Lament świętokrzyski

"Lament świętokrzyski", znany również jako "Żale Matki Boskiej pod krzyżem", to jedno z arcydzieł lirycznych polskiego średniowiecza, którego powstanie datuje się na koniec XV wieku. Został spisany przez przeora klasztoru Świętego Krzyża na Łysej Górze, Jana ze Słupi.

"Posłuchajcie, braci miła,

Kcęć wam skorżyć krwawą głowę;

Usłyszycie mój zamętek,

Jem mi się zstał w Wielki Piątek(...)"

Lament świętokrzyski to plankt (z łac. płacz) - gatunek, który ma wyrażać cierpienie po stracie kogoś bliskiego. Matka Boska opłakuje śmierć swojego syna Jezusa Chrystusa na krzyżu i kieruje słowa do ludu, Jezusa, Anioła Gabriela i matek.

Matka Boska zwraca się do ludu, aby posłuchał o nieszczęściu, które ją spotkało. Straciła jedynego syna, który został brutalnie męczony i ukrzyżowany. Maryja wyraża ból, który nęka zarówno jej ciało, jak i duszę. Współodczuwa cierpienie syna. Kieruje słowa także do Jezusa i prosi go, aby podzielił z Nią rany i przemówił do Niej po raz ostatni.

Matka Boska oskarża Anioła Gabriela o niedotrzymanie tajemnicy. Archanioł zwiastował Jej radość i szczęśliwe życie z synem.

Zwraca się do wszystkich matek, aby prosiły Boga o szczęśliwy los dla swoich dzieci.

Treść wiersza nawiązuje do popularnego w sztuce motywu piety, czyli przedstawienia Matki Boskiej rozpaczającej nad ciałem Jezusa Chrystusa, który leży na Jej kolanach.