Polskie wi篥niarki pomog造 jej unikn望 wi瞛ienia. Kim by豉 Johanna Langefeld, nadzorczyni z Auschwitz-Birkenau

"Bo czy naprawd mog這 by tak, 瞠 Johann Langefeld uwolni造 z Montelupich dawne wi篥niarki Ravensbrck? Ofiary mia造by uratowa kata? Takie rzeczy si przecie nie zdarzaj" - pisze Marta Grzywacz w ksi捫ce "Nasza pani z Ravensbrck". To opowie嗆* o Niemce Johannie Langefeld, obozowej nadzorczyni.

Johanna Langefeld zatrzymana na podstawie aresztu automatycznego 20 grudnia 1945 roku. Istnieje przekonanie, 瞠 posiada wa積e i szczeg馧owe informacje dotycz帷e oboz闚 koncentracyjnych, kt鏎e mog zainteresowa Centralne Biuro 奸edcze (...)

Z za陰cznika: Przes逝chiwana: Johanna Langefeld, Niemka, nadzorczyni oboz闚 koncentracyjnych, ostatnie miejsce zamieszkania: Pfronten - Oesch Hense 262 1/2, Fssen, Niemcy, zatrzymana 20 grudnia o godzinie 12.15, z這篡豉 pisemne o鈍iadczenie nast瘼uj帷ej tre軼i: "Ja, Johanna Langefeld, z domu May, urodzi豉m si 5 marca 1900 roku w Kupferdreh, niedaleko Essen. W latach 1924-1926 by豉m 穎n Wilhelma Langefelda. Mieszkali鄉y w Mlheim, w okr璕u Ruhr-Styrum. W 1926 roku m鎩 m捫 zmar. Dwa lata p騧niej, 2 sierpnia 1928 roku w Dsseldorfie, urodzi豉m nie郵ubnego syna, Herberta, kt鏎y otrzyma moje panie雟kie nazwisko - May, bo tak stanowi這 闚czesne niemieckie prawo.

***

Stra積ik, kt鏎y wchodzi do jej celi 23 grudnia 1946 roku, ze zdumieniem stwierdza, 瞠 osadzonej tam nie ma. Johanna Langefeld, 46-letnia do鈍iadczona nadzorczyni oboz闚 koncentracyjnych, aresztowana w Niemczech przez 穎軟ierzy Armii Ameryka雟kiej, ekstradowana do Polski i razem z innymi oskar穎nymi czekaj帷a na proces zbrodniarzy z Auschwitz w wi瞛ieniu Montelupich, po prostu zapad豉 si pod ziemi. W豉dze wi瞛ienia wiedz tyle, 瞠 zosta豉 odes豉na do sprz徠ania mieszka, kt鏎e wkr鏒ce mieli zaj望 nowi pracownicy zak豉du karnego, i nie wr鏂i豉. (...)

Par lat p騧niej zaczn chodzi s逝chy, 瞠 kto pom鏬 jej uciec. Obiegn Polsk relacje tak nieprawdopodobne, 瞠 trudno b璠zie da im wiar. Bo czy naprawd mog這 by tak, 瞠 Johann Langefeld uwolni造 z Montelupich dawne wi篥niarki Ravensbrck? Ofiary mia造by uratowa kata? Takie rzeczy si przecie nie zdarzaj.

***

W po這wie marca rusza do Auschwitz na kr鏒ki rekonesans. Ma te poczyni przygotowania do przyj璚ia stra積iczek i wi篥niarek, kt鏎e zostan tam przeniesione razem z ni. Wraca par dni potem, 瞠by sporz康zi list. Znajd si na niej i zaufane 陰czniczki obozowe, i Badaczki Biblii, ale te czarne i zielone 豉ty, kt鏎e b璠 stanowi "zbrojne" rami Oberaufseherin i gwarancj porz康ku w nowych, niepewnych warunkach Auschwitz.

