasu. Zamiast tego zabrał wszystkich aktorów na wspólny obiad do restauracji. "Zapanowała krępująca cisza. Nikt nie umiał zacząć rozmowy. Zjedliśmy w milczeniu i w milczeniu się rozstaliśmy" - wspominał Mark Hamill, grający Luke'a Skywalkera.

Improwizacje na planie najlepiej wychodziły Harrisonowi Fordowi, stolarzowi, którego Lucas poprzysiągł sobie już nigdy nie zatrudnić. Fordowi jednak bardzo zależało na roli Hana Solo, którą uważał za stworzoną dla siebie. Lucas do ostatniej chwili rozważał innych aktorów (byli to m.in. Christopher Walken, Richard Dreyfuss i Nick Nolte). Na szczęście Ford swoją energię, pomysłowość i poczucie humoru wykorzystywał dla dobra filmu, a nie do płatania kolegom figli.

W trakcie pracy Lucas z przykrością dowiedział się, że jego przyjaciel Francis Ford Coppola wyrządził mu brzydkiego figla. Zabrał się sam do realizację "Czasu Apokalipsy", filmu, o którym Lucas marzył od dziesięciu lat. Lucas nie wybaczył tego Coppoli do dzisiaj - chociaż mieszkają niedaleko od siebie, nie rozmawiają ze sobą.

Słyszałeś o zaginionej arce?

"Gwiezdne wojny" weszły na ekrany kin 25 maja 1977 roku. Pokazywano je początkowo tylko w 40 kinach, co potem niektórzy uważali za sprytny chwyt marketingowy Foxa (przez pierwsze tygodnie przed amerykańskimi kinami wyświetlającymi "Gwiezdne wojny" kłębiły się kolosalne kolejki). W rzeczywistości wszyscy spodziewali się klapy. Kiniarze nie chcieli brać tego filmu - Fox zmuszał ich do tego, proponując "transakcję wiązaną": weźmiecie tę bzdurę o robotach, to damy wam nasz hit roku - "Drugą stronę północy". Dziś nikt już nie pamięta tego filmu.

"Gwiezdne wojny" uczyniły Lucasa i większość ekipy milionerami. Po koszmarze, jakim była realizacja filmu, Lucas obiecał sobie, że już nigdy nie będzie reżyserował. Chciał występować w roli producenta lub scenarzysty. Dotrzymywał tego postanowienia aż do lat 90., kiedy zabrał się za realizację "Mrocznego widma".

Po skłóceniu się z Coppolą zacieśniał przyjaźń z trzecim przedstawicielem pokolenia "brodatych dzieciaków" - Stevenem Spielbergiem. W 1977 roku Spielberg poskarżył się Lucasowi, że zawsze chciał reżyserować film w stylu Jamesa Bonda, niestety producenci serii - Saltzman i Broccoli - nie chcieli o tym słyszeć. "Mam dla ciebie lepszy pomysł" - odparł Lucas. "Słyszałeś kiedyś o zaginionej arce przymierza?".

Kilka lat wcześniej to samo pytanie zadał mu Philip Kaufman, scenarzysta, z którym Lucas odbywał sesje szukania nowych pomysłów. W 1975 roku Lucas rozważał pomysł filmu nawiązującego do starych komedii awanturniczych w rodzaju "Skarbów króla Salomona" czy "Skarbu Sierra Madre". Marzył o bohaterze przypominającym dawnych męskich herosów w rodzaju Clarka Gable'a czy Spencera Tracy. Uważał jednak, że dzisiejsza widownia nie zaakceptuje ani postaci rabusia starożytnych skarbów, ani bogatego próżniaka - jego bohater musiał być archeologiem, pakującym się w ryzykowne sytuacje nie z chciwości, tylko żądzy wiedzy. Czego jednak miałby szukać? Lucas z wychowania był metodystą i prawie w ogóle nie znał Starego Testamentu, który jednak znał na pamięć Philip Kaufman (w dzieciństwie jako żydowskie dziecko chodził do koszernego ortodonty, który opowiadał dzieciom Stary Testament, żeby się nie wierciły w fotelu).

Pod koniec 1977 roku scenariusz "Poszukiwaczy zaginionej arki" był już gotowy i po dalszych przeróbkach film ostatecznie zrealizował Spielberg.

