"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

5 kwietnia 1992 r. rozpoczęło się oblężenie Sarajewa - stolicy nowo powstałej Bośni i Hercegowiny. Ten dzień uznawany jest za początek wojny w Bośni, która pochłonęła ponad 100 tys. ofiar (dokładne szacunki nie są znane, mówi się nawet o 200 tys. zabitych). Serbskie siły opanowały otaczające miasto wzgórza i przez prawie cztery lata ostrzeliwały je z moździerzy, wyrzutni rakiet i karabinów snajperskich. Życie straciło nawet 10 tys. osób, w tym ponad 1,5 tys. dzieci.
Serbski dowództwa przykłada pistolet do głowy swojego syna, żartując z kolegami podczas oczekiwania na wymianę więźniów. Okolice Sarajewa, 1992 r. Serbski dowództwa przykłada pistolet do głowy swojego syna, żartując z kolegami podczas oczekiwania na wymianę więźniów. Okolice Sarajewa, 1992 r. Mikhail Evstafiev, CC BY-SA 3.0

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

5 kwietnia 1992 r. rozpoczęło się oblężenie Sarajewa - stolicy nowo powstałej Bośni i Hercegowiny. Ten dzień uznawany jest za początek wojny w Bośni, która pochłonęła ponad 100 tys. ofiar (dokładne szacunki nie są znane, mówi się nawet o 200 tys. zabitych). Serbskie siły opanowały otaczające miasto wzgórza i przez prawie cztery lata ostrzeliwały je z moździerzy, wyrzutni rakiet i karabinów snajperskich. Życie straciło nawet 10 tys. osób, w tym ponad 1,5 tys. dzieci.

Na zdjęciu serbski dowództwa przykłada pistolet do głowy swojego syna, żartując z kolegami podczas oczekiwania na wymianę więźniów. Okolice Sarajewa, 1992 r.

Stadion w Sarajewie zamieniony na cmentarz Stadion w Sarajewie zamieniony na cmentarz MSGT MICHAEL J. HAGGERTY, Public Domain

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

Wszystko zaczęło się na początku marca 1992, kiedy to w referendum przeprowadzonym w Bośni i Hercegowinie prawie jednogłośnie (99,7 proc. głosów za) opowiedziano się za odłączeniem od Jugosławii i stworzeniem nowego państwa. Głosowanie było niezgodne z ówczesną konstytucją Federalnej Republiki Jugosławii, zostało też zbojkotowane przez stanowiących ok. połowę ludności Bośni i Hercegowiny Serbów.
Na zdjęciu zamieniony w cmentarz kompleks sportowy wybudowany z okazji Igrzysk Olimpijskich w 1984 r. Prowizoryczne cmentarze powstawały w całym mieście, także w parkach.
Wiolonczelista Vedran Smailović gra w ruinach Biblioteki Narodowej w Sarajewie Wiolonczelista Vedran Smailović gra w ruinach Biblioteki Narodowej w Sarajewie Mikhail Evstafiev, CC BY-SA 3.0

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

3 marca 1992 r. BiH ogłosiła niepodległość, państwo zostało uznane przez wspólnotę międzynarodową. Wtedy góry dookoła nowej stolicy opanowały serbskie wojska wyposażone m.in. w czołgi, moździerze, wyrzutnie rakiet i karabiny snajperskie. 2 maja wojsko całkowicie zablokowało miasto. Bośniackie siły liczyły ok. 40 tys. żołnierzy, ale były za słabo wyposażone, by przełamać oblężenie.
Na zdjęciu wiolonczelista Vedran Smailović gra w ruinach Biblioteki Narodowej w Sarajewie.
Kolejka po wodę w oblężonym mieście Kolejka po wodę w oblężonym mieście Mikhail Evstafiev, CC BY-SA 3.0

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

Zaczęło się życie pod nieustającym ostrzałem moździerzy i kryjących się snajperów. Nawet zwykły spacer mógł zakończyć się śmiercią. Ludzi ginęli stojąc w kolejce po chleb czy oglądając mecz. Brakowało żywności, wody, opału, leków i środków czystości. Na ulicach zalegały tony niezbieranych śmieci.

Na fotografii kolejka po wodę w oblężonym mieście.

'Uwaga, snajper' - jeden z wielu ostrzegawczych znaków w Sarajewie 'Uwaga, snajper' - jeden z wielu ostrzegawczych znaków w Sarajewie Paalso - Own work, CC BY-SA 3.0

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

Jednym z najniebezpieczniejszych miejsc w mieście była tzw. Aleja Snajperów. Główną ulicę miasta, wcześniej znaną pod nazwą Smoka z Bośni, nieustannie obserwowali serbscy strzelcy wyborowi. Prowadziła do jedynego źródła czystej wody, łączyła też dzielnicę przemysłową ze Starym Miastem. Według danych zebranych w 1995 r. od ostrzału snajperskiego w Sarajewie zginęło 225 osób, w tym 60 dzieci.
Na zdjęciu 'Uwaga, snajper' - jeden z wielu ostrzegawczych znaków w Sarajewie.
Centrum Grbavicy, jednej z dzielnic Sarajewa Centrum Grbavicy, jednej z dzielnic Sarajewa LT. STACEY WYZKOWSKI - Public Domain