18.12.2009 OSWIECIM , DZISIEJSZEJ NOCY ZLODZIEJE UKRADLI NAPIS  ARBEIT MACHT FREI ' WISZACY NAD BRAMA  BYLEGO HITLEROWSKIEGO OBOZU ZAGLADY , NAPIS NA ZDJECIU JEST KOPIA KTORA PRACOWNICY OBOZU POWIESILI NAD RANEM  , FOT. TOMASZ WIECH / AGENCJA GAZETA
Brama obozowa (fot. Tomasz Wiech / Agencja Gazeta)

Ameryka雟kim 郵edczym Johanna Langefeld powie, 瞠 wyje盥瘸豉 z ci篹kim sercem i 瞠 tylko jedn mia豉 pociech - 瞠 we幟ie ze sob znowu "te najbiedniejsze z biednych, kt鏎e nie wiadomo, na pastw jakich bestii w ludzkiej postaci by造by wydane, gdyby zosta造 w Ravensbrck". Jej obawy co do losu wi篥niarek, kt鏎e pozostan na miejscu, wkr鏒ce si potwierdz, bo jak doda: "na moj nast瘼czyni wyznaczono ca趾owicie odpowiadaj帷 komendantowi obozu pod wzgl璠em cech charakteru i sposobu my郵enia stra積iczk aresztu Mari Mandl, kt鏎a pod szczeg鏊n ochron komendanta przeistoczy豉 si w tak w豉郾ie besti w kobiecej postaci".

26 marca 1942 roku wszystko jest gotowe. Tego dnia z obozu w Ravensbrck wychodzi pieszo tysi帷 wi篥niarek, kt鏎ym towarzysz dozorczynie i esesmani. (...) W Auschwitz Johanna Langefeld dostaje do mieszkania niewielki, parterowy domek przy ulicy Polnej, w dzielnicy, z kt鏎ej ca豉 niemal ludno嗆 zosta豉 wysiedlona prawie dwa lata wcze郾iej, gdy podj皻o decyzj o budowie na tych terenach obozu koncentracyjnego. Znakomicie nadaje si do tego infrastruktura dawnych koszar - dwadzie軼ia budynk闚 z ceg造 - kt鏎 wystarczy rozbudowa. Ze wzgl璠u na dyskrecj wok馧 obozu powstaje martwa strefa. Polacy, kt鏎ym pozwolono zosta w okolicy, w sumie te 篡j prawie jak w obozie. Nie wolno im chodzi praw stron drogi, nie wolno przekracza So造, za posiadanie radia grozi im 鄉ier, za podrzucenie chleba maszeruj帷ym kolumnom -鄉ier, po ka盥ej ucieczce wi篥nia z obozu wszystkie okoliczne domy s przeszukiwane. Podobno kiedy, gdy miasto nazywa這 si jeszcze O鈍i璚im, ludzie 篡li tu w zgodzie - 砰dzi, kt鏎ych by豉 wi瘯szo嗆 i kt鏎zy skupiali w swoich r瘯ach przemys, i Polacy zajmuj帷y si rolnictwem (...).

***

Johanna Langefeld nie wie, ile czasu b璠zie musia豉 sp璠zi w Auschwitz, wi璚 zabiera ze sob Herberta. C鏎ka jej przyjaci馧ki Sophie Gode i kole瘸nka Herberta, Johanna Bracken, zapami皻a, 瞠 gdy wr鏂i do Niemiec, wydoro郵a i wyprzystojnia. Chwali si, 瞠 w Auschwitz je寮zi konno i 瞠 uczy go tego sam komendant obozu. Langefeld jako matka z dzieckiem dostaje do dyspozycji niewielki dom w dzielnicy zamieszkanej przez oficer闚 SS, a nie pok鎩 w pi皻rowym budynku za bram Auschwitz, gdzie zakwaterowano pozosta貫 stra積iczki.


