Witajcie w yciu pozagiedowym

W Londynie tysice niedawnych krezusw z sektora bankowego, rednia wieku okoo 28 lat, stracio prac, wielotysiczne zarobki, snobistyczny styl ycia i reputacj. Sprztaj po nich syndycy masy upadociowej, rednia wieku okoo 28 lat.
Koledzy Moniki Fairfax z dziau analiz rynkw wschodzcych londyskiego Citi Banku zaczli znika w drugiej poowie wrzenia 2008 r. To odbywao si tak: najpierw w kieszeni odzywa si sygna blackberry'ego. Kolega mwi do telefonu: "Cze Jane, nie ma sprawy, zaraz zajrz". Czsto nie pojawia si na grze, cho na wieszaku cigle wisia jego paszcz. Po godzinie jego subowa komrka powtarzaa komunikat, e numer jest nieprawidowy. Nastpnego dnia z biurka znikay rzeczy.

Monika przyznaje, e silniejsza od ciekawoci bya angielska zasada nieingerowania w prywatno, wic nie prbowaa dzwoni do domw znikajcych kolegw. Zwaszcza e po 14 godzinach spdzanych w biurze i kolejnych trzech w metrze prywatno jest mocno zredukowana.

W tydzie po pierwszych znikniciach ludzie zaczli panicznie ba si niespodziewanie dzwonicych telefonw.

- Jeli wtedy nie powyskakiwalimy przez okna, to dlatego, e nie potrafilimy ich otworzy - artuj dzisiaj, gdy zblia si trzecia runda zwolnie, do czego wszyscy, ktrzy przetrwali, zdyli si przyzwyczai. - Szefom chodzi o cicie kosztw. Ale jeszcze bardziej o psychologiczny komunikat dla inwestorw: patrzcie, to jest nasza zdecydowana odpowied na kryzys - tumaczy Monika.

W 2007 r. ceny akcji Citi Group zwykoway, osigajc poziom 55 dol., ale pod koniec roku zaczy spada. Szefowie mwili: "kiedy dobij do 10 dolcw - strzelimy sobie w eb".

- Dzi kosztuj 8 dol. I yjemy - mwi Monika. Obserwuje, e metody eksterminacji w jej macierzystej firmie stay si bardziej humanitarne.

- W banku blisko Moorgate jest znacznie gorzej. Wracasz z toalety i ju aden klawisz w komputerze nie dziaa. Nawet nie zdysz si nad tym zastanowi, gdy przy biurku staje dwjka ochroniarzy. Zwo ci wind i bez sowa wsadzaj do takswki, za ktr musisz sama zapaci. Wymwienie i karton dostajesz poczt.

Tak si plotkuje w przeszklonej kantynie na 30 pitrze biurowca Citi Banku, gdzie w czasach hossy przyprowadzao si klientw, by londyska panorama rzucia ich na kolana.

Monika: realizm w czasach eksterminacji

O ile wstrzsy na rynkach finansowych mona byo obserwowa od jakiego roku, to prawdziwe tsunami nastpio 15 wrzenia 2008 r., gdy upad jeden z najstarszych bankw inwestycyjnych Lehman Brothers. Zaoony w Stanach Zjednoczonych w 1855 r. mia central w Nowym Jorku, jego oddzia w Londynie by odpowiedzialny za 14 proc. transakcji w City, ktre wyroso na finansow stolic wiata. Mwio si: Lehman jest zbyt wielki, by upa. Gdy upad, na giedach wybucha panika, ktra trwa do dzisiaj. W cigu kilku miesicy prac straci co najmniej 40 tys. finansistw w miecie. Mwi si nawet o 100 tys.

Lehman Brothers uton szybko jak "Titanic". Lehman musia pozby si w sumie 5 tys. pracownikw. Adam Tall, 26-letni trader w Lehmanie (osoba obracajca akcjami w imieniu banku), wychodzc 15 wrzenia 2008 r. z wieowca przy Bank Street mg co prawda osobicie spakowa rzeczy z biurka i opuci z innymi bankrutujcy bank. Ale na dole czyhali ju hienowaci fotoreporterzy, zwalnianych chroni kordon policji. Czekali te headhunterzy, ktrzy rozdawali wizytwki, by wyowi najlepszych z najlepszych. Wabili ich do pobliskich kawiar Starbucks i Cafe Nero, ktre byskawicznie zamieniay si w biura porednictwa pracy. Chwil potem byo jasne, e fala zwolnie okazaa si klsk urodzaju, zabijajc bran headhuntersk.