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

W lutym 1994 r. doszło do masakry na rynku Markale - od ostrzału zginęło 68 cywilów, ponad 190 osób zostało rannych. Rok później, w sierpniu, ponownie ostrzelano targ - zginęło 28 osób, 90 odniosło obrażenia. Wtedy do akcji włączyły się wojska NATO, które rozpoczęły naloty na serbskie pozycje wokół Sarajewa, składy amunicji i inne cele militarne. W październiku 1995 r. doszło do zawieszenia broni. 14 grudnia podpisano układ z Dayton, który zakończył wojnę, choć ostatecznie siły serbskie opuściły miasto dopiero ostatniego dnia lutego 1996 r.
Na zdjęciu zniszczone centrum Grbavicy, jednej z dzielnic Sarajewa.
Wyjście z tunelu pod lotniskiem w Sarajewie Wyjście z tunelu pod lotniskiem w Sarajewie Luigi Guarino, CC BY 2.0

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

W mieście powstał 800-metrowy tunel (nazywany tunelem ratunku albo nadziei) łączący odcięte przez serbskie siły miasto z lotniskiem kontrolowanym przez ONZ. Był jedyną drogą, którą do oblężonego miasta transportowano żywność i pomoc humanitarną. Tędy też mogli wydostać się ludzie, także tą drogą do obrońców docierała szmuglowana broń (embargo na jej dostawy obowiązywało obie strony konfliktu).
Na zdjęciu wyjście z tunelu pod lotniskiem w Sarajewie.
Widok na dzielnicę Grbavica około cztery miesiące po zakończeniu wojny domowej Widok na dzielnicę Grbavica około cztery miesiące po zakończeniu wojny domowej LT. STACEY WYZKOWSKI, Public Domain

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

Oblężenie trwało od 5 kwietnia 1992 r. do 29 lutego 1996 r. (1425 dni) i było najdłuższym oblężeniem w historii nowożytnej, trzy razy dłuższym niż bitwa pod Stalingradem. W jego wyniku śmierć poniosło (bądź zaginęło) ponad 10 tys. osób, w tym ponad 1,5 tys. dzieci. Rannych zostało ponad 50 tys. (w tym niemal 15 tys. dzieci). Średnio dziennie w Sarajewie ginęło 8 osób.
Na zdjęciu widok na dzielnicę Grbavica około cztery miesiące po zakończeniu wojny domowej.
Spacer ulicą obserwowaną przez snajperów, zima 1992-1993 Spacer ulicą obserwowaną przez snajperów, zima 1992-1993 Christian Maréchal - Own work, CC BY 3.0

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

Według raportów na miasto dziennie spadało średnio 329 pocisków. W rekordowym dniu (22 lipca 1993 r.) było ostrzeliwane 3777 razy.
Na zdjęciu spacer ulicą obserwowaną przez snajperów, zima 1992-1993. W oknie widoczna dziura po kuli snajpera, który chybił celu.
Zniszczone podczas oblężenia Sarajewo Zniszczone podczas oblężenia Sarajewo Hedwig Klawuttke - Own work, CC BY-SA 3.0

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

W 2003 r. Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii skazał na dożywocie dowodzącego oblężeniem Stanislava Galicia za zbrodnie przeciwko ludzkości, a gen. Dragomira Miloševicia na 33 lata więzienia (karę zmniejszono później do 29 lat) za kampanię terroru skierowaną przeciwko ludności Sarajewa, w tym za drugą masakrę na rynku Markale.
Na fotografii widok na zniszczone Sarajewo.



Stalowe ekrany służące do ochrony przed ostrzałem Stalowe ekrany służące do ochrony przed ostrzałem Christian Maréchal - Own work, CC BY 3.0

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

Na zdjęciu stalowe ekrany służące do ochrony przed ostrzałem.
Norweski pojazd na Alei Snajperów w Sarajewie, grudzień 1995 r. Norweski pojazd na Alei Snajperów w Sarajewie, grudzień 1995 r. Paalso - Own work, CC BY-SA 3.0,

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

Na zdjęciu norweski pojazd w Alei Snajperów w Sarajewie, grudzień 1995 r.

Słynny dom w Stup między lotniskiem a śródmieściem Sarajewa. 'Witamy w Sarajewie' - głosi napis na ścianie. Słynny dom w Stup między lotniskiem a śródmieściem Sarajewa. 'Witamy w Sarajewie' - głosi napis na ścianie. WAFeltman - Own work, CC BY-SA 4.0

"Uwaga, snajper!" 25 lat temu rozpoczęło się oblężenie Sarajewa. Najdłuższe w nowożytnej historii

Na zdjęciu dom w Stupie między lotniskiem a śródmieściem Sarajewa. 'Witamy w Sarajewie' - głosi napis na ścianie.

Więcej o: