Szczepionki na COVID-19. Czym się różnią i jaką mają skuteczność Pfizer, Moderna, AstraZeneca i J&J?

Cztery dostępne w Polsce szczepionki przeciwko COVID-19 różnią się m.in. zastosowaną w nich technologią czy dawkowaniem. Która z nich jest najskuteczniejsza?
Zobacz wideo Szczepienia w zakładach pracy opóźnione? Witucki: Pod koniec maja to będzie szczepienie "niedobitków"

Polscy pacjenci otrzymują szczepionki pochodzące od czterech różnych producentów. Preparaty Pfizera, Moderny, AstraZeneca i Johnson&Johnson różnią się od siebie przede wszystkim wykorzystaną technologią, dawkowaniem oraz skutecznością.

"Dopuszczone do użycia warunkowo". Co to oznacza?

Wszystkie cztery szczepionki na koronawirusa zostały dopuszczone w Europie do użycia warunkowo. Oznacza to, że nie przeszły pełnych badań klinicznych - zostały przebadane częściowo ze względu na to, że pełne badania to niezwykle czasochłonny proces, a zwalczanie koronawirusa należy rozpocząć już teraz. Zgodę na dopuszczenie szczepionek wyraziły instytucje zajmujące się oceną bezpieczeństwa leków (w tym Europejska Agencja Leków - EMA), ponieważ nie ma w tej chwili skuteczniejszego sposobu na pokonanie COVID-19 niż właśnie szczepienia.

Szczepionki sprawdzają się, skutecznie obniżając liczbę zakażeń i zgonów. Należy też  podkreślić, że naukowcy nie ustają w badaniach, a co pewien czas producenci szczepionek publikują nowe wyniki skuteczności swoich preparatów.

W przypadku szczepionek typu mRNA (Pfizera, Moderna) potwierdzono, że zmniejszają one ryzyko zachorowania w okresie 2-3 miesięcy, ale badania w tym kierunku wciąż trwają. Sprawdzane jest również, czy po szczepieniu preparatami Pfizera, AstraZeneca i Moderny potrzebne będą trzecie dawki przypominające, oraz druga w przypadku szczepionki Johnson&Johnson.

Dr Paweł GrzesiowskiSzczepienie przeciw COVID-19. Tylko jedna dawka dla ozdrowieńców?

Dwa rodzaje szczepionek przeciwko koronawirusowi

W Polsce (a także całej Europie) dopuszczone są szczepionki czterech producentów. Dwie z nich (Pfizer/BioNTech oraz Moderna) są szczepionkami typu mRNA, a kolejne dwie (AstraZeneca i Johnson&Johnson) - wektorowymi.

  • Szczepionki typu mRNA:

Szczepionki mRNA przeciw COVID-19 składają się z informacyjnego kwasu rybonukleinowego mRNA kodującej białko S (kolca) wirusa SARS-CoV-2 zamkniętego w kapsułce z nanocząsteczek lipidowych. Na podstawie mRNA w komórce gospodarza syntetyzowane jest białko S (kolca) SARS-CoV-2, które będąc silnym antygenem pobudza odpowiedź odpornościową w postaci przeciwciał neutralizujących (odpowiedź humoralna) i stymulację limfocytów T (odpowiedź komórkowa).

  • Szczepionki typu wektorowego:

Szczepionki wektorowe natomiast składają się z niezdolnego do replikacji wirusa (np. adenowirusa zwierzęcego), do którego wbudowany jest gen kodujący informację genetyczną o syntezie białka S (kolca) SARS-CoV-2. Dzięki temu syntetyzowane jest białko S, które jako antygen pobudza odpowiedź odpornościową w postaci przeciwciał neutralizujących i odpowiedź komórkową.

Niniejsze informacje pochodzą ze strony szczepienia.pzh.gov.pl, gdzie można znaleźć rzetelne odpowiedzi na pytania związane ze szczepieniem przeciw COVID-19.

Szczepionka Comirnaty firmy Pfizer/BioNTech

  • dwudawkowa szczepionka w technologii mRNA
  • warunkowo dopuszczona do obrotu na terenie UE od 21 grudnia 2020 roku
  • dla każdego powyżej 16 roku życia

Skuteczność po przyjęciu 1. dawki - 69 proc. (po upływie 12 dni)
Skuteczność po przyjęciu 2. dawki - 95 proc.