Zarwno Citi Group, gdzie pracuje Monika, jak i byy pracodawca Adama wynajmuj swoje wieowce w szklanej dzielnicy Canary Wharf, pooonej we wschodnim Londynie, tu przy Tamizie. Zaczto budowa j w latach 80. w miejscu starych rzecznych dokw. Londyczycy mwi, e to sublimacja thatcheryzmu. Canary w czasach hossy rywalizowaa z londyskim City o miano finansowego centrum Europy i najbardziej luksusowego miejsca zamieszkania. Wacicielem minimiasta dla bogaczy jest konsorcjum Canary Wharf Group Ltd. z kapitaem arabskim, ktre z powodu spektakularnych bankructw te zaczo dre o swoj przyszo. W miar kurczenia si potencjau finansowego najemcw zacza spada cena akcji spki, a waciciel zacz drtwie ze strachu. Wanie ugrzz w trakcie budowy kolejnych szklanych paacw, gdy akcje spady o 70 proc. Szuka wic ludzkiej twarzy dla bezdusznej dzielnicy biaych konierzykw.

Postawi na elementy architektoniczne, ktre maj zachci dzikie ptaki do budowania swoich gniazd na wysokociach. Ekologicznie brzowe dachy pozwol na zasadzenie odpowiednich gatunkw traw na wysokoci 134 metrw. "Nowa jako zamieszkania" - zachca deweloper na ulotce z ofert mieszkaniow, ktra trafia te na biurko Moniki tydzie temu. Ale Monika, ktra doktoryzowaa si wreszcie na University of London i zakochaa w filologu z Indii, nie zwie ju swojej przyszoci z Canary Wharf. Kiedy zadzwoni jej telefon, sygnalizujc trzeci rund zwolnie w City Banku, wyjedzie. - Na roczne wakacje do Ameryki Poudniowej - mwi. - Mam wrodzone poczucie realizmu.

Adam: upadek wiary

Lehman Brothers to bya pierwsza praca Adama Talla. Ju w sierpniu sysza, e amerykaski bank-matka negocjuje w Nowym Jorku sprzeda firmy. Kupi Lehmana mia ktry z gigantw - Bank of America lub Barclays Bank. Gdyby sprzeda si nie udaa, najczarniejsza przyszo moga przypomina histori banku Bear Stearns, ktry w marcu przed ostatecznym krachem uratoway pienidze federalne. Adam we wszystkich windach czyta plakaty wzywajce do lojalnoci: "Jestemy siln rodzin".

Nowojorska firma-matka syna przecie z opartej na lojalnoci kultury firmowej, ale i ryzykownych posuni rynkowych. Adam wierzy do koca, e Nowy Jork bdzie lojalny.

Banki miay opart na zaufaniu procedur: kadego wieczora pienidze z londyskich transakcji przekazywano do centrali w Stanach, ktra obracaa nimi a do rana. O wicie gotwka wracaa do oddziaw. Ale 15 wrzenia 2008 r. nie wrcia. Amerykanie powiedzieli londyczykom: upadajcie, zabieramy wam wszystkie pienidze. Adam dowiedzia si o tym w londyskim metrze, gdy jadc do pracy zobaczy zadrukowan na czarno czowk gazety "CityAm" z wielkim tytuem: "Lehman pada na twarz".

- O mao nie zemdlaem - wspomina. - Nikt nam nie powiedzia, e sytuacja jest dramatyczna. Wysiad na Bank Street. Za jego biurkiem siedzieli ju syndycy masy upadociowej, zwani w Zjednoczonym Krlestwie administratorami. Wybrano specjalistw z PricewaterhouseCoopers.

Wrd administratorw Adam wypatrzy Arthura, koleg ze studiw na Uniwersytecie Londyskim. To on wtajemniczy go w kulisy upadku londyskiego Lehmana w nocy z 7 na 8 wrzenia. W czasie krtkiej rozmowy Adam zosta pozbawiony zudze co do zasad panujcych w jego brany. Arthur powiedzia mu, e stan krytyczny nastpi, kiedy okazao si, e amerykaska matka zablokowaa londyskiej crce wszystkie konta, by ratowa siebie. To byo w niedziel. W rod pozostaym przy zawodowym yciu pracownikom londyskiego Lehmana zoganizowano telekonferencj z udziaem amerykaskiego zarzdu. - Zobaczyem na ekranie, e nawet nie wszystkim gociom w Stanach chciao si na to przyj - wspomina Adam.

