4 czerwca: wojsko gotowe do działań

Nieznane akta śledztwa z lipca 1992 r. badającego, czy 4 czerwca 1992 r. członkowie rządu Jana Olszewskiego próbowali wyprowadzić wojsko na ulicę i dokonać zamachu stanu.

Sprawa wprowadzenia 4 czerwca 1992 r. stanu podwyższonej gotowości w Nadwiślańskich Jednostkach Wojskowych MSW wybuchła kilka dni po tym, jak Antoni Macierewicz, szef MSW w rządzie Jana Olszewskiego, ogłosił 4 czerwca w Sejmie listę polityków (wśród nich prezydenta RP Lecha Wałęsy), którzy mieli być agentami SB.

12 czerwca Andrzej Milczanowski, który przejął MSW po Macierewiczu, ogłosił, że w dniu ujawnienia listy agentów Macierewicz i szef UOP Piotr Naimski próbowali wyprowadzić z koszar wojska MSW. Dowodem był szyfrogram nr PF 100, w którym dowódca NJW płk Józef Pęcko nakazywał - na polecenie Macierewicza - podległym sobie jednostkom wprowadzenie stanu podwyższonej gotowości do działań. W stan alarmu postawionych zostało ok. 800 żołnierzy, w tym jednostki żandarmerii, Grupa Antyterrorystyczna (późniejszy GROM) oraz śmigłowce Bell i Mi-8 należące do MSW.

Szyfrogram Pęcki trafił do Milczanowskiego za pośrednictwem oficerów pracujących w BBN Lecha Wałęsy. Przekazał go im gen. Edward Wejner - odsunięty w maju 1992 r. przez Macierewicza były dowódca NJW.

W sprawę włączył się prezydent Wałęsa, sugerując publicznie, że w ramach działań NJW miał zostać zatrzymany i osadzony w jednym z rządowych ośrodków.

Politycy związani z rządem Olszewskiego odpierali zarzuty, zaprzeczając zamiarowi skorzystania w "dniu teczek" ze wsparcia militarnego i dokonania próby zamachu stanu.

W listopadzie 1992 r. sejmowa komisja, która badała zarzuty, stwierdziła, że nie mają one podstaw.

Śledztwo PoD-I-3092

Zaraz po wykryciu szyfrogramu w prokuraturze Warszawskiego Okręgu Wojskowego wszczęto śledztwo (o sygnaturze PoD-I-3092). Początkowo dotyczyło ono: "Okoliczności wydania w dniu 4 VI 1992 polecenia wprowadzenia stanu podwyższonej gotowości bojowej w Nadwiślańskich Jednostkach Wojskowych MSW".

17 VI 1992 r., przesyłając wstępne materiały do Naczelnej Prokuratury wojskowej, zastępca prokuratora generalnego Stanisław Iwanicki napisał: "W świetle tych materiałów wyjaśnienia wymaga, czy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że podjęte przez b. kierownictwo MSW decyzje zmierzały do obalenia przemocą ustroju RP, a zatem czy istnieje podstawa do wszczęcia postępowania o przestępstwo z art. 128 par. 1 w zw. z art. 123 kk".

7 lipca 1992 r. prokurator wojskowy płk Andrzej Komarski wydał postanowienie o wszczęciu śledztwa z art. 276 kk "w sprawie udziału żołnierzy NJW i innych formacji wojskowych MSW podejrzanych o udział w związku mającym na celu popełnienie przestępstwa (nieczytelne). Podstawą były "materiały nadesłane przez MSW, a zwłaszcza doniesienie złożone przez gen. Edwarda Wejnera, dowódcę NJW".

Postępowanie rozpoczęto 19 VI 1992 r., a zakończono 31 VII 1992r. Akta sprawy liczą 257 kart. W materiałach nie ma końcowych wniosków prokuratury.

Informację o umorzeniu śledztwa z powodu niepotwierdzenia zarzutów ogłoszono dopiero w marcu 1993 r.

Wojskowi prokuratorzy przesłuchali kilkadziesiąt osób - bezpośrednich uczestników wydarzeń, do których doszło w NJW w dniu ogłoszenia listy Macierewicza. W aktach nie ma jednak protokołów przesłuchań najważniejszych aktorów tych wydarzeń - ministrów Macierewicza i Naimskiego, oraz płk. Pęcki.

Przytaczamy spisane z oryginału fragmenty niektórych zeznań.

Zeznania gen. Edwarda Wejnera, b. dowódcy NJW, 8 lipca 1992 r.:

"Oprócz wprowadzenia stanu podwyższonej gotowości były działania, które nie wynikały bezpośrednio z treści szyfrogramu, lecz były wykonywane na polecenie ustne. Dotyczyło to w szczególności pułku lotniczego i oddziału żandarmerii. Także dotyczyło to wzmocnienia warty nr 402 - przy Belwederze. (...) Mimo sugestii BOR-u, by wzmocnić ochronę, płk Budnik otrzymał polecenie, aby nie wzmacniać tej ochrony. Ochrona Belwederu ze strony NJW miała pozostać bez zmian".

"W dniu 10 kwietnia została przeprowadzona przez grupę funkcjonariuszy MSW z wiceministrem spraw wewnętrznych Andrzejem Zalewskim na czele wizytacja obiektów koszarowych jednostki NJW w Bieszczadach oraz budynków wczasowych URM w Arłamowie i Trójcy. (...) Celem tej wizytacji było ustalenie możliwości zakwaterowania ludzi w różnych wariantach - w obiektach koszarowych i wczasowych. Pobyt tej grupy w Pułku w Bieszczadach odbył się w głębokiej tajemnicy przede mną i moimi zastępcami. Z tego, co mi wiadomo (...) wiceminister Zalewski zabronił informowania mnie o tym fakcie. (...) Chcę zaznaczyć, że dane dotyczące ilości osób, które można zakwaterować w obiektach koszarowych pułku w Bieszczadach i obiektach URM w Arłamowie, można bez trudu uzyskać na miejscu w Warszawie. (...) W kwietniu przeprowadzona została także wizytacja obiektów i urządzeń stanowisk nr 1 i 2. (...) O tej wizytacji też nie byłem informowany.

W dniu 3 czerwca 1992 na rozkaz płk Pęcko przybył do dowództwa NJW po dowódcy Pułku w Bieszczadach ppłk Wolanowski po specjalne zadania. Na czym one polegały, tego nie wiem. Następnego dnia (4 VI) ściągnięto do Warszawy dowództwo 14. Pułku Ochrony z Olsztyna po określone zadania. Nie wiem, na czym one polegały. Ta jednostka jest odpowiedzialna za ochronę i funkcjonowanie obiektów wczasowych prezydenta RP (Hel) i URM - w rejonie Olsztyna.

3 czerwca minister spraw wewnętrznych wizytował antyterrorystyczną grupę specjalną pod dowództwem płk. Petelickiego. Nie wiem, jakie przedstawił zadania tej grupie.

3 czerwca płk Pęcko, osobiście pilotując śmigłowiec, rozpoznawał miejsca lądowisk dla śmigłowców - najprawdopodobniej lot ten odbywał z dyr. gen. MSW Ścibutem. Lądowali m.in. w obiekcie wczasowym prezydenta RP w Rudzie Tarnawskiej. Dowódca załogi Ochrony Obiektów w Rudzie Tarnawskiej otrzymał zakaz informowania kogokolwiek o tej wizycie.

Z informacji przekazanych mi przez płk. Choroszewskiego i płk. Makuszewskiego wynikało, że w czasie rozmowy oficerów z Samodzielnego Oddziału Żandarmerii Wojskowej NJW padło stwierdzenie z ust jednego z nich, że gdyby prezydent RP wieczorem lub w nocy w dniu głosowania w Sejmie nad odwołaniem Rady Ministrów wyszedł poza budynek Sejmu, to zostałby odizolowany i odsunięty od władzy. Takie same komentarze były czynione przez członków grupy antyterrorystycznej płk. Petelickiego. (...) Z tego, co mi wiadomo, to w grupie antyterrorystycznej od 27 maja do 5 czerwca 1992 była wprowadzona pełna gotowość bojowa. Ze szkolenia w górach ściągnięto część jej oficerów do Warszawy. Na przełomie maja i czerwca 1992 grupę tę kilkakrotnie wizytowali minister Macierewicz i dyrektor generalny Ścibut. (...) W dniu 28 maja 1992 po kilku funkcjonariuszy tej grupy wyjechało do Gdańska, Szczecina, Elbląga, Białegostoku, Łodzi, Katowic, Olsztyna i Rzeszowa w celu zabezpieczenia funkcjonariuszy UOP w pracy związanej z ujawnianiem byłych tajnych współpracowników UB i SB. Członkowie tej grupy byli w ubraniach cywilnych z bronią krótką. Na tym tle doszło do incydentu w Warszawie, kiedy to funkcjonariusze policji zakuli w kajdanki dwóch członków tej grupy. Sprawa ta została wyjaśniona.

W pierwszych dniach czerwca 1992 r. minister Macierewicz dokonał zamiany ochrony osobistej swojej i swoich najbliższych współpracowników z funkcjonariuszy BOR na członków grupy antyterrorystycznej. 4 czerwca 1992 r. zostały utworzone co najmniej dwie podgrupy antyterrorystyczne w składzie: dowódca, kierowca i 5 funkcjonariuszy z odpowiednim wyposażeniem w broń i amunicję. Grupy te poruszać się miały dwoma mercedesami sanitarkami. Podgrupy te były w koszarach NJW i w Rembertowie. Zadania tym podgrupom wydawał osobiście min. A. Macierewicz. (...) Z przekazanych mi informacji przez kilku oficerów NJW, m.in. płk. Choroszewskiego, płk. Makuszewskiego i innych, wynika, że na polecenie dowódcy NJW, w dniu 5 czerwca z tablic propagandowych w sztabie dowództwa NJW zostały zdjęte fotografie prezydenta RP i jego małżonki".

9 lipca 1992 r., zeznania gen. Jana Światowca, szefa departamentu wojskowego Biura Bezpieczeństwa Narodowego:

"Zapoznałem się z treścią szyfrogramu i stwierdziłem, że jest to sprawa b. poważna, gdyż z treści tego dokumentu wynikało, że w NJW został wprowadzony stan podwyższonej gotowości bojowej. O fakcie tym nie poinformowano BBN ani tym samym prezydenta RP, do czego minister spraw wewnętrznych był zobowiązany. (...) Tym samym minister naruszył przepisy prawne (...).Ta samowola w tym okresie czasu dawała wiele do myślenia co do celu działania. Niejasne były motywy ministra (...) tym bardziej że z dopisków na szyfrogramie wynikało, że polecając wzmóc ochronę niektórych obiektów państwowych, celowo nie wzmocniono ochrony Belwederu. (...) Chcę tu zaznaczyć, że gen Wejner na bieżąco informował nas o sytuacji w NJW, m.in. o takich zdarzeniach jak rekonesans przedstawiciela MSW na obiektach wojskowych w Arłamowie czy też dziwnej kontroli, którą przeprowadził delegowany z dowództwa MSW do obiektów Łańsku. (...) Świadkowi okazano kopie szyfrogramu Pf 100 z odręcznymi dopiskami (...). Chcę stwierdzić, że szczególną moją uwagę zwrócił pkt 4 tego dokumentu traktujący o gotowości nr 2 obowiązującej w Pułku Lotniczym. Nie wiadomo było, do czego teśmigłowce miały ewentualnie służyć. (...) Według mojej oceny szyfrogram ten nie wprowadzał stanu podwyższonej gotowości bojowej w ujęciu klasycznym - do mobilizacyjnego rozwinięcia - lecz przedsięwzięcia zawarte w jego treści świadczyły o wprowadzeniu podwyższonej gotowości do natychmiastowego działania sił i środków. Budziło to większy niepokój co do celu działania".

15 lipca 1992 r., zeznania mjr. Romana Kalisza, dowódcy JW 2102:

"Po otrzymaniu telefonogramu PF 100 poprosiłem do siebie swoich zastępców, powiadamiając ich o jego treści i by ograniczyć wyjścia żołnierzy z koszar, a także by szef sztabu (...) zorganizował zespół operacyjny. (...) Po zorganizowaniu zespołu operacyjnego otrzymałem telefon od szefa Sztabu NJW, płk. Dziamskiego, który powiadomił mnie, że do mojej jednostki przybędzie grupa 50 żołnierzy Żandarmerii Wojskowej NJW MSW, których mam zakwaterować na terenie jednostki. (...) Faktycznie tych 50 żołnierzy przybyło i byli zakwaterowani oraz żywieni do następnego dnia. Płk Dziamski nie poinformował mnie, jakie zadania mają postawione żołnierze żandarmerii".

15 lipca 1992 r., zeznania płk. Tadeusza Wnęka, zastępcy dowódcy NJW ds. liniowych:

"Ok. godz. 14-15 dowódca NJW płk Pęcko poinformował mnie, że w godzinach rannych był wezwany do ministerstwa, jak pamiętam chyba o godz. 10.00, gdzie w imieniu ministra spraw wewnętrznych szef UOP Piotr Naimski wydał mu polecenie wprowadzenia stanu podwyższonej gotowości bojowej w NJW oraz wzmocnienia ochrony obiektów telewizji. W trakcie tej rozmowy z dowódcą zadzwonił telefon. Płk Pęcko podniósł słuchawkę i zameldował się, używając zwrotu "panie ministrze". Ze słów, których używał w tej rozmowie płk Pęcko, domyśliłem się, że jego rozmówca żąda informacji o realizacji otrzymanego polecenia. (...) Zorientowałem się, że rozmówca płk. Pęcko pytał o fazę realizacji i czy już wyjechały wzmocnienia do obiektów telewizji. (...) Dowódca tłumaczył swojemu rozmówcy, dlaczego to trwa tak długo. (...) Z treści wypowiedzi dowódcy NJW wywnioskowałem, że druga strona tej rozmowy telefonicznej napiera na wykonanie tych zadań. W tej fazie rozmowy ja dawałem dowódcy do zrozumienia, aby nie ulegał tym naciskom. Czyniłem to w ten sposób, że kręciłem przecząco głową.

Po odłożeniu słuchawki pan płk Pęcko połączył się z szefem Sztabu płk. Dziamskim i zapytał go, na jakim etapie jest przygotowanie grupy żołnierzy do wzmocnienia ochrony obiektów telewizji. Tę rozmowę słyszałem praktycznie całą, gdyż słyszalny był dla mnie ze słuchawki głos płk. Dziamskiego. Mówił on dowódcy, że trzeba jak najdłużej czekać z tym i nie wyprowadzać wojska poza koszary. Po zakończonej rozmowie z płk. Dziamskim dowódca powiedział do mnie, że ta poprzednia rozmowa to była rozmowa z gabinetu ministra spraw wewnętrznych i że dzwonił szef UOP Piotr Naimski, który nie jest jego przełożonym, ale wydaje mu polecenia, jakby nim był. (...) Dowódca określił to dosadnie, używając niecenzuralnych słów.

Widać było, że jest tą rozmową zdenerwowany. (...) Z rozmowy płk. Pęcko z szefem sztabu dowiedziałem się, że wzmocnienie ochrony obiektów telewizji ma nastąpić przez żołnierzy z Oddziału Żandarmerii Wojskowej przy Dowództwie NJW. (...) Płk Pęcko nie podawał mi wprost powodów niewprowadzenia stanu podwyższonej gotowości bojowej - jak to wynikało z polecenia p. Naimskiego, bez podjęcia innych działań - dyspozycyjności sił i środków, ale ja z jego wypowiedzi zorientowałem się, że dowódca uważa takie działania za niepotrzebne, nieuzasadnione, wręcz awanturnicze. Nawet te ograniczone działania, które zostały podjęte, też były traktowane przez dowódcę niechętnie - takie odniosłem wrażenie".

Płk Wnęk przed objęciem stanowiska w Dowództwie NJW był dowódcą 4. Batalionu Piechoty Zmotoryzowanej stacjonującego w Bieszczadach. To on 10 kwietnia 1992 r. przyjął delegację MSW na czele z wiceministrem Zalewskim.

"Stwierdziłem szczególne zainteresowanie delegacji (...) obiektami koszarowymi jednostki, ilością miejsc do zakwaterowania wojska w poszczególnych budynkach koszarowych. (...) Po zakończeniu mojego meldunku min. Zalewski wyraził życzenie zlustrowania wszystkich obiektów jednostki. Z jego wypowiedzi wynikało, że przede wszystkim interesują go obiekty koszarowe i baza szkoleniowa. (...) Minister nie chciał oglądać obiektów inwentarskich, żywo zainteresował się bazą techniczną, warsztatem remontowo-naprawczym i na zakończenie (...) zadał mi pytanie, czy warsztat ten jest w stanie prowadzić naprawy bieżące i obsługi transporterów opancerzonych. Następnie udaliśmy się (...) do miejsc stacjonowania i rejonów zakwaterowania w miejscowości Arłamów. (...) W Arłamowie nie oglądaliśmy obiektów URM - aktualnie przekazanych do dyspozycji gminy.

(...) W trakcie jazdy do Łomnej zameldowałem ministrowi, że przy drodze w dawnej miejscowości Krajna położony jest pas startowy - asfaltowy. (...) Minister zażyczył sobie obejrzeć ten pas, który mu pokazałem. Polecił przeprowadzić prace renowacyjne pasa polegające na wycięciu trawy i usunięciu szczelin w asfalcie. Powiedział, że widzi możliwość wykorzystania tego pasa i terenu, na którym funkcjonuje jednostka, do szkolenia wojsk. (...) Dojechaliśmy do Trzciańca (...). W trakcie charakterystyki tego obiektu zameldowałem mu, że na tym obiekcie znajduje się centralny magazyn uzbrojenia i amunicji. (...) Minister chciał to koniecznie zobaczyć. (...) W magazynie uzbrojenia min. Zalewski interesował się, jakie uzbrojenie i sprzęt się tam znajdują, łącznie z otwieraniem niektórych skrzyń i pokazywaniem sprzętu (...).

Nikt z członków tej wizytacji nie wydawał mi polecenia o utrzymaniu jej w tajemnicy. (...) Nie miałem powodów, by przypuszczać, że celem tej wizytacji było określenie możliwości umieszczenia w tych obiektach osób cywilnych, a mówiąc wprost, internowania takich osób. Obiekty te w mojej ocenie absolutnie nie nadają się do tego celu".

16 lipca 1992 r., zeznania ppłk. Jana Budnika, szefa sztabu 1. Warszawskiej Brygady Zmotoryzowanej NJW MSW:

"4 czerwca 1992 o godz. 11.00 zostałem wezwany do gabinetu dowódcy NJW płk. Józefa Pęcko. (...) Dowódca polecił mi natychmiastowe wzmocnienie ochrony gmachu MSW poprzez wystawienie patroli i wzmocnienie posterunków. (...) Płk Pęcko polecił mi przejście na wzmocniony wariant ochrony, a ponadto wystawienie podwójnego (2 wartowników) posterunku przed gmachem F (siedziba MSW) i przezbroić wartę w broń długą. (...) Po tej rozmowie i otrzymaniu zadania wzmocnienia gmachu MSW (...) zostałem ponownie poproszony do gabinetu dowódcy NJW. Płk Pęcko pytał się, ilu jeszcze posiadam żołnierzy w dyspozycji. Pytał, czy jestem w stanie wydzielić do działania batalion piechoty. (...) Nie posiadałem batalionu w takiej sile. Posiadałem do dyspozycji 510 żołnierzy służby zasadniczej, z czego należało odjąć chorych i urlopowanych. Realnie rzecz biorąc, byłem w stanie wydzielić co najwyżej 400 żołnierzy. Nie było problemów ze środkami transportu. (...) Ostatecznie otrzymałem polecenie (...) stworzenia batalionu po powrocie żołnierzy z wart. Do tego czasu miałem utrzymywać w gotowości wydzielony pododdział w sile 100 żołnierzy. (...)

