"Jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Dziwne uczucie". One chwilę wcześniej przeżyły piekło w obozach koncentracyjnych

Jak wyglądało życie więźniarek Ravensbrück i Auschwitz-Birkenau? Dowiemy się tego z poruszającej książki "Przetrwałam. Doświadczenia kobiet więzionych w czasach nazizmu i stalinizmu". Znajdują się w niej niepublikowane dotąd fotografie. Pokazujemy część z nich.
Szwecja, 1945 rok, uchodźczynie po przybyciu do Malmö. Szwecja, 1945 rok, uchodźczynie po przybyciu do Malmö. Fot. Bilder i Syd

"Jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Dziwne uczucie". One chwilę wcześniej przeżyły piekło w obozach koncentracyjnych

Jak wyglądało życie więźniarek Ravensbrück i Auschwitz-Birkenau? Dowiemy się tego z poruszającej książki 'Przetrwałam. Doświadczenia kobiet więzionych w czasach nazizmu i stalinizmu'. Znajdują się w niej niepublikowane dotąd fotografie. Pokazujemy część z nich.

Na zdjęciu: Polki po przybyciu do Malmö, 1945 rok. Tak pierwsze chwile w Szwecji wspomina Danuta Krystyna Domańska: Myślę, pewnie umarłam, tak mi jest dobrze. Bałam się otworzyć oczy. Ale przypomniałam sobie, co było poprzedniego dnia. Że jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Szwedki zawołały mnie, że mam wziąć ciastko. Nie mogłam tego zrozumieć: ja mogę wziąć ciastko? Jakoś mi się w głowie nie mieściło. Takie dziwne przeżycia.

Kobieta została aresztowana w 1943 roku, więziona w Ravensbrück, Eberswalde-Finow, Vansbeg i Altonie. Do Szwecji trafiła w ramach akcji humanitarnej hrabiego Folkego Bernadotte'a. Przebywała tam do lipca 1946 roku. Po otrzymaniu informacji, że jej matka przeżyła wojnę (ojciec i siostra zginęli w obozach), wróciła do Warszawy.

Malmö, Szwecja, 1945 rok, na zdjęciu polska więźniarka ocalona z KL Ravensbrück. Malmö, Szwecja, 1945 rok, na zdjęciu polska więźniarka ocalona z KL Ravensbrück. Fot. Bilder i Syd

"Jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Dziwne uczucie". One chwilę wcześniej przeżyły piekło w obozach koncentracyjnych

- Nigdy nie przypuszczałam, że przeżyję. Bardzo często myślałam, żeby pójść na druty. Że ja już nie wytrzymam, już nie mogę, to ponad moje siły. A z drugiej strony - o nie, jeszcze trochę. Nie dać się. Wiecznie było to 'nie dać się'. No i to 'nie dać się' do dzisiaj trzyma - wspomina Genowefa Nóżkowska.

Na zdjęciu: polska więźniarka ocalona z KL Ravensbrück w ramach akcji humanitarnej Szwedzkiego Czerwonego Krzyża, Malmö, Szwecja. 1945 rok.

7 maj 1945 rok, białe autobusy na pokładzie promu do Szwecji. 7 maj 1945 rok, białe autobusy na pokładzie promu do Szwecji. Fot. KW Gullers, Nordiska Museet

"Jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Dziwne uczucie". One chwilę wcześniej przeżyły piekło w obozach koncentracyjnych

Janina Borzdyńska: Po miesiącu w łagrze coś we mnie zaczęło chłodnieć, zamarzać. Bardzo dziwne wrażenie. Nie znaczy to, że zniknęło współczucie dla ludzi czy zrozumienie. Miałam jakby kawał lodu w środku.

Na zdjęciu: 1945 rok, białe autobusy na pokładzie promu do Szwecji.

Na zdjęciu: ofiary eksperymentów pseudomedycznych, na turnusie rekonwalescencyjnym w Stanach Zjednoczonych. Druga od prawej: Helena Hegier-Rafalska, Nowy Jork, 1959 rok. Na zdjęciu: ofiary eksperymentów pseudomedycznych, na turnusie rekonwalescencyjnym w Stanach Zjednoczonych. Druga od prawej: Helena Hegier-Rafalska, Nowy Jork, 1959 rok. Fot. zbiory Muzeum Lubelskiego

"Jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Dziwne uczucie". One chwilę wcześniej przeżyły piekło w obozach koncentracyjnych

Na zdjęciu: ofiary eksperymentów pseudomedycznych, na turnusie rekonwalescencyjnym w Stanach Zjednoczonych. Druga od prawej Helena Hegier-Rafalska, Nowy Jork 1959 rok.

Helena Hegier-Rafalska: Po wojnie też były ciężkie czasy. Byłam psychicznie załamana. Czułam taką pustkę w głowie, wydawało mi się, że nie mam żadnych emocji, przeżyć i nie mam co ze sobą zrobić. Jak widziałam, że ktoś się uśmiecha, to myślałam: jak to, dlaczego oni się uśmiechają? Źle się czułam w młodym towarzystwie. Wydawało mi się, że nie pasuję. Nie wiedziałam, kim jestem i po co żyję.