Częściową ochronę pacjent osiąga po około 10-14 dniach od przyjęcia pierwszej dawki szczepionki. Jednak dopiero podanie drugiej dawki pozwala wzmocnić skuteczność do około 95 procent (mierzone po 14 dniach od przyjęcia przez pacjentów drugiej dawki).

Badania potwierdziły, że szczepionki typu mRNA zmniejszają ryzyko zachorowania w okresie 2-3 miesięcy. Na razie nie wiadomo jednak, jak długo potrwa ochrona gwarantowana przez szczepionkę Pfizer. Osoby zaszczepione w badaniu klinicznym będą wciąż obserwowane przez 2 lata dla zgromadzenia większej ilości informacji na temat czasu trwania ochrony.

Adam NiedzielskiOgniska indyjskiego wariantu koronawirusa. Potwierdzonych 16 przypadków

Szczepionka Moderna firmy Moderna

  • dwudawkowa szczepionka w technologii mRNA
  • warunkowo dopuszczona do obrotu na terenie UE od 6 stycznia 2021 roku
  • dla każdego powyżej 18 roku życia

Skuteczność po przyjęciu 1. dawki - nie podano
Skuteczność po przyjęciu 2. dawki - 94,1 proc.

Częściową ochronę osiąga się po około 10-14 dniach od przyjęcia pierwszej dawki. Dopiero podanie drugiej pozwala osiągnąć skuteczność na poziomie 94-94 procent (mierzone po 14 dniach od przyjęcia drugiej dawki).

Badania potwierdziły, że szczepionki typu mRNA zmniejszają ryzyko zachorowania w okresie 2-3 miesięcy. Podobnie jak w przypadku szczepionki Pfizera, nie jest jeszcze wiadome, jak długo trwa ochrona zapewniana przez szczepionkę Moderna. Tutaj również osoby zaszczepione w badaniu klinicznym będą obserwowane przez 2 lata dla zgromadzenia większej ilości informacji na temat czasu trwania ochrony.

Szczepionka Vaxzevria firmy AstraZeneca

  • dwudawkowa szczepionka wektorowa
  • warunkowo dopuszczona do obrotu na terenie UE od 29 stycznia 2021 roku
  • dla każdego powyżej 18 roku życia

Skuteczność po przyjęciu 1. dawki - 60 proc. (po upływie 12 dni)
Skuteczność po przyjęciu 2. dawki - 82,4 proc. (w 12-tygodniowym odstępie pomiędzy dawkami)

Średnio skuteczność szczepionki firmy AstraZeneca wynosi 76 procent. Najwyższą skuteczność odnotowuje się, gdy jej druga dawka zostanie podana pacjentowi po 12 tygodniach od pierwszej. Jeżeli poda się ją wcześniej, skuteczność jest znacznie niższa i wynosi 54,9 procent.

Osoby zaszczepione mogą nie być w pełni chronione przez 15 dni po przyjęciu drugiej dawki. Tak samo, jak w przypadku Pfizera i Moderny, zaszczepieni w badaniu klinicznym podlegać będą obserwacji przez okres 2 lat w celu zgromadzenia większej ilości informacji dotyczących trwania ochrony.

Aktywność fizyczna (zdjęcie ilustracyjne)Naukowcy zbadali związek między aktywnością fizyczną a przebiegiem COVID-19

Szczepionka Johnson&Johnson

  • jednodawkowa szczepionka wektorowa
  • warunkowo dopuszczona do obrotu na terenie UE od 11 marca 2021 roku
  • dla każdego powyżej 18 roku życia

Skuteczność po przyjęciu 1. dawki - 67 proc. (po upływie 14 dni)
Skuteczność w zapobieganiu ciężkiej postaci COVID-19 - 85 proc.

Szczepionka J&J zapewnia ochronę po upływie 14 dni od szczepienia. W tym przypadku także nieznany jest jeszcze czas jej trwania. Ponownie, jak w przypadku pozostałych szczepionek, osoby zaszczepione w badaniu klinicznym podlegać będą obserwacji przez okres 2 lat, co pozwoli na zgromadzenie większej ilości informacji dotyczących czasu trwania ochrony.