Arthur: boom na grabarzy

Tony Lomas, jeden z partnerw PwC w Londynie, opowiada dziennikowi "The Financial Times", jak skomplikowan akcj byo zgodne z prawem umiercenie bankowego giganta: "W niedzielne popoudnie mielimy do czynienia nie z pitym na wiecie bankiem, tylko z gigantyczn wydmuszk, ktra miaa zobowizania wobec 80 tys. klientw. Mielimy 11 godzin, by przej odpowiedzialno za firm, napisa podanie o ogoszenie upadoci, znale sdziw, ktrzy by t upado zatwierdzili, i wycofa bank z giedy. Musielimy zmobilizowa 200 ludzi, eby przejli administracj. To historyczne przedsiwzicie, nieporwnywalne z niczym, co robilimy do tej pory. Nawet administrowanie upadym Enronem si do tego nie umywa".

Jednego dnia skoczy si czas prosperity bankw, a nadszed czas ich grabarzy, czyli firm administrujcych upadajcymi przedsibiorstwami albo przedsibiorstwami zagroonymi upadkiem.

Arthur z PwC pamita, e boom rozpocz si 15 wrzenia rano, gdy pod jego biuro podstawiono kilkadziesit takswek, ktrymi pojechali na Canary Wharf. Dla Arthura, 29-latka z Hammersmith, zaczy si pracowite miesice.

- Spdziem tydzie, asystujc jednemu z bankowych dziaw. Chopaki, ktrych na razie nie wywalilimy, prbowali wytumaczy nam, na czym polegay ich operacje, ale widzielimy, e sami si do koca nie orientowali, jakie mogy by konsekwencje. Handlowali niespaconymi amerykaskimi kredytami, ktre opakowywali skrztnie w atrakcyjne pozotka. Bez wiadomoci, e to wyrok mierci z opnion egzekucj. rednia wieku w moim zespole administratorw to 28 lat, chopaki z Lehmana nawet modsi. Gdy ostatnio zdarzy si kryzys w 1990 r., mielimy po 10, 11 lat. Skd mielimy wiedzie, jak si porusza w kryzysie? Arthur ju wie, e bank mona by uratowa, gdyby czerwone wiato zapalio si w londyskiej filii co najmniej miesic przed ostatecznym krachem.

Paul McNamara, ktry pracuje w jednym z niezalenych funduszy inwestycyjnych, jest bardzo sceptyczny wobec roli, jak w finansowym yciu firm odgrywaj administratorzy z PwC. Jego firma to obecnie jeden z wierzycieli Lehman Brothers, a pod administracj PwC nie moe spodziewa si szybkiego zwrotu gotwki. - Administratorzy nie maj interesu, by sprawnie orientowa si w biznesach Lehmana. Pac im za czas spdzony w firmie. Bdziemy czeka cae lata. Mino 7 lat, odkd PwC przejo Enron. Jeszcze si nie ogarnli.

O ile fundusz Paula moe egzekwowa swoje prawa w sdzie, to jeden z niemieckich bankw, kontrahentw Lehmana, ktry wpaci na jego konto kilkadziesit milionw funtw w poniedziaek rano 15 wrzenia, ju po ogoszeniu upadoci, nie ma szans na zamanego pensa. O naiwniakach z Niemiec opowiada si dowcipy w pubach.

- Oto jaka bya sia lepego zaufania. Oraz bezmylnoci - mwi Arthur.

Vincent: spieprzyli biznes, niech sobie radz

Katastrofa bankowa pocigna za sob inne brane. Zaraz po bankach pady firmy headhunterskie. - Kiedy na rynku pojawio si 5 tys. bankowcw z Lehman Brothers, adna firma przy zdrowych zmysach nie korzystaa ju z porednikw. Zwaszcza e sama miaa w planach zwolnienia - mwi Vincent, ktry opuci Belgi na tyle wczenie, by jego francuski akcent by niewyczuwalny w Londynie. Przez 5 ostatnich lat by headhunterem z pensj 80 tys. funtw rocznie plus bonus wartoci rocznej pensji. Byy to lata tuste, bo mimo morderczej mary (porednik dostaje 30 proc. wartoci rocznej pensji zowionego wraz z bonusem) ssanie na specjalistw byo gigantyczne. Ale ju tydzie po upadku Lehmana firma Vincenta ogosia bankructwo, a Vincent wyldowa na ulicy. - Przynajmniej nie wyleciaem za niekompetencj.

W tych trudnych czasach modna restauracja Pingpong przy Waterloo oferuje wino musujce przypominajce prawdziwego szampana, dzi w cenie dwch butelek wody mineralnej. Nowe jesienne menu nazywa si crunch menu (krachowe).

Vincent nie wspczuje swoim klientom. Liczy: - Jeli zjawie si w brany finansowej w 2002 r., na pocztek dostae 75 tys. funtw rocznie. I may bonus, 15 tys. Jeli nie bye najgorszy - rok pniej miae ju 90 tys. W 2005 r. twoja pensja moga wynosi 500 tys. razem z gwarantowanym bonusem. Rok i moge mie milion. Jeli bye ebski, zakadae wasny fundusz inwestycyjny i sam wyznaczae sobie bonusy. Rekordzici zgarniali dziesitki milionw i nie byli wyjtkami. Teraz suchaj: nauczyciel z dowiadczeniem zarabia w tym kraju 25 tys. funtw i yje. Chopcy z City mieli przynajmniej pi lat dobrej zabawy. Rozpieprzyli gospodark, teraz niech sobie radz.

