Wielka partia szachw

25 lat temu Kasparow i Karpow stoczyli pojedynek, ktry wpisa si w czas pierestrojki i gasnosti, kiedy na polu o wiele wikszym od szachownicy Rosjanie i Europa grali o stawk znacznie wiksz ni tytu mistrza wiata
"eby wygra w szachach, trzeba nienawidzi przeciwnika". To, by moe, dziki tej formule Bobby Fischer jako jedyny obcy potrafi wywoa w ZSRR aob narodow, odbierajc koron Borysowi Spasskiemu w okresie totalnej dominacji Zwizku Radzieckiego w szachach, uznawanej wwczas za dowd wyszoci ustroju sowieckiego.

Garri Kasparow nie nienawidzi chyba nikogo. Jasne, on take wiedzia, jak Chamfort, e "w szachy nie gra si z sercem penym mioci", ale ten najwikszy chyba szachista wszech czasw by podczas swego 15-letniego panowania nad 64 figurami przykadem szacunku dla regu gry. A kiedy jako 40-latek wycofa si ze sportu i przeszed do polityki, to zwalcza Putina i jego system nie z nienawici, ale z przekonania.

Czy i kogo nienawidzi Anatolij Karpow, te wieloletni mistrz wiata, nie wiadomo. By lojalnym obywatelem ZSRR i czonkiem partii komunistycznej, jej rzecznikiem wobec modziey sowieckiej, ale nie by typem agresywnego aparatczyka. Dzi synie raczej jako filatelista. Naley do dziesitki najwikszych kolekcjonerw na wiecie, ma m.in. najbogatszy zbir znaczkw. Belgii.

Obaj mistrzowie, to jasne, w anielskiej zgodzie nie yli. Rosja - nie raj, szachy - nie nirwana, ogromne nagrody nie chodz piechot, no a czowiek jaki jest, wszyscy widz. Szachy na tym poziomie to nie salon u cioci. Ich spotkania weszy do historii. Czy do historii nienawici, nie wiadomo. Do historii szachw - na pewno. Pomidzy 1984 a 1990 r. obaj rozegrali pi spotka o mistrzostwo wiata, z wt przewag Kasparowa: 21 zwycistw, 19 poraek i 104 remisy.

Dwa pojedynki s w antologii. Pierwszy rozpocz si 9 wrzenia 1984 r. w Moskwie, znany jest jako "szachowy maraton". Tytuu broni Karpow, ktry po 27 partiach prowadzi 5:0. Po piciu miesicach i czterdziestu remisach, kiedy Karpow prowadzi ju tylko 5:3 i byo wida, e wygra Kasparow, modszy o 12 lat i w widocznie lepszej formie, doszo do bezprecedensowego skandalu - prezydent Midzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE) Florencio Campomanes, cyniczny poputczyk, przerwa mecz, tak aby tytu mg zachowa Karpow. Pojedynek wznowiono 2 wrzenia 1985 r. w Moskwie. Tym razem nie byo odwoania, mistrzem wiata zosta Kasparow.

Nina Nabokowa zna Szekspira i uwaa, e Karpow i Kasparow s rosyjskimi odpowiednikami nie Romeo i Julii, tylko Kapuletw i Montekich, e si miertelnie nienawidz. Nie sdz. W Rosji duo si zmienio. Kasparow moe nienawidzi, ale nie Karpowa, lecz dyktatur. Zmieni si take Karpow - prbowa odwiedzi Kasparowa w wizieniu, gdzie nie mistrz i przeciwnik, tylko obywatel odsiadywa kar za opozycj. Do celi si nie dosta, ale tego gestu zapomnie nie naley.

W dniach 21-24 wrzenia dowiemy si prawdy. W 25. rocznic ich pierwszego pojedynku Kasparow i Karpow spotkaj si w Walencji przy szachownicy. Kasparow uwaa, e w zgodzie obu na to spotkanie tkwi ogromna "nostalgia za owym niezwykym wydarzeniem w historii wspczesnych szachw". Za, dodajmy, pojedynkiem wpisanym w czas pierestrojki i gasnosti, kiedy na polu o wiele wikszym od szachownicy Rosjanie i Europa grali o stawk znacznie wiksz ni tytu mistrza wiata.

Nostalgia, na pewno. Ale chyba take przekonanie, e nienawi to w istocie tylko wyraz saboci i strachu, e, jak powiedzia G.B. Shaw, to "zemsta tchrzy". Nie tylko w szachach.