Symon Petlura i Pisudski. Jak doszo do sojuszu polsko-ukraiskiego przeciwko bolszewikom?

Sojusz Pisudskiego z Petlur by istotnym elementem, dziki ktremu odbya si wyprawa kijowska bdca wanym etapem wojny polsko-bolszewickiej. Jakie zaoenia miao porozumienie Pisudskiego z Petlur?

Tło historyczne sojuszu

Genezy sojuszu polsko-ukraińskiego upatrywać można jeszcze w czasach I wojny światowej. Traktaty pokojowe kończące wielką wojnę nie przyniosły oczekiwanych rozstrzygnięć dotyczących sytuacji ziem dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Dodatkowo coraz bardziej umacniający się w Rosji bolszewicy stanowili jawne zagrożenie zarówno dla niepodległości Polski, jak i Ukrainy. Wobec tego na dalszy plan zeszły waśnie polsko-ukraińskie, a najważniejszym celem stała się wspólna obrona przed Sowietami. W tych okolicznościach do negocjacji stanęli Józef Piłsudski i Symon Petlura. 

Zobacz też: Bitwa Warszawska 1920 - 13 sierpnia. 100 lat temu rozpoczęła się bitwa, która zbudowała podstawy polskiej niepodległości

Symon Petlura (1879-1926) w mundurze naczelnego atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej na zdjęciu z 1919 r.Symon Petlura (1879-1926) w mundurze naczelnego atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej na zdjęciu z 1919 r. Fot. Wikimedia Commons

Kulisy sojuszu Piłsudskiego i Petlury 

Początkowo nic nie zwiastowało, że dojdzie do porozumienia. Rozmowy przeciągały się i nie wnosiły większych zmian. Impulsem do działania stały się kolejne sukcesy bolszewików: wypchnięcie białych generałów z Ukrainy i zajęcie przez Armię Czerwoną Kijowa. Dla Petlury porozumienie z Piłsudskim stawało się niejako ostatnią deską ratunku. Z kolei dla Naczelnika Państwa stwarzało większe możliwości na walkę z sowietami, dla których kwestia ukraińska była niezwykle istotna. Był on bowiem zwolennikiem koncepcji federacyjnej, w której odrębne państwa: litewskie, białoruskie, ukraińskie połączone sojuszem z Polską, stanowiłyby niejako bufor bezpieczeństwa przed Sowietami. 

Fot. PAP/CAF PAP/CAF

21 kwietnia 1920 r. podpisana została w Warszawie umowa o współpracy między rzdami Rzeczpospolitej Polskiej i Ukraińskiej Republiki Ludowej.

Piłsudski już wtedy zdawał sobie sprawę z bolszewickich planów ataku na Polskę. Przygotowano atak na bolszewików - tzw. wyprawę kijowską. Odbywać się ona miała w oparciu o założenia porozumienia Piłsudskiego z Petlurą i zawartej na jego podstawie 3 dni później konwencji wojskowej.

Początkowo wyprawa odnosiła sukcesy - udało się rozbić front, zdobyto duże zapasy uzbrojenia, pojmano jeńców. Ofensywa jednak została wstrzymana, a kolejnej już nie było ze względu na wycofanie się przeciwnika. 7 maja wojsko polskie zajęło opuszczony przez Sowietów Kijów. Wobec działań bolszewików na terenach białoruskich skierowano tam polskie odwody z Ukrainy, co wykorzystała Armia Konna Budionnego zmuszając Polaków do wycofania z Kijowa. Tym samym wyprawa kijowska poniosła klęskę. Najczęściej powodów jej niepowodzenia upatruje się w niezdecydowanej postawie Ukraińców, którzy nie odpowiedzieli na wezwanie Petlury do walki - zaciąg ochotników był praktycznie znikomy. Podkreśla się jednak również, że mimo iż plan wyprawy był obiecujący to jednak w momentach kluczowych zakradał się chaos organizacyjny, który doprowadził w ostateczności do przegranej.

Ataman Symon Petlura (z lewej) z gen. Edwardem Rydzem-Śmigłym, Kijów, 10 maja 1920 r.Ataman Symon Petlura (z lewej) z gen. Edwardem Rydzem-Śmigłym, Kijów, 10 maja 1920 r. Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego

Ostatecznie o losach sojuszu polsko-ukraińskiego zdecydowała postawa polskiej delegacji podczas rokowań w pokojowych w Rydze. Przedstawiciele negocjujący w imieniu II RP uznali bowiem pełnomocnictwa przedstawiciela Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej, co było złamaniem obowiązującego ciągle sojuszu. 

Zobacz też: Jako jeden z nielicznych, miał prawo fotografować Piłsudskiego. Ale nie tylko tam kierował obiektyw

Główne założenia porozumienia polsko-ukraińskiego

Sojusz polityczny między Piłsudskim a Petlurą zakładał:

  • uznanie przez Polskę istnienia niepodległej Ukraińskiej Republiki Ludowej z Symonem Petlurą na czele
  • ustanowienie granicy między Polską i Ukrainą wzdłuż rzeki Zbrucz i dalej na północ do Prypeci (po polskiej stronie Galicja i większą część Wołynia)
  • oba rządy nie zawrą umów międzynarodowych skierowanych przeciwko swoim sojusznikom.

Założenia sojuszu uzupełniała podpisana 3 dni później konwencja wojskowa, która zakładała współpracę w walce z bolszewikami:

  • Wojsko Polskie zobowiązano do uzbrojenia i wyekwipowania trzech ukraińskich dywizji piechoty
  • Ukraińcy mieli obowiązek aprowizacji oddziałów polskich
  • uzbrojenie i wyposażenie wojskowe zdobyte w czasie działań wojennych miało przejść na własność Polski, reszta zdobyczy miała przypaść URL
  • w przypadku zdobycia terenów prawobrzeżnej Ukrainy strona ukraińska zorganizuje na tym obszarze swój zarząd cywilny i wojskowy.
Zobacz wideo Chcecie usłyszeć, jak brzmiał Józef Piłsudski? To prawdopodobnie jedyne nagranie jego głosu