Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Dziś wokół cmentarzy możemy kupić już nie tylko znicze i kwiaty. Na straganach znajdziemy bardzo zróżnicowany asortyment - od balonów, przez bigos i żelki, aż po elementy galanterii. A jak było obchodzono Święto Zmarłych jeszcze kilkadziesiąt lat temu? Na archiwalnych zdjęciach możemy zobaczyć głównie chryzantemy i proste znicze lub zwykłe świeczki.
Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Dziś wokół cmentarzy możemy kupić już nie tylko znicze i kwiaty. Na straganach znajdziemy bardzo zróżnicowany asortyment - od balonów, przez bigos i żelki, aż po elementy galanterii. A jak było obchodzono Święto Zmarłych jeszcze kilkadziesiąt lat temu? Na archiwalnych zdjęciach możemy zobaczyć głównie chryzantemy i proste znicze lub zwykłe świeczki. 

Zdjęcia pochodzą z zasobów Narodowego Archiwum Cyfrowego, ich autorką jest Grażyna Rutowska, fotografka i dziennikarka, której spuścizna liczy kilkadziesiąt tysięcy zdjęć.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

W ubiegłym roku przed wejściem na warszawski Cmentarz Bródzieński można było kupić zabawki, jedzenie, elektryczne i grające znicze, a nawet środki na potencję. Na archiwalnych zdjęciach próżno szukać gadżetów, bo zwyczajnie ich nie było. Zamiast tego można było kupić znicze i chryzantemy wprost z ciężarówki.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Na fotografiach widać, że wiele osób paliło na grobach zwykłe świeczki. 

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Również samych straganów było znacznie mniej. Dziś stoiska zaczynają się wieleset metrów przed bramami cmentarzy.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Ale dzisiejszy przepych wokół cmentarzy nie powinie dziwić. Tłumaczył to dr Robert Wyszyński, socjolog, zajmujący się m.in. tematem żałoby i podejścia do śmierci:

"Wszystkie cmentarze były wokół kościołów, a tam zawsze był odpust. W miastach cmentarze były też - można powiedzieć - 'pozacłowe', bo nie ściągano tam podatków. Często więc były tam różne firmy, sklepy, ale też domy publiczne. I przez tysiąc lat nikomu to nie przeszkadzało"

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Dr Wyszyński wyjaśnia: 

"Dziś nie mamy kultu zmarłych, a kult grobów. Taka romantyczna wizja rozstania z bliskimi i odwiedzania ich. To też jest dobre, bo jest bardzo więziotwórcze. Nawet na Boże Narodzenie ludzie nie jeżdżą tak do rodzin. Przy grobie spotykają się ludzie, którzy normalnie by się nie spotkali"

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

"Pozytywiści utrzymali ten zwyczaj grobów rodzinnych. Wcześniej groby rodzinne były tylko dla bardzo bogatych rodzin, które miały własne kościoły i kaplice, albo na wsiach, gdzie ziemia była bardzo droga. Ale w miastach to przez wieki były zbiorowe doły. Dziś, kiedy palimy zmarłych i rozsypujemy prochy, jest to rozważane w kategoriach utylizacji. Panuje przekonanie, że umarli nie powinni zajmować miejsca żywym"

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

"1 listopada to święto radosne. A w każdym razie powinno takim być. Zaduszki są dniem zastanowienia, bo to dzień tych, którzy być może są w czyśćcu, którzy bardziej potrzebują modlitwy. Takie myślenie, że cmentarz to powinny być aleje, po których chodzimy z zadumą, a ludzie powinni wchodzić w obieg natury, jest bardzo oświeceniowe i nie ma nic wspólnego z chrześcijaństwem"

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.

Święto zmarłych w latach 60. i 70. Święto zmarłych w latach 60. i 70. Zdjęcia z zasobów Narodoweg Archiwum Cyfrowego

Kilka rodzajów prostych zniczy i bukiety chryzantem. Tak obchodziliśmy Święto Zmarłych w PRL-u

Święto zmarłych w latach 60. i 70.