Letnie przesilenie. Jakie miało znaczenie dla naszych przodków? Obrzędy i symbolika Nocy Kupały

Obrzędy związane z przesileniem letnim są elementem naszej kultury, sięgającym jeszcze czasów słowiańskich. Podczas obrzędów towarzyszących Nocy Kupały czy Sobótce odprawiano rytuały w intencji płodności i udanych plonów.

Sobótka, Noc Kupały czy Noc Świętojańska? Tak naprawdę każda z tych nazw dotyczy rytuałów związanych z letnim przesileniem - czyli najkrótszą nocą w roku. Nasi przodkowie przypisywali jej niezwykłe znaczenie. Jak obchodzili to święto i w jakich intencjach odprawiali rytuały?

Zobacz wideo Poduszeczki ze szpinakiem dla wszystkich sennych głodomorów

Przeczytaj więcej informacji z kraju i ze świata na stronie głównej Gazeta.pl

Sobótka, Noc Kupały i święty Jan. Jakie rytuały towarzyszyły letniemu przesileniu?

Niestety, źródła dotyczące kultury Słowian - zwłaszcza te pisane - niemal nie istnieją. Na szczęście nośnikiem kultury naszych przodków są rytuały. To w nich zachowały się echa wierzeń dawnych Słowian. Osoby zamieszkujące tereny Polski przed wiekami, przez antropologów uznawane są za reprezentantów kultury agrarnej. "Ich życie upływało w rytmie uprawy ziemi" - wyjaśniał w TOK FM prof. Piotr Grochowski z Instytutu Nauk o Kulturze UMK.

Obrzędy współczesnych Słowian, które odbyły się w Olsztynie. Szczodre Gody symbolizują zwycięstwo światła nad ciemnością, gdy dnia zaczyna przybywać, a ubywać nocy, dlatego ceremonia odbywała się o zmierzchu, a teren oświetlały pochodnieW co wierzyli Słowianie? Baba Jaga i diabeł, który wymyślił stworzenie świata

Chociaż zwyczaje dotyczące przesilenia letniego funkcjonują pod różnymi nazwami, to najważniejsza charakterystyka rytuałów pozostaje podobna. Ale na chwilę skupmy się na nazwach. Najstarsze to właśnie "Noc Kupały" i "Sobótka". Pierwsza może nawiązywać do kąpieli, które tradycyjnie odbywały się w najkrótszą noc w roku. Kupała - od kąpieli. "To właśnie tej nocy odbywała się pierwsza w roku kąpiel w otwartych zbiornikach wodnych" - wyjaśniał Grochowski. Kupała może też pochodzić od kupy - czyli potocznie stosu lub pagórka. Takie nazewnictwo miałoby nawiązywać do płomieni rozpalanych na wzniesieniach w okolicach wsi, właśnie podczas tej wyjątkowej nocy. To od tego ognia pochodzi też druga nazwa - "Sobótka". Tym słowem określano ogniska rozpalane w celach rytualnych.

Pierwszy dzień lata. Kiedy przypada letnie przesilenie? Czym jest Noc Kupały?Noc Kupały 2022. Kiedy najdłuższy dzień w roku?

A co z "Nocą Świętojańską"? To próba zneutralizowania pogańskich zwyczajów przez Kościół. Żeby odwrócić uwagę ludności wiejskiej od słowiańskich rytuałów, przypadających na noc między 20 a 21 czerwca, kościół ustanowił ważne święto - dzień Świętego Jana - na podobny termin (24 czerwca). To jednak nie powstrzymało mieszkańców wsi od plecenia wianków, skakania przez ogniska i zbierania ziół, którym przypisywali magiczne moce. Światopogląd ludowy niezwykle elastycznie potrafił łączyć pobożność z tradycjami sięgającymi czasów sprzed chrystianizacji.

Przesilenie letnie. Symbolika Nocy Kupały

Według badaczy kultury słowiańskiej jedną z najważniejszych postaci przesilenia letniego był najpewniej słowiański bóg słońca, czyli Swaróg. Brak pisemnych przekazów na ten temat powoduje, że operujemy jednak głównie domysłami, opartymi na analizie rytuałów.

Zwyczaje związane z Nocą Kupały wykorzystywały przede wszystkim dwa silne żywioły - wodę i ogień. Każdy z nich ma bardzo silną symbolikę - chodzi o oczyszczenie, energię i siły życiowe. Noc przesilenia letniego była czasem "magicznym", momentem zawieszenia pewnych zasad, którymi kierowały się społeczności tradycyjne. Dlatego była doskonałą okazją do schadzek i zażywania cielesnych przyjemności. Zwyczaje sobótkowe miały według badaczy "orgiastyczny" charakter. W końcu jedną z najważniejszych intencji osób uczestniczących w rytuałach była płodność.

Zabawie towarzyszyło też zbieranie ziół - wierzono, że jeśli zostaną zerwane w momencie przesilenia, ich działanie będzie silniejsze. Nasze prababcie zbierały więc miętę, rumianek, kwiat czarnego bzu, szałwię, koniczynę i krwawnik. Ten ostatni miał mieć działanie poronne.

****

Pomóż Ukrainie, przyłącz się do zbiórki. Pieniądze wpłacisz na stronie pcpm.org.pl/ukraina.

Więcej o: