Wybory samorządowe 2018. Jak dopisać się do rejestru wyborców? I kiedy to zrobić?

Wybory samorządowe odbędą się 21 października. Warto upewnić się, że będziemy mogli w nich głosować. Dotyczy to szczególnie tych osób, które mieszkają w innej gminie - a nawet w innym powiecie lub województwie - niż są zameldowane.

Choć wrzucenie karty do głosowania do urny wyborczej wydaje się dziecinnie prostą czynnością, to temat wyborów jest zdecydowanie bardziej skomplikowany. Dlatego poprosiliśmy Zespół Badań Wyborczych Uniwersytetu Łódzkiego o wyjaśnienie najtrudniejszych zagadnień dotyczących zbliżających się wyborów samorządowych.

O ile na przykład podczas wyborów na urząd Prezydenta RP nie ma dużego znaczenia, czy dany obywatel głosuje w Szczecinie czy Rzeszowie, to w trakcie wyborów samorządowych konsekwencje takiego stanu rzeczy byłyby znacznie większe. Dopuszczając głosowanie w dowolnym miejscu, mogłoby się okazać, że ktoś uczestniczył w elekcji władz, którym nie podlega. Dlatego też w przypadku wyborów do organów samorządowych nie stosuje się szerokiego wachlarza narzędzi mających ułatwić głosowanie w innym miejscu niż miejsce zameldowania. Nie wydaje się m.in. zaświadczeń o prawie do głosowania, które pozwalają zagłosować w każdym lokalu wyborczym.

Zgodnie z przepisami prawa oraz z logiką funkcjonowania samorządów, wspólnotę samorządową tworzą (z mocy prawa) mieszkańcy danej jednostki – odpowiednio gminy, powiatu lub województwa. I to oni są uprawnieni do wyboru władz. Co logiczne, nie dopuszcza się, aby mieszkańcy jednej gminy wybierali władze innych.

Wybory w Polsce. Rejestr wyborców a spis wyborców

W Polsce wykorzystuje się dwie różne bazy informacji o wyborcach: "rejestr wyborców" oraz "spis wyborców". Oba katalogi - rejestr oraz spis wyborców - choć są ze sobą powiązane, tworzy się w trochę innych celach:

  • Rejestr wyborców stanowi źródło danych o wyborcach stale zamieszkujących (niekoniecznie zameldowanych) na danym terenie. Rejestr wyborców nie obejmuje osób tymczasowo przebywających na danym terenie, np. urlopowiczów w nadmorskim kurorcie w czasie wyborów parlamentarnych.
  • Spis wyborców również stanowi źródło danych o wyborcach stale zamieszkujących jakiś obszar. Ponadto, spis może zawierać informacje o wyborcach tymczasowo przebywających na danym terenie. Do spisu wyborców mogą chcieć dopisać się osoby tymczasowo przebywające na danym terenie w dniu wyborów, np. urlopowicze nadmorskich miejscowości w czasie, gdy odbywają się wybory parlamentarne lub prezydenckie (lecz nie samorządowe). Spis tworzy się ponadto każdorazowo na potrzebę przeprowadzenia konkretnej elekcji.

Rejestr wyborców - wybory samorządowe 2018

Aby uniknąć potrzeby gromadzenia danych o wyborcach przed każdymi wyborami, gminy prowadzą stały rejestr wyborców. Wpisani są do niego z urzędu obywatele polscy zameldowani w danej gminie. Co jednak w sytuacji, gdy jesteśmy zameldowani w innym miejscu niż faktycznie mieszkamy? Takie sytuacje nie są przecież rzadkie w nowoczesnym, mobilnym społeczeństwie.

Jeżeli dana osoba czuje się mieszkańcem innej jednostki niż wynikająca z zameldowania i chce zagłosować w tym miejscu, powinna zostać dopisana do rejestru wyborców. Załatwić to należy w urzędzie gminy, na obszarze której chcemy głosować. W tym celu należy złożyć:

  • wniosek zawierający nazwisko, imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia oraz numer ewidencyjny PESEL wnioskodawcy oraz załączyć kserokopię dokumentu stwierdzającego tożsamość (najlepiej dowód osobisty)
  • pisemną deklarację, w której wnioskodawca podaje swoje obywatelstwo i adres stałego zamieszkania na terytorium Polski.

Wzory tych dokumentów są najczęściej dostępne na stronach urzędów gmin, ponadto można je składać zarówno w wersji papierowej, jak i elektronicznej (o ile zostaną podpisane podpisem elektronicznym lub ważnym profilem zaufanym ePUAP). Można również wykorzystać wzory, do których linki zamieszczamy na końcu artykułu.

Do wniosku warto załączyć również dokumenty potwierdzające, że mieszka się w danym miejscu i związało się z nim swoje życie – może być to np.: kopia umowy najmu mieszkania,  kopia umów o korzystaniu z mediów, a nawet kopie rachunków (o ile zostały wystawione imiennie na wnioskodawcę). Ponadto, w wielu wypadkach powinno również wystarczyć oświadczenie właściciela lokalu, w którym się mieszka. Przedłożenie takich dokumentów bardzo ułatwia pracę urzędników – w razie ich braku możliwe jest nawet, że urzędnik będzie zmuszony udać się pod wskazany adres i osobiście zweryfikować deklarację potencjalnego wyborcy.

Kiedy złożyć wniosek, żeby zdążyć przed wyborami samorządowymi?

Wójt, a w praktyce urząd gminy, ma 3 dni na zweryfikowanie wniosku i wydanie decyzji. Na szczęście już od kilku lat działa to dość sprawnie - wcześniej zdarzało się, że urzędnicy wymagali stałego zameldowania, jednak w zwalczanie takiego podejścia zaangażowała się nawet Państwowa Komisja Wyborcza. Wniosek oczywiście najlepiej złożyć jak najwcześniej - jeżeli zrobimy to dopiero w ostatnich dniach przed głosowaniem, ryzykujemy, że decyzja nie zostanie wydana na czas (albo będzie to decyzja odmowna, od której już nie zdążymy się odwołać).

Dobrą informacją jest również to, że po wpisaniu do rejestru wyborców nie musimy składać równoległego wniosku w gminie, w której głosowaliśmy wcześniej – nasza "nowa" gmina powinna zatroszczyć się o to, żeby z poprzedniego rejestru nas wykreślono.

Należy jednak pamiętać, że rejestry wyborcze mają charakter stały – co oznacza, że raz dopisani, będziemy figurować w danym rejestrze tak długo aż nie nastąpi potrzeba zmiany (z urzędu lub na nasz wniosek). Jeżeli w kolejnych wyborach będziemy chcieli wrócić do swojego wcześniejszego miejsca głosowania – procedurę trzeba będzie powtórzyć w odpowiednim urzędzie. Można oczywiście zdecydować się na ścieżkę alternatywną i dokonać w urzędzie gminy zgłoszenia pobytu stałego, zgodnie z ustawą o ewidencji ludności, zazwyczaj jednak pierwsze rozwiązanie jest wygodniejsze.

Pobierz dokumenty potrzebne do dopisania się do rejestru wyborców:

Maciej Onasz, Michał Pierzgalski, Paweł Stępień
Zespół Badań Wyborczych Uniwersytetu Łódzkiego