Matura 2016: matura z chemii. Sprawdź, czy to potrafisz! [TLENKI]

?Już za rok matura...? - za późno na te śpiewkę. Matura z chemii już za miesiąc, ale nie jest jeszcze za późno na powtórki. Maturzystom zdającym chemię rzucamy koło ratunkowe - wiedzę na temat tlenków w pigułce.

Matura 2016 z chemii. Tlenki - jaki to dział?

Tlenki należą do działu chemii nieorganicznej. Związki nieorganiczne dzielimy na kilka grup: tlenki, wodorki, wodorotlenki, kwasy, sole i pozostałe, nie tworzące żadnej grupy ze wzglądu na swoją różnorodność, np. chlorki azotowców. W chemii organicznej mamy odpowiednik tlenków w postaci epitlenków .

Matura 2016 z chemii. Tlenki - jak są zbudowane?

Mówiąc najprościej, tlenki to związki chemiczne zbudowane z atomów tlenu oraz innych pierwiastków. Są wynikiem reakcji utleniania i spalania oraz rozkładu związków, zawierających w sobie tlen. Można je przedstawić ogólnym wzorem: EnOm. Tlenki są istotnymi substancjami ze względu ich powszechność w przyrodzie - występują w powietrzu, płaszczu ziemi, wielu skałach i minerałach.

Matura 2016 z chemii. Tlenki - jak je dzielimy?

Tlenki stanowią wyjątkowo różnorodna grupę związków, powstało kilka podziałów biorąc pod uwagę ich właściwości fizyczne, reaktywność i zachowanie w momencie wchodzenia w reakcję z innymi substancjami.

Matura 2016 z chemii. Podział tlenków ze względu na właściwości chemiczne

1.Właściwości kwasowo - zasadowe

-tlenki zasadowe - to substancje wchodzące w reakcje z kwasami, za to odporne na działanie zasad. Reagując z kwasami dają sole. Nazywane są inaczej bezwodnikami zasadowymi, ponieważ przeważająca ich liczba rozpuszcza się w wodzie, tworząc zasady. Podwyższają odczyn pH wody (odczyn alkaliczny). Do tlenków zasadowych należą m.in. wszystkie tlenki litowców, większość tlenków berylowców i niektóre tlenki metali.

- tlenki kwasowe - to tlenki, które wchodząc w reakcje z zasadami są odporne na działanie kwasów. W wyniku takiej reakcji powstaje sól. Większość z nich również rozpuszcza się w wodzie, tworząc w ten sposób kwasy tlenowe. Odczyn tak powstałego roztworu jest więc kwaśny. Do tej grupy należą m.in. tlenek węgla (IV), tlenek siarki (VI) czy tlenek fosforu (III).

- tlenki amfoteryczne - reagują zarówno z kwasami, jak i zasadami. W wyniku reakcji takiego tlenku z kwasem powstaje sól, natomiast w przypadku wejścia w kontakt z zasadą tworzy się związek koordynacyjny o charakterze soli. Ten typ tlenków najczęściej nie jest rozpuszczalny w wodzie i wytrąca się z niej w postaci osadu. Odczyn tych substancji jest obojętny. Do najważniejszych tlenków w tej grupie należą m.in. tlenek glinu, tlenek cynku, tlenek chromu (III).

- tlenki obojętne - są to substancje nie wchodzące w reakcje ani z kwasami, ani z zasadami. Nie tworzą soli, nie są bezwodnikami. Nie reagują z wodą i najczęściej nie rozpuszczają się w niej. Do tej grupy należą niektóre tlenki niemetali na niskich stopniach utlenienia, np. CO oraz tlenki gazów szlachetnych.

embed

Screen z Wikipedia

2.Właściwości redukująco - utleniające

- utleniacze - tlenki łatwo oddające tlen, jak np. tlenek rtęci (II)

- reduktory - tlenki, które łatwo się utleniają, np. tlenek węgla (II)

3. Reaktywność chemiczna

- tlenki reaktywne - np. niektóre tlenki metali, tlenki fluorowców i azotowców

- tlenki z niską aktywnością chemiczną , jak dwutlenek krzemu

Matura 2016 z chemii. Podział tlenków ze względu na pierwiastek obecny w reakcji

Biorąc pod uwagę rodzaj pierwiastka, który wchodzi w tych substancjach w reakcję z tlenem, możemy je podzielić na tlenki metali i niemetali.

- tlenki metali - to związki metalu z tlenem. To zwykle ciała stałe, które w wypadku reakcji z wodą tworzą wodorotlenki. Mają zwykle charakter zasadowy lub atmosferyczny, zdarzają się też odczyny kwasowe. Ich cząsteczki mają budowę jonową lub polarną.

- tlenki niemetali - inaczej związki niemetalu z tlenem. To na ogół gazy lub ciecze, w większości reagujące z wodą i tworzące kwasy. Ich odczyn jest najczęściej kwasowy lub obojętny, rzadko amfoteryczny. Ich cząsteczki sa silnie spolaryzowane.

Matura 2016 z chemii. Nazewnictwo tlenków

Istnieją dwa sposoby nazywania tlenków. Pierwszy, bardziej oficjalny i zalecany, drugi raczej zwyczajowy, ale również prawidłowy.

1.System Stocka

Aby nazwać tlenek z użyciem tego sposobu, trzeba uwzględnić wartościowości (stopień utlenienia) pierwiastków budujących ten związek. Najpierw stawiamy więc określenie "tlenek', potem wymieniamy nazwę pierwiastka. Na końcu nazwy, w nawiasie, umieszczamy cyframi rzymskimi wartościowanie pierwiastka w danym tlenku (chyba, że pierwiastek twory związki tylko na jednym stopniu utleniania - wtedy pomijamy zapisywanie wartościowości), np. tlenek ołowiu (IV).

2.System przedrostków

Opiera się na zapisie wzoru chemicznego danego związku. Jeżeli w danej cząsteczce występują dwa takie same atomy, przed nazwą dodajemy przedrostek dwu- lub di-, jeśli trzy atomy - trój- lub tri-, itp. Przykładem może być trójtlenek dwuglinu.

Matura 2016 z chemii. Zastosowanie tlenków

Tlenki mają szerokie zastosowanie w materiałach budowlanych, produkcji szkła i porcelany, w farbach oraz kosmetykach. Można je także spotkać w surowcach i półproduktach przemysłu chemicznego.