Wycieczka Polaków przebywających na zesłaniu. Na pierwszym planie: Barbara Dudycz, na drugim planie stoją Wanda Kiałka (z domu Cejko) i Jerzy Urbankiewicz. W tle widoczna hałda kopalniana, zabudowania łagrów i kopalń. Wycieczka Polaków przebywających na zesłaniu. Na pierwszym planie: Barbara Dudycz, na drugim planie stoją Wanda Kiałka (z domu Cejko) i Jerzy Urbankiewicz. W tle widoczna hałda kopalniana, zabudowania łagrów i kopalń. Fot. Eugeniusz Cydzik, udostępnił Eugeniusz Cydzik w ramach projektu 'KARTA z Polakami na Wschodzie'.

"Jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Dziwne uczucie". One chwilę wcześniej przeżyły piekło w obozach koncentracyjnych

- Po wojnie też były ciężkie czasy. Byłam psychicznie załamana. Czułam taką pustkę w głowie, wydawało mi się, że nie mam żadnych emocji, przeżyć i nie mam co ze sobą zrobić. Jak widziałam, że ktoś się uśmiecha, to myślałam: jak to, dlaczego oni się uśmiechają? Źle się czułam w młodym towarzystwie. Wydawało mi się, że nie pasuję. Nie wiedziałam, kim jestem i po co żyję - opowiada Helena Hegier-Rafalska.

Fotografia pokazuje zwolnionych łagierników wykonana w trakcie ich oczekiwania na wyjazd do Polski, Workuta, lata 1955-1957.

Więźniarki łagrów na tle jednego z domów. Od lewej: Hanna Grzywacz (z domu Szyszko), Wanda Kiałka (z domu Cejko), Klara Kunachowicz (z domu Autuchiewicz), Maria Kwiatkowska, Bronisława Kutiuk, Czesława Cydzik (z domu Hnatów), Natalia Zarzycka (z domu Odyńska), Barbara Dudycz. Więźniarki łagrów na tle jednego z domów. Od lewej: Hanna Grzywacz (z domu Szyszko), Wanda Kiałka (z domu Cejko), Klara Kunachowicz (z domu Autuchiewicz), Maria Kwiatkowska, Bronisława Kutiuk, Czesława Cydzik (z domu Hnatów), Natalia Zarzycka (z domu Odyńska), Barbara Dudycz. Fot. Eugeniusz Cydzik, udostępnił Eugeniusz Cydzik w ramach projektu 'KARTA z Polakami na Wschodzie'.

"Jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Dziwne uczucie". One chwilę wcześniej przeżyły piekło w obozach koncentracyjnych

Na zdjęciu: Workuta, lata 1955-1957. Od lewej: Anna Szyszko, Wanda Cejko, Klara Kunachowicz, Maria Kwiatkowska, Bronisława Kutiuk, Czesława Hnat, Natalia Odyńska i Barbara Dudycz.

Zesłańcy nad rzeką Workutą. W tle widoczne zabudowania i hałdy kopalniane. Na zdjęciu od lewej: Franciszek Gradziewicz, Jadwiga Augusewicz (z domu Olechnowicz), Natalia Zarzycka (z domu Odyńska), Wanda Kiałka (z domu Cejko), Michał Tatarzycki, z tyłu: Janina Muszyńska (z domu Zuba) oraz Stanisław Kuźma. Zesłańcy nad rzeką Workutą. W tle widoczne zabudowania i hałdy kopalniane. Na zdjęciu od lewej: Franciszek Gradziewicz, Jadwiga Augusewicz (z domu Olechnowicz), Natalia Zarzycka (z domu Odyńska), Wanda Kiałka (z domu Cejko), Michał Tatarzycki, z tyłu: Janina Muszyńska (z domu Zuba) oraz Stanisław Kuźma. Fot. Eugeniusz Cydzik, udostępnił Eugeniusz Cydzik w ramach projektu 'KARTA z Polakami na Wschodzie'.

"Jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Dziwne uczucie". One chwilę wcześniej przeżyły piekło w obozach koncentracyjnych

Helena Hegier-Rafalska: Byłyśmy pewne, że idziemy na egzekucję. A nam w obozie nie wolno było nosić staników. Bez stanika było zimno, więc znalazłam jakieś troczki, przepasałam się i było mi cieplej. Myślę sobie tak: jak mnie wezmą do krematorium, to będą się ze mnie śmiali. Prędko powyciągałam te troczki, żeby się ze mnie nie śmiali po śmierci. Uważam, że tyle człowiekowi się należy. Śmierć była tam pozbawiona godności i to mnie bolało najbardziej.

Na zdjęciu: grupa Polaków byłych więźniów łagrów Workuty, 1955 rok. Od lewej: Franciszek Sitnik, Jadwiga Ambroziewicz, Natalia Odyńska, Wanda Cejko, Janina Zuba, Stanisław Kuźma, Michał Tatarzycki.

Nad rzeką Workutą. Po prawej: Czesława Cydzik (z domu Hnatów). Nad rzeką Workutą. Po prawej: Czesława Cydzik (z domu Hnatów). Fot. Eugeniusz Cydzik, udostępnił Eugeniusz Cydzik w ramach projektu 'KARTA z Polakami na Wschodzie'.

"Jestem czysta, wykąpana, nic mnie nie gryzie. Dziwne uczucie". One chwilę wcześniej przeżyły piekło w obozach koncentracyjnych

Na zdjęciu: Workuta, lata 1955-1957. Z prawej: Czesława Hnat.

Premiera książki 'Przetrwałam. Doświadczenia kobiet więzionych w czasach nazizmu i stalinizmu' odbędzie się 26 maja w Domu Spotkań z Historią. Jej bohaterki opowiadają o tym, jak przeżyły uwięzienie i jak je zapamiętały.