Płk Pęcko pytał się mnie również, czy będę miał jeszcze 50 ludzi na Radiokomitet. Nie precyzował, do jakich zadań mieliby oni być użyci. Odpowiedziałem, że nie jestem w stanie tych dodatkowych 50 ludzi wydzielić. Płk Pęcko odpowiedział, że w związku z tym zadanie to będą wykonywać żołnierze żandarmerii wojskowej. (...) Przez krótki czas byłem obecny przy stawianiu przez płk. Pęcko zadania dla Dowódcy Pułku Lotniczego NJW. Przy mnie płk Pęcko pytał dowódcy pułku, ile ma śmigłowców Bell. Mjr Urbaniak, dowódca, powiedział, że ma 2, ale 1 niesprawny. Płk Pecko powiedział coś w tym sensie, żeby wobec tego przygotować jeszcze wszystkie Mi-8. (...)

Po tej rozmowie przystąpiłem do działania (...). O godz. 17.00 wszystkie czynności przygotowawcze zostały wykonane. Na placu alarmowym stała kolumna środków transportu w postaci 20 starów 266, UAZ-a z radiotelefonem i sanitarki z sanitariuszem. Żołnierze przebywali w pododdziałach, broń i amunicja alarmowa znajdowała się w magazynach kompanijnych (tam, gdzie się zwykle znajduje) w gotowości pozostawały też środki łączności (...). Każdy żołnierzy miał otrzymać kbk AKM. Określona została do ewentualnego wydania amunicja alarmowa w ilości 8 skrzynek po 1400 szt. w skrzyni. Każdy żołnierz miał też otrzymać po 4 magazynki z ładownicą, maskę i hełm (...). Oprócz tego zarządzone zostały dyżury całodobowe żołnierzy zawodowych - po jednym żołnierzu na kompanię i w Sztabie Batalionu. Niezależnie od tego została utworzona grupa operacyjna w składzie: oficer wydziału operacyjnego, oficer służb technicznych, oficer kwatermistrzostwa i oficer łączności. (...) Wydając mi te polecenia, płk Pęcko użył sformułowania o wprowadzeniu gotowości do działań batalionu, z całą pewnością nie użył sformułowania o wprowadzeniu stanu podwyższonej gotowości bojowej, lecz użyte zostało sformułowanie o wprowadzeniu stanu podwyższonej gotowości do działania sił i środków. (...) Płk Pęcko nie określał, jakie konkretnie działania żołnierze będą wykonywać. Powiedział, że mają być w gotowości do działań ochronno-obronnych i porządkowo-ochronnych. (...)

Udałem się do domu ok. godz. 18.00. Wydałem przy tym polecenie dyżurnym służbom operacyjnym, że w przypadku otrzymania jakichkolwiek poleceń do działania mają sami nie podejmować decyzji, lecz mnie o tym niezwłocznie powiadomić i wtedy ja przybędę do jednostki. (...)

Nie jest mi znany powód odwołania przedsięwzięć nakazanych mi w dniu 4 czerwca 1992 r. Płk Dziamski powiedział do mnie w sposób lakoniczny coś w tym sensie: "odwołaj to wszystko".

W sobotę, tj. 6 czerwca, spotkałem przed budynkiem Sztabu Brygady swojego b. dowódcę, płk. Stanisława Kulikowskiego. Zaczęliśmy rozmawiać o sytuacji w NJW. (...) Stwierdziłem, że dla mnie ta sprawa jest paskudna i może mieć jeszcze jakieś reperkusje i w związku z tym, na wszelki wypadek sporządziłem kserokopię szyfrogramu".

20 lipca 1992 r., zeznania ppłk. Ryszarda Antosza, szefa sztabu JW 4829 w Górze Kalwarii:

"Faktycznie przygotowano kompanię (...). Ok. godz. 20.30 ja i dowódca, płk Ryszard Bęben, opuściliśmy jednostkę, udając się do swoich miejsc zamieszkania. Przed godz. 22.00 płk Bęben dzwonił do mnie do domu i polecił mi, aby nie wykonywać żadnych zadań bez jego osobistego rozkazu. Zrozumiałem to jako polecenie, by w razie otrzymania z dowództwa NJW dodatkowych poleceń przed ich wykonaniem uzyskać zgodę płk. Bębna".

21 lipca 1992 r., zeznania płk. Ryszarda Bębna, dowódcy JW 4829 w Górze Kalwarii:

"Ok. 20.30 wraz z szefem sztabu opuściliśmy jednostkę. Obaj udaliśmy się do swoich miejsc zamieszkania. Po powrocie do Warszawy oglądałem w telewizji transmisję obrad Sejmu. W jej trakcie zorientowałem się, że szyfrogram PF 100 mógł być wprowadzony właśnie z tej przyczyny. Zadzwoniłem więc do płk. Antosza i poleciłem mu, by w razie otrzymania kolejnych zadań do wykonania z ich realizacją wstrzymać się do mojego przyjazdu do jednostki. Chodziło mi o to, żeby nikt pochopnie nie podjął jakichś decyzji. Kadra z JW 4829 dopiero od stycznia 1992 r. wchodzi w skład NJW MSWW i nigdy dotąd z takimi sytuacjami nie miała styczności. Wolałem więc zabezpieczyć się przed różnymi niespodziankami".

20 lipca 1992 r., zeznania płk. Zdzisława Makuszewskiego, szefa Wydziału Pracy Sztabowo-Biurowej NJW:

W swoich zeznaniach Makuszewski twierdzi, że nie wiedział o istnieniu szyfrogramu PF 100, chociaż powinien on do niego dotrzeć, tak jak wszystkie dokumenty bieżące NJW. 5 czerwca 1992 r. pułkownik był świadkiem likwidowania przygotowań w budynku Żandarmerii Wojskowej: "ok. godz. 11-12.00 poszedłem do majora Adama Kalety, szefa wydziału I Samodzielnego Oddziału Żandarmerii Wojskowej. Wtedy zauważyłem, że w pobliżu jego pokoju na korytarzu kilku żołnierzy w mundurach polowych ładowało amunicję od dwóch skrzyń stojących pod drzwiami kancelarii. Żołnierze ci składali do skrzyń magazynki od kbk AK z ostrą amunicją. Zdziwiło mnie to, tym bardziej że i mjr Kaleta był w mundurze polowym. Komendant Hnat wyglądał na niewyspanego - nie pamiętam, w jakim był mundurze. Zapytałem, co się u nich dzieje. Nie informowano mnie o szczegółach. Dowiedziałem się tylko, że spali w oddziale. (...) Dopiero później dowiedziałem się, że żandarmeria miała wzmocnić ochronę Radiokomitetu. Z reakcji mjr. Kalety wynikało, że chyba tylko Hnat z Pęcko wiedzą, co żołnierze żandarmerii mieli tam robić. (...)

Po tych zdarzeniach sprawa nie była nawet omawiana w rozmowach oficerów sztabu, nikt nie chciał podejmować tego tematu. (...) Odnośnie do zdjęcia fotografii prezydenta RP z tablicy w korytarzu Sztabu NJW (...) to faktycznie nie było tam tych fotografii. Nie wiem, kiedy i z czyjego polecenia te fotografie zdjęto

Nie słyszałem wypowiedzi oficerów żandarmerii lub członków grupy antyterrorystycznej, że istniało zadanie, by osadzić w dniu 4 czerwca 1992 prezydenta RP w areszcie domowym. (...) Natomiast po tych wydarzeniach w luźnych rozmowach z niektórymi oficerami żandarmerii rozważaliśmy różne przypuszczenia odnośnie do działań w dniu obrad Sejmu. Łącząc różne fakty i zdarzenia, wyrażone zostało przypuszczenie, że to, co prezydent Lech Wałęsa mówił o swoim ewentualnym osadzeniu, mogło polegać na prawdzie. Biorąc pod uwagę, że w sprawę zaangażowana była Grupa Antyterrorystyczna (nieczytelne) 2 śmigłowce oraz specjalne zadania otrzymał pułk łączności, to takie rozwiązanie mogło być realne".

21 lipca 1992 r., zeznania płk. Zbigniewa Bonczyńskiego, szefa wydziału dochodzeniowo-śledczego Żandarmerii Wojskowej NJW:

"Dn. 4 czerwca 1992 r. przyszedł do mnie oficer dyżurny oddziału (...) polecając, abym przebrał się w mundur polowy. Nie precyzował powodu (...) mówiąc tylko coś w tym sensie, że coś się dzieje w naszych jednostkach. Po jakimś czasie wszedłem do pokoju komendanta ŻW, płk. Hnata, który w tym czasie telefonował do jednostki w Emowie, gdzie stacjonuje kompania żandarmerii NJW. (...) Rozmowa dotyczyła wyjazdu części tych żołnierzy do Warszawy. (...) Ta grupa żołnierzy została przywieziona do Warszawy i zakwaterowana na obiektach 9. Batalionu. Była to grupa ok. 60 żołnierzy. Przyjechali ze swoją bronią, natomiast jeśli chodzi o amunicję, to prawdopodobnie została wydzielona z 9. Batalionu, ponieważ ŻW nie posiada na swoim stanie amunicji w tak dużej ilości. Nie wiem, czy amunicja ta została żołnierzom wydana. Ok. godz. 16 kom. Hnat zarządził odprawę (...). Poinformował nas, że w NJW MSW został wprowadzony stan podwyższonej gotowości bojowej bądź gotowości do działań, nie potrafię w tej chwili jednoznacznie określić sformułowania. (...) Z tego, co przedstawił komendant, wynikało, że żandarmeria, a konkretnie żołnierze ściągnięci z Emowa, mają zadanie ewentualnego wzmocnienia obiektów Radiokomitetu na Woronicza i jego filii. (...) Żołnierze ci mieli pozostawać w gotowości do działania i wkroczyć do akcji dopiero na odrębny rozkaz dowódcy NJW. (...) Żołnierze ci nie mieli prawa sprawdzania przepustek osób wchodzących ani ich rewidowania. Te zadania mieli wykonywać wyłącznie wartownicy straży przemysłowej. Żołnierze mieli wartę pełnić z bronią długą kbk AK, z tym że do karabinka mieli dołączony pusty magazynek, natomiast w ładownicy magazynek z ok. 30 szt. amunicji bojowej. Komendant Hnat zaznaczał, że żołnierze ci nie mieli prawa używania broni w sensie oddawania jakichkolwiek strzałów łącznie z ostrzegawczymi. (...)

