''V jak Vendetta" nowe dzieo twrcw ''Matriksa''

Film "V jak Vendetta" by od lat ide fixe braci Wachowskich. Pierwsz wersj scenariusza przygotowali jeszcze przed "Matriksem". Wtedy jednak nikt nie widzia komercyjnych szans na ekranizacj dziwacznego, erudycyjnego komiksu, w ktrym co chwila cytuje si a to Szekspira, a to piosenki Velvet Underground
Komiks Alana Moore'a i Davida Lloyda "V jak Vendetta" ukazywa si w latach 1982-85 i nosi na sobie pitno tamtych czasw. By to chyba najbardziej ponury okres w dziejach popkultury - dla rozrywki chodzilimy wtedy do kina na filmy o zagadzie cywilizacji i bawilimy si przy piosenkach traktujcych o depresji i braku nadziei na przyszo (najwikszym przebojem tanecznym tamtej epoki byo przecie "Blue Monday" New Order).

Ten komiks doskonale pasowa do tamtych nastrojw. Jego akcja umieszczona bya w 1997 r., ju po wojnie atomowej, z ktrej Wielka Brytania wysza stosunkowo mao zniszczona - przynajmniej w sensie materialnym.

Faszyci na Downing Street

W wymiarze spoecznym skutki s jednak przeraajce - na Downing Street wprowadzi si skrajnie prawicowy, ksenofobiczny rzd ustanawiajcy faszystowsk dyktatur. Zlikwidowano wolne media i wolny rynek, urzdzono obozy koncentracyjne dla mniejszoci etnicznych, religijnych i seksualnych, a z wszystkich stron dochodzi gos charyzmatycznego medialnego kaznodziei propagujcego chrzecijaski fanatyzm i narodowy szowinizm.

Przeciwko reimowi wystpuje tajemniczy anarchista przedstawiajcy si po prostu V. Ukrywa swoj twarz za mask Guya Fawkesa, historycznego zamachowca, o ktrym mwi si, e by jedynym czowiekiem w dziejach brytyjskiego parlamentu, ktry wszed do jego siedziby ze szczerymi zamiarami - w 1605 r. Fawkes prbowa wysadzi w powietrze Paac Westminsterski w ramach tak zwanego Spisku Prochowego. Na pamitk udaremnionego spisku do dzi w Wielkiej Brytanii 5 listopada dzieci bawi si w palenie kuky Guya Fawkesa.

Ekscentryczny Alan Moore

Ekranizacja tego komiksu od lat bya ide fixe braci Wachowskich. Pierwsz wersj scenariusza przygotowali jeszcze przed "Matriksem". Projekt wyldowa jednak na dnie szuflady, nikt bowiem wtedy nie widzia komercyjnych szans dla ekranizacji dziwacznego, erudycyjnego komiksu, w ktrym co chwila cytuje si a to Szekspira, a to tekst piosenki Velvet Underground.

Wachowscy udowodnili jednak "Matriksem", e potrafi wyczu nastroje masowej publicznoci. Do tego Hollywood oswoio si z sam ide ekranizowania ekscentrycznych komiksw Alana Moore'a - trafiy ju na ekrany "Z pieka rodem" i "Liga niezwykych dentelmenw". Dlatego po prawie dziesiciu latach bracia mogli w kocu zrealizowa swj wymarzony projekt.

Tym razem bracia Wachowscy wystpuj tylko w roli scenarzystw i wspproducentw, reyseri pozostawiajc Jamesowi McTeigue (asystowa braciom przy reyserii "Matriksa"). To dobra decyzja - w "Matriksie" Wachowscy pokazali, e o ile wietnie im wychodzi reyserowanie scen akcji penych efektw specjalnych, to raczej s bezradni, gdy chodzi o celny dialog czy pogbienie psychologii postaci. A fabua "V jak Vendetta" dostarcza stosunkowo niewielu okazji do efektw specjalnych - to jednak przede wszystkim kameralne political fiction.

Alphaville na Piccadilly Circus

Co do efektw specjalnych, film jest bardzo wstrzemiliwy - w duchu takich klasycznych filmw z pogranicza science fiction, jak "Opowie podrcznej" Volkera Schlndorffa czy "Alphaville" Jean-Luc Godarda, buduje on obraz ponurej przyszoci, posugujc si wspczesnymi dekoracjami. Faszystowski Londyn wyglda tu bardzo podobnie do Londynu wspczesnoci - Piccadilly Circus rni si od dzisiejszego tylko tym, e zamiast plakatw reklamowych jest tam wielki ekran transmitujcy propagandowe audycje reimowej telewizji.

Wachowscy celowo dorzucili do fabuy aluzje do wspczesnoci. Gdy reim dla zwarcia szeregw zarzdza wywoanie atmosfery strachu w spoeczestwie, ogldamy migawki wiadomoci bliniaczo podobne do obecnych - pojawia si wrd nich nawet ptasia grypa. Chocia jednak film ten w USA doczeka si ju etykietki "propagandy antybushowskiej", w rzeczywistoci scenariusz powsta wiele lat temu.

Paradoksy nacjonalizmu

Z kolei z punktu widzenia polskiego widza film moe si wyda przesycony aluzjami do polskiej rzeczywistoci - miech i brawa musz wybucha np. przy scenie, w ktrej prezenter talk-show w reimowej telewizji wzrusza ramionami i mwi: "Co mi mog zrobi? najwyej nao wysok grzywn". To jak atwo doszukiwa si w tak starej historii aluzji do wspczesnoci - i to w tak rnych krajach jak USA i Polska! - pokazuje po prostu, jak ponadczasowa jest opowie o wadzy i buncie.

Film - tak jak komiks - odwouje si do podstawowego paradoksu kadego nacjonalizmu. Dziedzictwem narodu jest jego kultura, ale prbujc wypreparowa z tradycji kulturowej ekstrakt "czystej angielskoci" czy "czystej polskoci", nieuchronnie dochodzimy do treci wywrotowych.

Ekstraktem brytyjskiej kultury bd przecie Chaucer, Szekspir czy Dickens - a na poparcie tych zacnych dentelmenw prdzej moe powoa si V ni cigajcy go reim. Std zreszt zamiowanie V do klasyki literatury i popkultury.

Komiks rysowa wic bardzo ambitn perspektyw gwnego konfliktu - oto ksenofobiczny reim sam swoimi pracami nad czystoci rasy i kultury kreuje swojego pogromc. Film troch t perspektyw trywializuje, ale opowiada histori nie mniej wan - histori o tym, e dyktatura nie moe odebra ludziom wolnoci, jeli jej dobrowolnie nie oddadz.

"V jak Vendetta"

re. James McTeigue

USA, 2006, dystr. Warner

Czy obejrzaa(e) ju film ''V jak Vendetta''?