Stojąc na placu Ludowym w centrum Szanghaju, biznesowej stolicy Chin, bez specjalnego wysiłku można naliczyć ponad 20 drapaczy chmur. Luksusowe kilkudziesięciopiętrowe hotele, biurowce ze stali i szkła i czteropasmowa autostrada sąsiadują z siedzibą władz miasta. Tam powiewa czerwona chińska flaga. A to tylko jedna część Szanghaju, starsze Puxi, w mniejszym stopniu zaanektowane przez biznes. W leżącym na drugim brzegu rzeki Pudong (specjalna strefa ekonomiczna) biurowców jest jeszcze więcej - powstały w ciągu ostatnich 15 lat praktycznie od zera.
W ubiegłym roku w Chinach zainwestowano ponad 53 mld dol. (najwięcej na świecie). Państwo Środka w rankingu inwestycyjnym OECD zepchnęło na drugie miejsce USA. W sam Szanghaj od początku lat 90. inwestorzy wpompowali ponad 50 mld dol.!
Chiny rozwijają się w tempie blisko 8 proc. w skali roku od początku lat 90. Część miast notuje wzrost PKB nawet o 20 proc. w skali roku. Sam Szanghaj rozwija się w tempie 10 proc.
W tym raju dla przedsiębiorców działa zaledwie 12 polskich firm. Z nich aż dziesięć tylko importuje z Chin za pomocą swych przedstawicielstw.
W sumie w ub.r. sprzedaliśmy do Szanghaju i czterech wschodnich prowincji Chin towary i usługi o wartości 43 mln dol. Cała wartość szanghajskiego importu w tym czasie sięgnęła 63,9 mld dol.
Reszta Europy już dawno tu jest. - W Szanghaju na stałe mieszka ponad 4 tys. niemieckich biznesmenów, którzy działają na chińskim rynku - mówi "Gazecie" Bernd Reitmeier, szef DIHK, Niemieckiej Izby Handlowo-Przemysłowej w Szanghaju. - W dodatku każdego tygodnia tylko w Szanghaju mamy minimum dwie przynajmniej kilkunastoosobowe delegacje przedsiębiorców i władz lokalnych z Niemiec.
W sumie Izba zatrudnia ponad 70 osób do pomocy niemieckim firmom na miejscu. Prowadzi regularne badania rynku dla swoich firm członkowskich, ułatwia kontakty partnerom biznesowym, pomaga w kwestiach prawnych, wyjaśnia zasady działania specjalnych stref ekonomicznych, prowadzi lobbing.
Niemcy są jednym z najbardziej aktywnych europejskich inwestorów w Chinach, a i tak odpowiadają tylko za 2 proc. wartości wszystkich inwestycji. Najwięcej pieniędzy napływa do Chin z Tajwanu, Japonii, Korei, Singapuru. Ale w Szanghaju działa też ponad 300 firm ze Szwajcarii, wydział gospodarczy konsulatu Hiszpanii liczy ponad 30 osób, Kanadyjczycy zatrudniają 80 pracowników, a Amerykanie mają na swoje potrzeby podwójny biurowiec w Szanghaju i w sumie o interesy ich firm troszczy się osiem izb branżowych.
Zagraniczne firmy działają tu na skalę dla nas niewyobrażalną. Niemieckie konsorcjum ThyssenKrupp i Siemens zbudowało w Szanghaju pierwszą na świecie kolej magnetyczną (Maglev, przy wydatnym wsparciu niemieckich polityków), a Volkswagen planuje w Chinach dalsze inwestycje: zapowiada ulokowanie 3 mld euro w najbliższych kilku latach. Widać efekty takiej polityki: na zatłoczonych ulicach Szanghaju trzy czwarte zagranicznych samochodów to albo VW, albo Audi. Niemcy zaprojektowali też i wypromowali tor Formuły 1 pod Szanghajem (oddany do użytku w tym roku).
O interesy polskich firm w Szanghaju dbają od listopada zeszłego roku... dwie osoby. Jedną z nich jest Marek Pleciński, radca handlowy polskiego konsulatu (wcześniej przez prawie trzy lata Pleciński działał sam).
- Polacy niewiele wiedzą o Chinach i możliwościach, jakie drzemią w tym rynku. Na razie nieliczni sprawdzają, czy opłaca się tu przyjść - tłumaczy "Gazecie", gdy pytamy, dlaczego polskich firm prawie nie ma w Chinach. - Barierą jest oczywiście język, ale z tym problemem można sobie poradzić. Dużo ważniejsze są nieznajomość realiów gospodarczych i zupełnie inna kultura biznesu.
Chińscy biznesmeni muszą najpierw poznać swoich przyszłych partnerów w interesach, porozmawiać, nabrać do nich zaufania. - W Chinach, żeby nawiązać kontakty, zrobić interes, trzeba po prostu być. Przyjechać na dłużej, poznać partnerów. My ciągle jesteśmy przyzwyczajeni do europejskiego sposobu robienia interesów. Wsiadamy w samolot z dyskietką, na której jest umowa, lecimy na spotkanie biznesowe, podpisujemy umowę. Tutaj nikt nie robi interesów w ten sposób - mówi Pleciński.
Polskie firmy mogą się dowiedzieć o tym, jak robić interesy w Chinach m.in. ze strony internetowej www.polandshanghai.com i z materiałów przygotowywanych przez zespół Plecińskiego.
Zdaniem konsula generalnego w Szanghaju Sylwestra Szafarza, w Polsce pokutuje stereotyp Chińczyka jedzącego ryż, jeżdżącego w stożkowym kapeluszu na rowerze. - Tymczasem zmieniło się prawie wszystko. Biznesmeni muszą sobie z tego zdać sprawę - mówi konsul.
W Chinach udało się m.in. firmie LPP z Gdańska, szybko rozwijającemu się producentowi odzieży (ma m.in. markę Reserved). LPP szyje tam blisko 90 proc. swoich wyrobów.
Z kolei firma WTS Klima z Gdyni produkuje w Chinach urządzenia klimatyzacyjne. Od ponad pół wieku w Państwie Środka działa też Chipolbrok, firma zajmująca się spedycją towarów.
Zainteresowanie Chinami powoli rośnie: w tym roku na targach żywności i napojów w Szanghaju pojawiły się polskie firmy cukiernicze, które przymierzają się do sprzedaży w Państwie Środka słodyczy, m.in. krakowski Wawel. Okazało się jednak, że dla Chińczyków, którzy mają inne gusta, polskie słodycze są zbyt słodkie. Firmy muszą więc przygotować specjalną ofertę na tamtejszy rynek, jeżeli chcą tam zaistnieć.
Gdzie jeszcze polskie firmy mają szansę? M.in. w sektorze energetycznym: wraz z rozwojem gospodarki Chiny potrzebują elektrowni i sieci przesyłowych, na razie energii brakuje - jeszcze tego lata może być racjonowana. Modernizacja chińskich kopalń też jest szansą dla Polaków - średnio raz na tydzień w Chinach zdarza się wypadek w kopalni, w którym ginie przeciętnie 30 górników. Zainteresowanie chińskim rynkiem wyraził m.in. Kopex, który oferuje maszyny górnicze (ma swe przedstawicielstwo w Pekinie). Ciech (chemikalia) i Polpharma (leki) również są zainteresowani Chinami.
- Chiny to nie tylko szansa na zarobienie pieniędzy, ale zagrożenie, jeżeli się tego nie zrobi - podkreśla Bernd Breitmeier. - Kiedy przyjeżdża do nas właściciel firmy produkcyjnej i dowiaduje się, że za 10-15 lat aż 30 proc. produkcji światowej będzie ulokowane w Chinach, nie może być wobec tego obojętny. Ten problem pewnie będzie też niedługo dotyczył polskich firm. Na razie one są konkurencyjne dla Chin, ale kiedy wynagrodzenia w Polsce zaczną iść w górę, coraz więcej będzie się opłacało importować z Chin - mówi szef niemieckiej Izby.
Jakie pułapki czyhają na zagranicznych biznesmenów w Chinach? - Bardzo często zdarza się, że firmy przyjeżdżają do Szanghaju, widzą niesamowicie szybki rozwój i zachłystują się nim. A to oznacza, że przeszacowują chłonność Chin. Tymczasem, porównując je z Europą, wartościowo Chiny dziś to rynek nieco mniejszy niż Francja, a tylko odrobinę większy od Włoch - tłumaczy Reitmeier. - Tyle że ten rynek rośnie w takim tempie, jakiego Europa nie potrafi sobie nawet wyobrazić, i to jest zasadnicza różnica.
Chiny to oczywiście nie tylko błyskawiczny rozwój, ale również ekstremalne nierówności: bardzo niskie płace oznaczają, że warunki pracy często są dramatyczne. Chiny dysponują jednak takimi zasobami siły roboczej (ponad 800 mln ludzi mieszka na wsi i przyjmie każdą pracę w mieście), że problemem nie są warunki pracy, ale jej dostępność. Oficjalnie stopa bezrobocia to 4,6 proc. nieoficjalnie - może być nawet czterokrotnie wyższa.
Kraj rozwija się nieproporcjonalnie: drapacze chmur bogatego Szanghaju kontrastują z biednymi chatami na prowincji - w Szaghaju PKB na głowę to ok. 4,6 tys. dol., na prowincji - nawet dziesięciokrotnie mniej. Problemem jest brak energii, a także opłaty administracyjne, drogowe, rywalizacja prowincji pomiędzy sobą, własność ziemi (kupić ją mogą tylko Chińczycy).
Mimo to biznesmenom, którzy przyjeżdżają do Szanghaju, nie przeszkadza ani wszechobecny w mieście smog, ani jedzenie pałeczkami, ani prawie 40-stopniowe upały w wilgotne lato. Bo jeżeli gdzieś na świecie można spodziewać się coraz to liczniejszych i zyskowniejszych interesów, to właśnie tu.(