Geraint: koniec suby zu

Sprzedawcy eleganckich ubra mskich marki Thomas Pink przy Cannon Street w londyskim City uwaaj, e koczy si epoka nieludzkiej chciwoci. Idcy w cen humanizm poznaj po wzrocie popytu na biurowe koszule w kolorze nienej bieli. Bo w czasach agresywnej hossy wypierane byy one przez kolorowe i wzorzyste, w stylu okrutnego Gordona Gekko z filmu "Wall Street".

Nieuczciwe praktyki chciwego City, ktre doprowadzi musiay do katastrofy, opisuje szczegowo eksbankowiec Geraint Anderson w fabularyzowanej spowiedzi pod tytuem "Cityboy", ktra robi furor w miecie. Bestseller Andersona opowiada o przekrtach bankowych, milionowych bonusach dla bankierw, seksizmie, cynizmie, bufonadzie i narkotykach, ktre wciga i pali podczas 12-letniej kariery w City. Autor jest 36-letnim absolwentem historii w Cambridge. Zanim straci morale, obija si na azjatyckich plaach. Bez przekonania poszed na rozmow kwalifikacyjn do jednego z niemieckich bankw inwestycyjnych. Wsik. Wspina si po szczeblach kariery w finansach, a gdy zosta szefem teamu analitykw, tumaczy ambitnemu staycie: "Tylko ciota nosi koszule z guzikami na konierzyku, kieszonk na piersi i ciasno zawizane krawaty. Tchrzliwe peday wybieraj biae koszule, tracc szanse na ambitne kontrakty i klientw z fantazj. Spierdalaj na d i kup u Pinka kilka kanarkowych, row i fioletow. Jedn z czarnym konierzykiem". Staysta, ktry zrozumia wszystkie elementy kodu bankowego, mg liczy rwnie na weekendow wycieczk instruktaow z szefem i kandydatami na klientw. Bankowcy podrowali prywatnym jetem na Ibiz. Po wyspie jedono w towarzystwie dwunastu goych prostytutkek limuzyn z krysztaowymi pkami wypenionymi kokain.

Ekscytujca relacja Andersona, ktry zaprzesta suby zu w styczniu 2008 r. (upewniwszy si wczeniej, e doroczny bonus w wysokoci 160 tys. funtw wpyn ju bezpiecznie na jego konto), obecna jest w witrynach wystawowych ksigar w City i na Canary Wharfs. Jej popularno jest dowodem na masochistyczne poczucie humoru chopcw z City, ktrzy jeszcze pracuj.

Mimo spoecznego przyzwolenia na nierwnoci finansowe, informacja, e administratorzy z PwC wypac milionowe bonusy pozostaym przy zawodowym yciu pracownikom Lehmana, wstrzsna miastem. Argumenty, e s oni niezbdni administratorom do rozwikania transakcji, okazay si nieprzekonujce. Na eleganckiej Bond Street otwarto wanie nowy klub nocny, wstp za czonkowsk kart. Karta jest po to, by dba o atmosfer, ktr w czasach rozpasanej konsumpcji psuli bogaci aroganci z bankw. Teraz bdzie si sprawdza stopie ostentacji w zachowaniu i ubiorze. Gordona Gekko selekcja przy drzwiach by nie przepucia.

PS: Imiona i nazwiska niektrych bohaterw zostay na ich prob zmienione.

Najnowszy numer ''Polityki'' - spis treci

Zamw e-wydanie ''Polityki''

poleca:

piewajce telefony Za rok nie znajdziemy pod choink nie tylko pyt CD i DVD, ale by moe take odtwarzaczy MP3. Dlaczego? Oto wigilijna opowie o dugo oczekiwanym i wreszcie skonsumowanym zwizku telefonu komrkowego z muzyk.

Kronika przyprawionej gby Czarny piar nie jest wynalaz-kiem dzisiejszym. Jednym z wielkich jego mistrzw by najbardziej znany polski kronikarz Jan Dugosz. Ale para-do-ksalnie, wanie jemu zawdziczamy usystematyzowanie historii naszego narodu.

Noblici bez Nobla Kada prawie nagroda Nobla ma swoje sieroty. W zeszym tygodniu wrczono w Sztokholmie tegoroczne nagrody Nobla. Jak co roku wrd laureatw zabrako kilku osb.