Zeznaję, że widziałem na korytarzu oddziału w dn. 4 czerwca drewniane skrzynki z amunicją. Skrzynki te były zaplombowane i stały w pokoju mjr. Kalety. (...) Nie widziałem, by wydawano z nich lub składano do nich amunicję. (...)

Już po tych wydarzeniach w rozmowach towarzyskich poruszaliśmy temat tych zdarzeń i działań w NJW MSW. (...) Jedną z wersji, którą osobiście traktuję jako plotkę, było, że w dniu obrad Sejmu nad odwołaniem rządu i związanej z tym sprawy teczek tajnych współpracowników UB i SB mogło nastąpić ewentualne zatrzymanie prezydenta RP w areszcie".

21 lipca 1992 r., zeznania chorążego Henryka Kowalczyka, kierownika kancelarii JW 1159 na Bemowie (gdzie stacjonowały śmigłowce MSW):

"Z treści szyfrogramu wynikało, że nasz pułk otrzymał w nim zadanie utrzymania w gotowości śmigłowców Bell i Mi-8. (...) Nie wiem, czy chodziło o gotowość bojową, czy o gotowość do działania".

23 lipca, cd. zeznań płk. Budnika:

"Uznałem, że wojsko zostało zamieszane w rozgrywki polityczne i jestem o tym przekonany do dzisiaj (...). Sytuacja taka jak 4 czerwca 1992 nie była wyjątkowa, ale od mniej więcej 1989 r. takich historii nie było. W mojej ocenie istniała realna możliwość użycia wojska poza koszarami. Groziło to nieobliczalnymi skutkami".

27 lipca 1992 r., zeznania kpt. Jerzego Waniorka, członka i jednego z założycieli JW 2305 (Grupa Antyterrorystyczna, później GROM), od stycznia 1992 r. w dowództwie NJW (szef wydziału Dyżurnej Służby Operacyjnej):

"Po dniach 4 i 5 czerwca 1992 rzeczywiście kontaktowałem się z gen. Wejnerem. Faktem jest, że przekazałem mu przekazane od moich znajomych z JW 2305 informacje, jednak nie mogę tych informacji przekazać w chwili obecnej, gdyż uważam, że stanowią one tajemnicę państwową (...). Informacje te przekazałem, gdy było już głośno o zdarzeniach w NJW 4 i 5 czerwca i mając nadzieję, że gen. Wejner przekaże to min. Milczanowskiemu. (...) Nie będę mógł złożyć zeznań do chwili, gdy nie uzyskam zgody ministra spraw wewnętrznych na ujawnienie zawartych w tych informacjach tajemnic. (...) Nic więcej nie mam do zeznania w tej sprawie. O ile będę posiadał zgodę MSW na ujawnienie tajemnicy państwowej, mogę złożyć dalsze zeznania".

29 lipca 1992 r., zeznania płk. Józefa Kołaczkiewicza, do 4 maja 1992 r. szefa Sztabu Dowództwa NJW:

"Drugim zdarzeniem poprzedzającym wydarzenia 4 czerwca 1992 była niespodziewana wizytacja na obiektach umocnionych przeznaczonych na stanowiska kierowania w okresie zagrożenia i wojny dla naczelnych organów władzy i administracji państwowej. Odbyło się to w końcu kwietnia 1992 r. Wizytację przeprowadzili wiceminister Zalewski, dyrektor generalny Ścibut, dyr. gabinetu Siwko w obecności dyrektora biura spraw obronnych MSW płk Zmarzlińskiego i wysłanego przeze mnie szefa oddziału Zabezpieczenia Obiektów Specjalnych NJW płk. Dąbrowskiego. Na powyższą wizytację nie wyrażał zgody gen. Wejner, jak i płk Zmarzliński, gdyż są to obiekty specjalnego znaczenia. Wiem, że poza obiektem MSW te same osoby dokonały lustracji obiektu prezydenta RP, chociaż nie miały na to zgody Biura Bezpieczeństwa Narodowego. (...) Po odbytej lustracji, celu której nie podano, w trybie nagłym odwołano ze stanowiska płk. Zmarzlińskiego, a odwołał go min. Macierewicz. O dokonanej lustracji w ww. obiektach dowiedziałem się od płk. Dąbrowskiego (...) oficer ten poinformował mnie ponadto, że nie brał udziału w lustracji obiektu prezydenta, gdyż podziękowano mu za udział. (...) Trzecim zdarzeniem poprzedzającym dzień 4 czerwca była wizyta płk. Józefa Pęcko w obiekcie Kancelarii Prezydenta w Rudzie Tarnowskiej. Płk Pęcko osobiście pilotował śmigłowiec Bell-206, a jedynym pasażerem był dyr. generalny MSW Ścibut. O tej wizycie nie była powiadomiona Kancelaria Prezydenta ani też BOR".

Opinie:

Lech Wałęsa, prezydent RP w latach 1990-95:

Uznawałem te przygotowania za rzecz poważną, która jednak znajdowała się w rękach ludzi niepoważnych. Byłem w stanie w każdym momencie to zagrożenie wyeliminować.

Byłem tak silny, że resztę bym pociągnął za sobą. Przeciwników miałem tak słabych, że nie byli w stanie nic dobrze odgadnąć.

Zagrożenie było poważne, tym bardziej że pewna grupa wojskowych brała w tym udział. Natomiast zarządzający byli tak kiepscy, że można ich było w każdym momencie wybić z rytmu. W tamtym czasie byłem zdecydowany, więc się ich nie bałem.

Robili to ludzie związani ze mną, z opozycją. W związku z tym ja nigdy nie chciałem w to grono uderzać. Zawsze ich oszczędzałem i wszystko wybaczałem. I to też im wybaczyłem, wiedząc, że prędzej czy później sprawa zostanie wyjaśniona i prawda zatriumfuje.

Żyją jeszcze świadkowie, są generałowie, żołnierze i dokumenty. Ale czy dzisiaj jest klimat do dociekania prawdy? Nie ma, bo Kaczyńscy też w tym brali udział - byli po tamtej stronie. A więc dziś nie ma większych szans na wyjaśnienie, można tylko sprawę zasygnalizować. Niech to czeka na rozwiązanie, bo ci z tej drugiej strony będą to dziś bagatelizować. Ludzie, którzy to wtedy robili, dziś są u władzy. Więc ważne jest pokazanie, co robili wtedy, gdy o władzę walczyli. Dziś, kiedy są u władzy, są bardziej niebezpieczni niż wtedy.

Andrzej Milczanowski, szef MSW w latach 1992-95:

W tym czasie nikomu nie zależało, by wobec autorów tych wydarzeń stosować jakieś represje. Dlatego też prokuratura wojskowa umorzyła śledztwo, kierując się też stanowiskiem komisji sejmowej. Myślę, że w jakimś stopniu brano pod uwagę, że cała ta historia nie była korzystna dla zewnętrznego wizerunku Polski - to były jednak zaledwie trzy lata po odzyskaniu niepodległości i informacja, że rząd w naszym kraju próbował wyprowadzić na ulice wojsko przeciwko prezydentowi, nie służyłaby obrazowi stabilnego państwa.

Myślę, że p. Naimski, wydając polecenie wprowadzenia stanu podwyższonej gotowości nie do końca rozumiał jego konsekwencje. Żołnierze z koszar nie wyszli. Uważam, że w dużym stopniu sytuację uratowali ci oficerowie, którzy tych poleceń nie wykonali. Obserwowali sytuację w kraju i nie chcieli brać odpowiedzialności za awanturnicze wystąpienia.

Piotr Naimski, w 1992 r. szef UOP, dzisiaj wiceminister gospodarki:

Za pośrednictwem biura prasowego Naimski przekazał nam, że nie będzie się wypowiadał, bo "cała sprawa jest dla niego zamknięta". Na wypowiedź nie zgodził się też Jan Olszewski, dzisiaj doradca prezydenta Lecha Kaczyńskiego. W kwietniu 1993 r. Naimski powiedział, że "prokuratura nie istnieje jako organ praworządności, lecz jest narzędziem politycznym".

Olszewski, Naimski i Macierewicz zaprezentowali wtedy "białą księgę" dokumentującą sprawę zarzutów o próbę przeprowadzenia zamachu stanu. W ich wspólnym oświadczeniu czytamy: "Obalenia rządu Jana Olszewskiego dokonano gwałtownie, w nocy kilkanaście godzin po rozpoczęciu akcji lustracyjnej. Przeciwnicy rządu wiedzieli, że nic poza rozpoczętą lustracją nie usprawiedliwia pośpiechu ich działania. Wysunięto zatem oskarżenie o przygotowywaniu zamachu stanu. Takie sugestie pojawiły się już 4 czerwca, nie można ich było jednak udowodnić. Dlatego też ujawnienie 8 dni później przez Andrzeja Milczanowskiego rzekomych dowodów na wprowadzenie stanu podwyższonej gotowości bojowej w NJW stanowiło dogodny pretekst dla usprawiedliwienia działań podjętych przeciwko rządowi Jana Olszewskiego .Dokonywało się to nie tylko poprzez rozpowszechnianie plotek i zarzutów polityków, informacji o niesprawdzonych i nieprawdziwych faktach, lecz również przez sam sposób relacjonowania wydarzeń daleki od obiektywizmu. Prasa, mimo że uczestniczyła w rozpowszechnianiu zarzutów, nie doprowadziła do wyjaśnienia kwestii, jakie niosło za sobą załamanie się oskarżeń. Nie podjęto też żadnej próby zadośćuczynienia ludziom, wobec których wysuwano pomówienia i oskarżenia".