Mogliśmy dać 300 milionów, daliśmy 32 mln. Ale to i tak trzy razy więcej niż w zeszłym roku.
W tym roku - drugim, kiedy mogliśmy odpisywać od podatku jeden procent - część organizacji zainwestowała w kampanię promocyjną. Jedną z największych i najbardziej profesjonalnych - zorganizowanych przez wyspecjalizowaną firmę - miało ZHP. Ale zebrało tylko połowę tego, co w zeszłym roku: 500 tysięcy. Możliwe, że połowę z tego kosztowała kampania, bo Piotr Kowalski zajmujący się w ZHP sprawami promocji mówił "Gazecie" w lutym, że liczy na zebranie pięciu milionów, a na kampanię przeznacza jakieś pięć procent spodziewanego zysku.
Czyżby więc kampania medialna była nieskuteczna? Niekoniecznie, bo z kolei stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce ("wioski" - to osiedla domków jednorodzinnych, w których mieszkają dzieci w rodzinach zastępczych) reklamowało się i w prasie, i na billboardach (jak zapewnia, w większości reklama była bezpłatna) i zebrała 1 milion 200 tys. - To dwukrotnie więcej, niż się spodziewaliśmy - mówi Elżbieta Flasińska ze stowarzyszenia.
Może kluczem do sukcesu "wiosek" jest to, że wpłacali na nie ludzie zamożni: średnia wpłata to ponad 100 złotych, podczas gdy 1 proc. od średnio zarabiającego to kilkanaście-kilkadziesiąt złotych).
W zeszłym roku ludzie chętniej wpłacali na duże, znane, a przez to wiarygodne organizacje. Krezusem okazał się Caritas - 2,5 miliona. W tym roku zebrali może połowę tej sumy. Podobnie Polska Akcja Humanitarna: w zeszłym - 1,6 miliona, w tym - milion. Niektórzy sądzą, że ludzie w tym roku uznali, że duże, znane organizacje jakoś sobie poradzą i postanowili wesprzeć małe, nieznane . Ale malutka fundacja Marysia z Kraśnika, założona dla wspierania tamtejszego rodzinnego domu dziecka, też w tym roku zebrała połowę tego co w zeszłym - 3 tysiące. Od tego trzeba odjąć jeszcze jakiś tysiąc złotych zainwestowanych w promocję.
Może dlatego, że w tym roku Marysia miała konkurencję: ludzie mogli w internecie przeszukać listę organizacji pożytku publicznego, poczytać o tym, co robią, i znaleźć najmniejsze i najbardziej warte - ich zdaniem - wsparcia.
- Wszyscy dostali mniej, bo było więcej organizacji do wyboru [w zeszłym roku ok. 300, w tym - 3 tysiące] - uważa Ewa Kulik-Bielińska z Fundacji im. Stefana Batorego, członek Rady Pożytku Publicznego przy ministrze pracy. - Masło się rozsmarowało na większej kromce.
Jej fundacja zebrała na stypendia dla zdolnych, niezamożnych uczniów połowę tego, co w zeszłym roku - 320 tysięcy.
Nie sprawdziło się założenie, które przyświecało idei "jednego procentu": że ludzie będą nim wspierać małe lokalne organizacje, których działalność widzą w swoim otoczeniu. Maria Wilk, prezes Marysi, mówi, że na jej fundację wpłacili głównie ludzie "z Polski" (co by się zgadzało z teorią przeszukiwania internetu).
"Z Polski" wpłaty dostało też Stowarzyszenie Twórczego Rozwoju "Animus" działające w Grodzisku Mazowieckim, które od półtora roku organizuje dla dzieci bezpłatne zajęcia, w tym m.in. naukę gry na instrumentach, warsztaty teatralne, plastyczne, literackie. Prowadzą je młodzi zapaleńcy, w tym studenci. Wyłącznie społecznie, stowarzyszenie nie ma żadnego płatnego pracownika. Z "jednego procentu" zebrali tysiąc złotych. Podobnie stowarzyszenie Razem Lepiej z Miszewa Murowanego, które prowadzi m.in. dom kultury, organizuje imprezy dla niepełnosprawnych i punkt porad dla zaburzonych psychicznie. Zebrali 6 tys., też mieli wpłaty "z Polski".
Dlaczego ludzie nie chcą dać podatku organizacji, której działalność widzą, a może też z niej korzystają? - W małych miejscowościach, gdzie takie organizacje działają, ludzie najczęściej są niezamożni. Może uważają, że ich "jeden procent" - często pięć złotych - to suma niewarta wpłacania? - zastanawia się Paulina Rytelewska, prezes stowarzyszenia Animus. - Poza tym PIT wypełnia za nich pracodawca albo ZUS. Musieliby to robić sami, gdyby chcieli przekazać "jeden procent", to wielu odstrasza. A zamożniejsi ludzie częściej wypełniają PIT-y, bo np. mają dochody z wielu źródeł, albo ulgi.
Bardzo zadowolona z wpływów z "jednego procentu" jest prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Ochrony Zwierząt "Animals" Ewa Gebert. - Zebraliśmy 60 tys. złotych, a zainwestowaliśmy 10 tys., głównie na rozesłanie próśb do osób korzystających z portalu Onet.pl. W przyszłym roku zainwestujemy więcej. Jeśli uda się zebrać 100 tys., to zbudujemy nowe schronisko. Mamy już ogrodzony teren - mówi.
58 tys. zebrał Klub Gaja: - Jestem przekonany, że ci, którzy nam wpłacali, robili to przede wszystkim z myślą o krzywdzonych zwierzętach - mówi Jacek Bożek, prezes Gai. - Prawa człowieka, ekologia czy działalność edukacyjna, które także prowadzimy, raczej nie przysporzyły nam wpłat. Znajomi z organizacji czysto ekologicznych sygnalizują, że niewiele nazbierali.
Prawa człowieka też nie są popularne, Polska Amnesty International zebrała niecałe 8,5 tys. złotych. Ale w ogóle się nie reklamowała. Za to Warszawskie Hospicjum Dziecięce w samej tylko Warszawie zebrało kilkaset tysięcy (ciągle liczą). - To prawidłowość także w innych krajach, że ludzie najchętniej dają pieniądze na to, co ich silnie wzrusza: na chore dzieci i dręczone zwierzęta. Kultura, edukacja, nawet pomoc biednym - to nie jest to, co chwyta za serce - mówi Ewa Kulik-Bielińska.