"Poszukiwacze", "Gwiezdne wojny" i "Czas Apokalipsy" często wymieniane są jako trzy najważniejsze dzieła, od których zaczęło się tzw. kino nowej rozrywki, dominujące w Hollywood przez całe lata 80. W realizacji wszystkich trzech zawsze istotną rolę odgrywał George Lucas, który wciąż zachowywał naturę nudzącego się nastolatka z Modesto, szukającego w kinie ucieczki od codziennej rutyny.

Atak klonów, czyli reklamówka zabawek

George Lucas odniósł triumf, którego skalę trudno ocenić. Nie tylko wyreżyserował najbardziej kasowy przebój wszech czasów, jego filmy - oparte o błyskotliwe efekty specjalne, ze śmiałym scenariuszem, odwołujące się raczej do nastolatków niż do widzów dorosłych, pełne scen akcji - stały się symbolem całej epoki. Harrison Ford żartował, że Lucas jako reżyser umie udzielać aktorom tylko dwóch porad: "szybciej" i "intensywniej". Kiedy Lucas stracił głos, żartowano, że wystarczą mu dwie tabliczki z takimi napisami.

"Szybciej i intensywniej" świetnie nadawało się na motto całego kina "nowej rozrywki".

Epoka tego kina wygasła w roku 1994, kiedy "Parkiem jurajskim" Steven Spielberg udowodnił, że za pomocą komputerów można pokazać już wszystko - dinozaury, Shreka, kosmitów burzących Biały Dom. Dziś przyzwyczailiśmy się już do efektów specjalnych - a jednak stare "Gwiezdne wojny" wciąż fascynują, mimo że stosowane przy nich środki z dzisiejszego punktu widzenia są bardzo prymitywne.

Przyzwyczailiśmy się też do jeszcze jednego aspektu nowego kina: merchandisingu. Premierze kasowego filmu towarzyszą niezliczone licencjonowane zabawki - latające miotły z "Harry'ego Pottera", poduszki w "Królem Lwem", dinozaury z "Parku jurajskiego" i przede wszystkim zabawki z "Gwiezdnych wojen": myśliwce, hełmy Vadera, miecze świetlne, roboty, zestawy lego, gry komputerowe. "Gwiezdne wojny" po raz pierwszy pokazały, że na "merchandisingu" zarabia się więcej niż na samym filmie.

Lucas nie czuł się z tym dobrze. Miliony z "Gwiezdnych wojen" poświęcił na budowę imponującego rancho Skywalker w północnej Kalifornii. Stworzył tam komfortowe studio, o którym marzył przez całe zawodowe życie. Lucas, miłośnik Kurosawy, Godarda, Truffauta, marzył o tym, że kiedy się wreszcie dorobi, zacznie kręcić filmy eksperymentalne. Nic z tego nie wyszło. Jako miłośnik Orsona Wellesa nie mógł się powstrzymać przed kojarzeniem swojego życia z życiem obywatela Kane - tak jak Kane odniósł triumf, który zrujnował jego życie osobiste (w 1982 roku Lucas rozwiódł się z Marcią - jak na ironię w tym samym roku jego rodzice obchodzili 50. rocznicę ślubu). I tak jak Kane wycofał się do zbudowanego za miliony dolarów pałacu.

Lucas nie jest jednak obywatelem Kane. Na początku lat 90. powoli wrócił do reżyserowania. W 1994 roku gotowy był scenariusz "Mrocznego widma" (który w ogólnym zarysie Lucas miał w głowie już kilkanaście lat wcześniej). W 1999 roku film wszedł na ekrany, budząc mieszane reakcje. Miłośnicy dotychczasowego cyklu mieli Lucasowi za złe zdradę założeń "kina nowej rozrywki" - tu już akcja nie rozgrywa się "szybciej, intensywniej". W "Mrocznym widmie" są dłużyzny. "Atak klonów" z tego punktu widzenia wygląda jeszcze gorzej - to przecież historia miłosna, coś, co w kinie "nowej rozrywki" w ogóle nie miało racji bytu!

Lucas jest jednak mądrzejszy od starej gwardii z Hollywood, której miejsce zajął w latach 70. Nie zamierza kurczowo trzymać się starych wzorców. Kiedyś kino zmieniało się razem z nim, teraz on zmienia się razem z kinem.