Auschwitz w 1945 roku, tu przed wyzwoleniem (fot. wikimedia Stanis豉w Mucha / CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 DE )

Do nowego obozu Langefeld zabra豉 te ze sob osiem aufzejerek do鈍iadczonych w obchodzeniu si z wi篥niarkami. S w tym gronie: Johanna Bormann, kt鏎 b璠 nazywa "kobiet z psami", Therese Rosi Brandl, kt鏎a uczy豉 si fachu pod okiem Marii Mandl, a tak瞠 krwawa i brutalna "cholerna dziwka" Margot Drexler. Dwie ostatnie oka膨 si wyj徠kowo aktywne podczas selekcji do kom鏎 gazowych. Zadaniem ich wszystkich b璠zie nie tylko utrzymanie porz康ku na terenie obozu, ale tak瞠 wprowadzanie w arkana pracy nowej kadry, kt鏎a przyjedzie do Auschwitz po kr鏒kim szkoleniu w Ravensbrck. (...)

Johanna Langefeld b璠zie mie pod swoj piecz bloki od 1 do 10, jednak zanim wi篥niarki zostan w nich rozlokowane, musz odsta kilka godzin na placu apelowym. Esesmani szukaj tej, kt鏎a uciek豉, wi璚 trzeba czeka, a j znajd. Tym, kt鏎e przyby造 z Ravensbrck, taka procedura jest dobrze znana. 砰d闚ki ze S這wacji dopiero si jej ucz. (...) Kiedy Langefeld wraca do Ravensbrck po pierwszej wizycie w Auschwitz, na samym pocz徠ku marca, jest zbulwersowana tym, co zobaczy豉 w obozie na 奸御ku. "Wi篥niowie s tam w strasznym stanie, kompletnie wycie鎍zeni" - m闚i w闚czas Berthe Teege. Ale przecie w Ravensbrck te widzi postaci prawie bez cia豉, obleczone tylko sk鏎, kobiety w 豉chmanach, "Goldstcki" jak o nich m闚i, gotowe zlizywa z ziemi krople zupy, kt鏎a wyla豉 si z kot豉. Takie, kt鏎e ju nie walcz, kt鏎e przesta造 trzyma si 篡cia. Kobiety ci篹ko pobite, z odmro瞠niami, z ranami na ciele. Wi璚 co j tak zaskoczy這? Mo瞠 widok rozebranych do naga trup闚, kt鏎e le膨 w stosach przed barakami albo na placu apelowym i wrzucane s do p這n帷ych do堯w? Niekt鏎e daj jeszcze oznaki 篡cia. W Ravensbrck cia豉 kobiet, kt鏎e umar造 albo zosta造 zabite, wci捫 jeszcze sk豉da si do drewnianych trumien i wywozi poza teren obozu. W Auschwitz takich rzeczy si nie praktykuje. (...)

w27.01.2010 OSWIECIM , OBCHODY 65 . ROCZNICY WYZWOLENIA OBOZU AUSCHWITZ .FOT. KRZYSZTOF KAROLCZYK / AGENCJA GAZETA
Obchody 65. rocznicy wyzwolenia Auschwitz (fot. Krzysztof Karolczyk / Agencja Gazeta)

***

A mo瞠 chodzi o warunki higieniczne? Nowa Oberaufseherin ma zarz康za dziesi璚ioma blokami, kt鏎e do tej pory zajmowali radzieccy je鎍y. Zostali rozstrzelani, zagazowani albo przeniesieni do Birkenau, wi璚 zwolni這 si troch miejsca. Baraki s brudne, zawszone. To wilgotne, 鄉ierdz帷e nory, kt鏎e ju wkr鏒ce stan si przepe軟ione do granic. Ka盥a z nich ma pomie軼i tysi帷 kobiet, ale transporty zaczn przybywa tak cz瘰to, 瞠 liczba ta szybko wzro郾ie. (...)

Wi篥niarki 酥i pod wsp鏊nymi kocami, szerzy si 鈍ierzb. W Ravensbrck pod tym wzgl璠em te by這 ju coraz gorzej, ale "zugangi" wci捫 jeszcze dostawa造 czyste pasiaki albo ubrania z Effektenkammer. Przyby貫 do Auschwitz s這wackie 砰d闚ki zostawiaj wszystkie swoje rzeczy na wielkich stosach i maj si przebra w brudne, zawszone ubrania po je鎍ach radzieckich. Urz康ze sanitarnych jest tak ma這, 瞠 ju po paru dniach kobiety za豉twiaj swoje potrzeby, gdzie popadnie.

Czy mo磧iwe, 瞠by Johann Langefeld przera瘸這 b這to? Ob霩 w Birkenau, gdzie przerzucono ju cz窷 m篹czyzn i gdzie wkr鏒ce przeniesie si tak瞠 oddzia kobiecy, zbudowano na podmok造m terenie, otoczonym stawami. Poniewa nikt nie zawraca sobie g這wy wysypaniem 軼ie瞠k cho熲y czarnym 篤irem, jak w Ravensbrck, rozmok豉 ziemia zamieni豉 si w kilometry b這tnistej mazi, kt鏎a si璕a do po這wy 造dek. Wi篥niarki b璠 gubi w niej trepy. Ka逝瞠 to znakomite 鈔odowisko dla rozwoju komar闚 widliszk闚 - roznosicieli malarii, w studni panosz si bakterie coli. Ale w ko鎍u Birkenau nie ma s逝篡 do przetrzymywania ludzi. Polska wi篥niarka Seweryna Szmaglewska powie kiedy, 瞠 by豉 to raczej "poczekalnia przedkrematoryjna". Krajobraz wok馧 Auschwitz-Birkenau to pozbawiona drzew, szara r闚nina, kt鏎 omijaj nawet bezczelne wrony. Spowija j dym, roznosz帷y po okolicy mdl帷o s這dki od鏎 palonych cia. Wi璚 mo瞠 to ten zapach przeszkadza Johannie Langefeld?

"Jako dow鏚 na to, jak ma這 mia豉m poj璚ia o tym, czemu s逝篡 ten ob霩, o czym mnie rozmy郵nie nie poinformowano, mo瞠 鈍iadczy fakt, 瞠 spo鈔鏚 wi篥niarek [z Ravensbrck] chcia豉m wyszuka te najlepsze, kt鏎e - jak m闚iono - mia造 stanowi rdze nowego obozu"- zeznaje w 郵edztwie Langefeld. "Za to, 瞠 uda這 mi si to [tylko] w drobnej cz窷ci, wci捫 dzi瘯uj Bogu, gdy ju po kr鏒kim czasie otworzy造 mi si oczy co do tego, jaki cel mia spe軟ia ten ob霩. Og鏊ne wra瞠nie by這 dla mnie tak deprymuj帷e, 瞠 ca造mi nocami nie mog豉m zmru篡 oka i cz瘰to prawie nie mia豉m odwagi oddycha.

y21.01.2020 Oswiecim . Marsz 100 w bylym niemieckim nazistowskim obozie KL Auschwitz .Fot. Jakub Wlodek / Agencja Gazeta
Marsz 100 w Auschwitz, 2020 rok (fot. Jakub W這dek / Agencja Gazeta)

***

Ju po niespe軟a 14 dniach, korzystaj帷 z okazji, 瞠 ob霩 odwiedzi Obergruppenfhrer SS Pohl, pr鏏owa豉m u鈍iadomi mu braki i patologie w obozie i poprosi o ich usuni璚ie, poniewa wyniszcza造 mnie psychicznie. M鎩 wniosek zosta zbyty niech皻n uwag, 瞠 obecnie jest to niemo磧iwe. Moj pro軸, 瞠bym w takim razie zosta豉 przeniesiona z powrotem do Ravensbrck, opryskliwie odrzuci, m闚i帷, 瞠 ka盥y musi pozosta na wyznaczonym mu miejscu, wi璚 z konieczno軼i pogodzi豉m si z tym, czego, jak si wydawa這, nie mo積a by這 zmieni. By豉m ju 鈍iadoma, 瞠 b璠 musia豉 toczy tu jeszcze twardsz walk o prawo, i wszystkimi 鈔odkami, jakimi dysponowa豉m, usi這wa豉m uwolni kobiety, kt鏎e zwo穎no teraz w mniejszych i wi瘯szych transportach do obozu, od tyranii os鏏 odpowiedzialnych za ob霩 jako ca這嗆".

Piotr Setkiewicz, historyk, kierownik Centrum Bada Pa雟twowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w O鈍i璚imiu: - Kiedy Johanna Langefeld przybywa na miejsce, czyli w marcu 1942 roku, w Auschwitz dzia豉 jedna komora gazowa, kt鏎 uruchamia si raz na jaki czas, je郵i uzbiera si 500-600 os鏏. (...) Niemniej, zaraz na pocz徠ku, Langefeld na pewno dowiaduje si, 瞠 jest co takiego jak komora gazowa i 瞠 zabijane s w niej mniejsze transporty wycie鎍zonych 砰d闚. Pocz徠kowo wi篥niowie wchodz tam w ubraniach, ale potem jest problem, jak je z nich zdj望, bo przecie Niemcy niczego nie marnuj, wi璚 skazani musz si przed wej軼iem rozebra. Broni si przed tym, dlatego m闚i si im, 瞠 p鎩d do 豉幡i. I to wszystko Johanna Langefeld musi ju widzie, bo komor gazow i krematorium od obozu kobiecego dzieli sto metr闚. (...)

Cia豉 zmar造ch kole瘸nek wi篥niarki rzucaj na stos. P騧niej spali si je wszystkie razem. Na aussenie 豉two straci 篡cie. Mo積a pa嗆 z wyczerpania, zosta zagryzionym przez psy albo zastrzelonym "podczas pr鏏y ucieczki". W Auschwitz oficerowie na koniach potrafi strzela bez uprzedzenia. Wpisuj to sobie potem do raport闚 w nadziei, 瞠 przypodobaj si prze這穎nym i dostan przepustk do Katowic na dzie lub dwa. (...)

Wi篥niarki rozbieraj domy po wysiedlonych z Brzezinki ch這pach. Dostaj d逝gie, ci篹kie 瞠lazne pr皻y i musz z ich pomoc porozbija 軼iany. (...) Je郵i los si do nich u鄉iechnie, segreguj ubrania i bi簑teri w "kanadzie", obs逝guj kuchni, administracj albo szpital.

27.01.2010 OSWIECIM , BYLI WIEZNIOWIE Z RODZINAMI ZAPALAJA ZNICZE PRZY POMNIKU OFIAR W CZASIE OBCHODOW 65 . ROCZNICY WYZWOLENIA OBOZU AUSCHWITZ .FOT. KRZYSZTOF KAROLCZYK / AGENCJA GAZETA
Obchody 65. lecia wyzwolenia Auschwitz (fot. Krzysztof Karolczyk / Agencja Gazeta)

***

Piotr Setkiewicz: - Sama Langefeld pracuje codziennie oko這 o鄉iu godzin, od si鏚mej do szesnastej. W soboty do trzynastej. Po pracy wraca do domu. Jako samotna kobieta ma niewielkie mo磧iwo軼i rozrywki. Mo瞠 jecha do Katowic, do sklepu czy do teatru, ale raczej poci庵iem ni samochodem, bo s逝瘺owy samoch鏚 jej nie przys逝guje. Zreszt Auschwitz ma ich niewiele do dyspozycji - zaledwie cztery sztuki. Mo瞠 si te wybra do kina czy na koncert na terenie obozu. Wydzia VI kulturalno-o鈍iatowy stara si uprzyjemni esesmanom wolne chwile.

Kiedy m篹czy幡i uczestnicz w imprezach integracyjnych i gromadz si przy wsp鏊nych sto豉ch, 瞠by 酥iewa piosenki patriotyczne albo ludowe, pi i buja si w takt melodii, ich 穎ny graj w bryd瘸, dziel si przepisami, jak zrobi ciasto bez mas豉, pij wino i plotkuj.

Czy Langefeld jest przez nie zapraszana, nie wiadomo. Zdaniem swoich funkcyjnych robi wra瞠nie osoby, kt鏎a walczy sama z sob o to, 瞠by odnale潭 si w nowym miejscu, wi璚 na rozrywki mo瞠 nie mie ochoty. W wolnych chwilach skupia si pewnie wy陰cznie na synu. Ona i Herbert s ze sob bardzo z篡ci.

Dwa tygodnie po przyje寮zie do Auschwitz Johanna Langefeld wzywa do siebie Luise Mauer. ㄠczniczka ma przekaza wi篥niarkom polecenie, 瞠by natychmiast znikn窸y z Lagerstrasse i nie wychodzi造 z barak闚 do odwo豉nia. Jaki czas potem ulic przechodzi konw鎩 oko這 trzystu kobiet, dzieci i m篹czyzn. Kierowani s do tunelu, kt鏎y ko鎍zy si pomieszczeniem z szybami wentylacyjnymi. Ci, kt鏎zy stoj blisko, s造sz dochodz帷e stamt康 straszliwe krzyki. Pi皻na軼ie minut p騧niej zapada cisza.

Gdy Johanna Langefeld wraca do biura, jest blada, rozkojarzona, nie mo瞠 zebra my郵i. - Nie wiedzia豉m, 瞠 tu si zabija ludzi - m闚i. - Widzia造軼ie to? - zwraca si z niepokojem do 陰czniczek, a gdy potwierdzaj, przestrzega: - Na Boga, tylko nie m闚icie o tym nikomu, bo was te zagazuj.

Johanna Langefeld po raz pierwszy jest w闚czas 鈍iadkiem egzekucji w komorze gazowej. Widok setek nagich, sk喚bionych cia, okaleczonych w walce o ostatni oddech, pokrytych ekskrementami, prawdopodobnie jest dla niej szokiem. (...) Berthe Teege zezna: "Pewnego dnia Langefeld dosta豉 polecenie, aby przygotowa do zagazowania oko這 trzech tysi璚y wi篥niarek, w wi瘯szo軼i czeskich i polskich 砰d闚ek, kt鏎ych nazwiska by造 ju wytypowane przez H飉sa i lekarza garnizonowego doktora von Bodtmanna".

20.07.2019 Brzezinka . Byly niemiecki nazistowski oboz koncentracyjny . Muzeum Auschwitz Birkenau .Fot. Jakub Wlodek / Agencja Gazeta
Muzeum Auschwitz-Birkenau w 2019 roku (fot. Jakub W這dek / Agencja Gazeta)

***

Langefeld jest przera穎na. To co innego ni selekcja do Bernburga - wsadzenie do ci篹ar闚ek kilkudziesi璚iu kobiet, kt鏎ym pomacha si na drog i zapomni, 瞠 kiedykolwiek istnia造. Tym razem 鄉ier liczona jest w tysi帷ach i mo積a si jej uwa積ie przyjrze, ma okre郵ony zapach i kolor, a jej ostateczny triumf wyznaczaj cztery 軼iany komory gazowej.

妃ier w Auschwitz-Birkenau to nie detal, to hurt i niemal codzienny rytua. Langefeld korzysta ze sprawdzonej metody i pr鏏uje oddelegowa do tej czynno軼i swoje podw豉dne - ale Teege i Mauer odmawiaj. Tak jak kiedy w Ravensbrck, tak i teraz Oberaufseherin nie sk豉da na nie raportu, tylko wyznacza stra積iczki. Drexler i Brandl przyjm polecenie bez opor闚.

"Langefeld by豉 jedn z naprawd przekonanych zwolenniczek systemu nazistowskiego i opowiadano mi, 瞠 by豉 kole瘸nk Himmlera. Kiedy jednak dowiedzia豉 si o tym, 瞠 w Auschwitz zabija si wi篥ni闚 gazem, dokona si w niej wewn皻rzny zwrot" - zezna Berthe Teege. "Nie wytrzymywa豉 masowych mord闚 i skar篡豉 si na to wielokrotnie komendantowi H飉sowi".

*Ksi捫ka "Nasza pani z Ravensbrck" ukaza豉 si nak豉dem Grupy Wydawniczej Foksal. Skr鏒y pochodz od redakcji. KSI*KA DO KUPIENIA W PUBLIO >>>


Ok豉dka ksi捫ki Marty Grzywacz, Auschwitz 2019 rok (fot. mat. prasowe, Jakub Porzycki / Agencja Gazeta)

Marta Grzywacz. Absolwentka Wydzia逝 Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, dziennikarka prasowa, radiowa i telewizyjna, autorka setek wywiad闚 z lud幟i nauki i kultury, publicystka historyczna. Od 2012 r. zwi您ana z "Gazet Wyborcz" i "Newsweekiem".

Polub Weekend Gazeta.pl na Facebooku

Wi璚ej o:
Komentarze (136)
Polskie wi篥niarki pomog造 jej unikn望 wi瞛ienia. Kim by豉 Johanna Langefeld, nadzorczyni z Auschwitz-Birkenau
Zaloguj si
  • mimikra1975

    Oceniono 31 razy 29

    To wszystko straszne, straszne, straszne... Ludzie ludziom zgotowali ten los...

  • goska10001

    Oceniono 33 razy 13

    Strasznie. Jak tu zrozumie odradzaj帷y si faszyzm...jak nasz obecny rz康 mo瞠 by pob豉磧iwy dla nacjonalist闚, student闚, przeciwnik闚 LGBT...jak ? Czy zawiod豉 edukacja m這dzie篡? Czego ucz na lekcjach polskiego, religii?

  • mawik_net

    Oceniono 21 razy 9

    PiS nas do tego prowadzi tak jak kiedy faszy軼i. Ju mamy lepszy i gorszy sort, zaraz b璠ziemy mieli "poprawnych" s璠zi闚. Na stare lata przyjdzie przyjdzie mi ucieka ze swojego kraju, kt鏎y ju nie b璠zie m鎩, tylko pisi.

  • f1909

    Oceniono 7 razy 7

    Moja matka by豉 wi瞛niark obozu Ravensbruck. -- Trafi豉 tam jako m這da pi瘯na dziewczyna ! -- Po wyzwoleniu obozy by豉 wrakiem cz這wieka ! -- Prze篡豉 tam straszne piek這 a ja z rodze雟twem pomimo 瞠 up造n窸o ju wiele lat po wojnie ( lata pi耩dziesi徠e ) brali鄉y " udzia " w jej koszmarnych nocach ( snach ) ! -- Do dzisiaj kiedy wspominam tamten czas czuj strach i ch耩 zemsty ( z kt鏎 musz wci捫 walczy ) !

  • laborantkolaborant

    Oceniono 8 razy 6

    No tak, 砰d闚 mordowali Polacy, a Niemcy byli szlachetni. Czersko嗆 jak co dzie...

  • frank1961

    Oceniono 7 razy 5

    w kinach ju mo積a zobaczy film na ten temat pt "Przypadek Johanny Langefeld" jest trailer na youtubie, polecam

  • lupo57

    Oceniono 8 razy 4

    Przemys Holokaustu ma si nad wyraz dobrze. A b璠zie jeszcze lepiej i to niebawem.
    Https://niewygodne.info.pl/artykul9/04365-Serbia-bedzie-placic-zydowskim-organizacjom.htm
    Serbia przez 25 lat b璠zie p豉ci 篡dowskim organizacjom odszkodowania za tzw. mienie bezspadkowe. Dla Polski to bardzo gro幡y precedens
    Dopiero teraz dochodzi do nas jak bardzo niebezpieczna dla polskiej racji stanu jest podpisana w 2009 roku przez rz康 D. Tuska tzw. Deklaracja Terezi雟ka. Dokument ten sam w sobie nie ma mocy prawnej. Problem w tym, 瞠 ekipa Tuska podpisuj帷 go uwiarygodni豉 roszczenia 安iatowego Kongresu 砰d闚 w zakresie tzw. mienia bezspadkowego (dobrowolnie przyzna豉 bowiem, 瞠 kwestia ta istnieje i nie jest uregulowana). Serbia r闚nie podpisa豉 t deklaracj. Efekt jest taki, 瞠 dzi - jako pierwszy kraj w Europie - p豉ci 篡dowskim organizacjom wysokie odszkodowania.

Aby oceni zaloguj si lub zarejestrujX