Co to są wybory parlamentarne? Jak wyglądają wybory do Sejmu i Senatu?

Wybory parlamentarne to ogólnokrajowe głosowanie, w którym posiadający prawa wyborcze pełnoletni obywatele wybierają skład Sejmu i Senatu, czyli Parlamentu. W Polsce datę wyborów parlamentarnych wyznacza prezydent - odbywają się co cztery lata.
Zobacz wideo

Na jakich zasadach odbywają się wybory parlamentarne? Czym różni się głosowanie na posłów na Sejm i na Senatorów? Kto może głosować w wyborach? Kto może startować na posła i senatora? Kto kontroluje przebieg wyborów? Najważniejsze informacje. 

Jak wyglądają parlamentarne?

Wybory parlamentarne w Polsce odbywają się co cztery lata. Wyjątkiem są wybory przedterminowe, które zwołać należy w przypadku skrócenia kadencji Sejmu - decydują o tym Prezydent RP lub Sejm. Kadencja może również zostać przedłużona, w sytuacji w której zostałby wprowadzony stan nadzwyczajny (to reżim prawny, który zostaje przyjęty, by odwrócić lub zmniejszyć skutki różnych zagrożeń. Przyjmuje się go tylko jeśli zwyczajne środki konstytucyjne okażą się niewystarczające).

Wybory służą wybraniu 460 posłów oraz 100 senatorów, którzy obejmą mandaty w Sejmie i Senacie. Te dwie instytucje razem tworzą Parlament, czyli najwyższy organ przedstawicielski w państwie demokratycznym, a jednocześnie zasadniczy organ władzy ustawodawczej. Sejm to izba niższa, a Senat izba wyższa Parlamentu, które łącznie mają 560 członków. Obie izby obradują osobno, jednak artykuł 114 Konstytucji określa sytuacje, w których Sejm i Senat obradują wspólnie. W ten sposób tworzą Zgromadzenie Narodowe - zwołuje je Marszałek Sejmu.

Kto może głosować w wyborach parlamentarnych?

Wybory parlamentarne w Polsce są powszechne, równe, bezpośrednie, proporcjonalne i odbywają się drogą tajnego głosowania. Ich datę zarządza Prezydent RP - muszą się odbyć nie później niż 90 dni przed zakończeniem kadencji ustępującego parlamentu lub nie później niż 45 dni od ogłoszenia, że skrócono kadencję Sejmu. 

Głos w wyborach parlamentarnych może oddać każdy obywatel Polski, który najpóźniej w dniu głosowania stał się pełnoletni, tj. ukończył 18. rok życia. Frekwencja wyborcza, czyli to, ile upoważnionych do głosowania osób, udało się do lokali wyborczych, nie wpływa na ważność wyborów. 

Każdy wyborca wpisany jest do sporządzanego przez urzędy gmin spisu wyborców. Głosujący w miejscu zameldowania obywatele muszą tylko udać się do swojego lokalu wyborczego z ważnym dokumentem poświadczającym jego tożsamość - dowodem osobistym lub paszportem. 

Osoby tymczasowo przebywające poza miejscem stałego zamieszkania, mogą na swój własny wniosek zostać wpisane do rejestru wyborczego w innym regionie. Pismo należy złożyć najpóźniej w piątym dniu przed wyborami. Rejestry wyborców są sporządzane przez gminy jednorazowo przed każdymi wyborami - tak też jeśli już raz się wpisaliśmy do rejestru poza miejscem zameldowania, przed następnymi wyborami należy złożyć nowy wniosek.

Wybory parlamentarne - kto może kandydować na posła i senatora?

Zgodnie z polskimi przepisami wyborczymi, kandydować na posła może każdy obywatel, który najpóźniej w dniu wyborów osiągnie wiek 21 lat. Takiego kandydata mogą zgłosić sami wyborcy, a także dowolnie wybrana partia polityczna. Osoba kandydująca na posła może także zagłosować w wyborach parlamentarnych. Nie może jednak kandydować jednocześnie do Sejmu i Senatu.

Startować na senatora może w wyborach każdy obywatel, który najpóźniej w dniu wyborów ukończy 30 lat i posiada czynne prawo wyborcze. Do wyborów może zostać zgłoszony przez komitet wyborczy powołany do życia przez daną partię polityczną lub wyborców. Wybory do Senatu są wyborami jednostopniowymi - wyborcy głosują na swoich reprezentantów bezpośrednio.

Wybory parlamentarne - liczba posłów

Do Sejmu wybiera się 460 posłów. Ci kandydują z 41 rożnych okręgów wyborczych. W Polsce okręgi wyborcze są wielomandatowe. Różnią się pomiędzy sobą wielkością - mogą obejmować całe województwo lub tylko jego część. Na podstawie wielkości takiego okręgu określana jest konkretna liczba mandatów poselskich, która na niego przypada.

Ilu posłów wejdzie do Sejmu z poszczególnych województw?

Na każde z województw przypada różna liczba okręgów wyborczych o zróżnicowanej wielkości. Tak też różnią się także one liczbą przyznawanych mandatów poselskich:

  • mazowieckie - 63 posłów
  • śląskie - 55
  • małopolskie - 41
  • wielkopolskie - 40
  • dolnośląskie - 34
  • łódzkie - 31
  • lubelskie - 27
  • podkarpackie - 26
  • pomorskie - 26
  • kujawsko-pomorskie - 25
  • zachodniopomorskie - 20
  • warmińsko-mazurskie - 18
  • świętokrzyskie - 16
  • podlaskie - 14
  • lubuskie - 12
  • opolskie - 12

Ilu senatorów przypada na poszczególne województwa? 

W wyborach parlamentarnych wybieramy 100 senatów ze 100 jednomandatowych okręgów wyborczych - taki system obowiązuje u nas od 2011 roku. Granice okręgów wyborczych do Senatu mogą nie pokrywać się z okręgami wyborczymi do Sejmu (tych jest tylko 41). Może też zdarzyć się, że miasta w których mieszka więcej niż 500 tysięcy mieszkańców zostaną podzielone na kilka okręgów wyborczych do Senatu. Obecnie w poszczególnych województwach wybiera się następującą liczbę senatorów:

  • mazowieckie -13
  • śląskie -13
  • wielkopolskie - 9
  • dolnośląskie - 8
  • małopolskie - 8
  • łódzkie - 7
  • lubelskie - 6
  • pomorskie - 6
  • kujawsko-pomorskie - 5
  • podkarpackie - 5
  • warmińsko-mazurskie - 4
  • zachodniopomorskie - 4
  • lubuskie - 3
  • opolskie - 3
  • podlaskie - 3
  • świętokrzyskie - 3
Więcej o: