Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski - czym był i kto go tworzył?

Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski miał pełnić funkcje władzy komunistycznej na terenach polskich zdobywanych przez Armię Czerwoną. Nie był jednak, jak chciała tego propaganda PRL, niezależnym tworem zawiązanym w Białymstoku.

Czym był Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski?

Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski (Polrewkom), przez propagandę PRL ogłaszany rodzajem komunistycznego rządu na zdobytych ziemiach, w praktyce stanowił namiastkę władz republiki sowieckiej, która miała powstać na gruzach państwa polskiego. W rzeczywistości utworzyli go bolszewicy w Smoleńsku, co miało miejsce 23 lipca 1920 roku. Decyzję podjęli Włodzimierz Lenin i członkowie Biura Politycznego KC Rosyjskiej Partii Komunistycznej, którymi byli wówczas Józef Stalin, Lew Trocki, Lew Kamieniew i Nikołaj Krestinski.

Do stworzenia Polrewkomu wykorzystano Biuro Polskie przy KC RPK. Na jego czele w praktyce stanął słynny ''krwawy Feliks'', czyli Feliks Dzierżyński, bolszewik i szef tajnej policji Czeka, która wsławiła się zaprowadzeniem w Rosji Sowieckiej czerwonego terroru. Sukcesy wojenne bolszewików sprawiły, że siedzibą Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski stał się Białystok. Jego rządy ograniczyły się jednak szczęśliwie do Wileńszczyzny, Podlasia części Lubelszczyzny i Mazowsza.

Bardzo szybko doszło na tych ziemiach do aktów terroru, które od agresji zastosowanej w Rosji po przejęciu władzy przez bolszewików różniły się może tylko skalą. Zabrakło im czasu, ale i tak dopuścili się rekwizycji, masowych aresztowań i przede wszystkim rozstrzeliwań między innymi w Wilnie. Strach siały trybunały rewolucyjne, powołane na kształt bolszewickich sądów doraźnych. 

Szef MON Mariusz BłaszczakDefilada 15 sierpnia odwołana przez MON. Powodem zagrożenie epidemiczne

Jakie hasła głosił Polrewkom?

Co zaoferować chcieli Polakom członkowie Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski? Przede wszystkim wszystkie odezwy, które wydali, zostały wcześniej uzgodnione z Leninem, co najlepiej pokazuje niesamodzielny charakter tego tworu. Polrewkom zwrócił się do Armii Czerwonej i Wojska Polskiego, którego żołnierzy wzywał do dezercji i buntu. Feliks Dzierżyński był autorem ''Manifestu do polskiego ludu roboczego miast i wsi''. Propagandę bolszewickich protegowanych, stojącą na bardzo niskim poziomie, wspierał ''Goniec czerwony, pismo uderzające przede wszystkim w Kościół i zapowiadające zaprowadzenie równości dzięki walce z kapitalistami i wprowadzeniu kołchozów. 

Głównymi postulatami Polrewkomu były:

  • powstanie Polskiej Republiki Rad
  • upaństwowienie ziemi
  • rozdział państwa od Kościoła
  • przepędzenie obszarników i kapitalistów
  • nacjonalizacja przemysłu 

Miała również zostać zorganizowana Polska Armia Czerwona. Werbowanie ochotników przyniosło jednak beznadziejne rezultaty - do nowych oddziałów zgłosiło się ledwie 176 ochotników. Pomimo tego, wierząc w zwycięstwo światowej rewolucji, najważniejsi członkowie Polrewkomu przenieśli się do Wyszkowa, aby móc wkroczyć do zdobytej Warszawy wraz z oddziałami Armii Czerwonej. 

Obchody 100. rocznicy Bitwy Warszawskiej100. rocznicy Bitwy Warszawskiej - obchody. Rusza akcja #Wiktoria1920

Kto zasiadał w Tymczasowym Komitecie Rewolucyjnym Polskim?

Bardzo interesujący był skład Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski, gdzie znaleźli się komuniści-internacjonaliści polskiego i żydowskiego pochodzenia. Poza Dzierżyńskim, który pochodził ze starej litewskiej szlachty, byli w nim obecni ludzie o różnej przeszłości, pochodzeniu i dorobku:

  • Julian Marchlewski (przewodniczący)
  • Jakub Hanecki (wiceprzewodniczący)
  • Edward Próchniak (sekretarz)
  • Feliks Kon (oświata)
  • Józef Unszlicht (sprawy partyjne)
  • Bernard Zaks (przemysł)
  • Stanisław Bobiński (rolnictwo)
  • Tadeusz Radwański (propaganda)

Wielu z nich było dawnymi działaczami Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy lub PPS- Lewicy, którzy odżegnywali się od patriotyzmu oczekując na światową rewolucję. Interesującą postacią był wiekowy Julian Marchlewski - redaktor, wydawca, zainteresowany historią myśli ekonomicznej. Wcześniej nie tylko działał w ruchu robotniczym na ziemiach polskich, ale też w Niemczech i Rosji. 

O pozostałych postaciach trudno powiedzieć, że były większego formatu. Poza Dzierżyńskim, Marchlewskim, Konem i Radwańskim łączyło je jedno - wszyscy zginęli w Moskwie podczas czystek stalinowskich z lat 1937-1938. 

''Na probostwie w Wyszkowie'' Stefana Żeromskiego 

Nadzieje na wkroczenie do Warszawy powiodły członków Polrewkomu do Wyszkowa, co uwiecznił w swojej twórczości Stefan Żeromski. Powstałe w 1920 r. opowiadanie ''Na probostwie w Wyszkowie''  doczekało się również ekranizacji

Zobacz wideo Grodzki o łuku triumfalnym: Przypomina otwieracz do piwa