Pełna opinia eksperta

Ponieważ drugie zdarzenie (to na stacji benzynowej) także wywołało pewne wątpliwości, powtórnie poprosiliśmy o opinię naszego eksperta, Adama Jasińskiego - prawnika z Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego.
Ekspert po zapoznaniu się z materiałem, stwierdził, że żaden z uczestników stłuczki na stacji benzynowej nie powinien dostać mandatu!

W nadesłanej opinii Jasiński napisał: materiał filmowy wskazuje na to, że mężczyzna zatrzymał swój samochód pod dystrybutorem na terenie stacji benzynowej, a więc najprawdopodobniej na drodze wewnętrznej w rozumieniu ustawy (najprawdopodobniej, bo zakładam, że teren stacji nie leży w strefie ruchu). Po wyłączeniu silnika otworzył swoje lewe drzwi z zamiarem opuszczenia pojazdu i w tym momencie na otwierane drzwi najechał podjeżdżający do sąsiedniego dystrybutora pojazd. Poza wysiadającym z zaparkowanego samochodu oraz kierującą samochodem, który przejeżdżał obok innych osób w tych pojazdach nie było.

Analizując możliwość zastosowania przepisów kodeksu wykroczeń do czynu popełnionego poza drogą publiczną, strefą zamieszkania i strefą ruchu, polegającego na otwarciu drzwi pojazdu lub wysiadaniu bez upewnienia się, że nie spowoduje to zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub jego utrudnienia, należy przyjąć następujące stanowisko:

1. Czyn dokonany poza drogą publiczną, strefą zamieszkania lub strefą ruchu, polegający na otwarciu drzwi pojazdu, pozostawieniu otwartych drzwi lub wysiadaniu bez upewnienia się, że nie spowoduje to zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub jego utrudnienia nie stanowi wykroczenia.

2. Sprawca czynu opisanego w punkcie 1 mógłby odpowiadać za przestępstwo, lecz tylko wówczas jeżeli czyn wyczerpałby dodatkowe znamiona określone w przepisach kodeksu karnego.

3. Jeżeli następstwem czynu opisanego w punkcie 1 lub 2 jest szkoda majątkowa np. w postaci uszkodzenia przejeżdżającego obok pojazdu (np. urwania w nim bocznego lusterka), sprawca (otwierający drzwi) ponosi wyłącznie odpowiedzialność deliktową na podstawie przepisów kodeksu cywilnego (np. art. 415 / 436 k.c.) - którą co do zasady pokrywa ubezpieczyciel.

Uzasadnienie

Ustawa Prawo o ruchu drogowym, w art. 45 ust. 1 pkt. 3 stanowi, że zabrania się otwierania drzwi pojazdu, pozostawiania otwartych drzwi lub wysiadania bez upewnienia się, że nie spowoduje to zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub jego utrudnienia. Adresatem tego przepisu jest zarówno kierujący pojazdem jak i inna osoba (np. pasażer).

Trafnie wskazuje się w literaturze (Stefański Ryszard A. Komentarz do ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, LEX, 2008, wyd. III. art. 45 teza 22), że naruszenie tego zakazu - w zależności od okoliczności - stanowi wykroczenie z art. 86 § 1 k.w. (gdy spowodowało zagrożenie bezpieczeństwa ruchu drogowego) lub z art. 90 k.w. (gdy utrudniło ruch). Zważyć jednak należy, że wykroczenia typizowane w art. 86 i 90 k.w. mogą być popełnione wyłącznie na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu; a contrario przepisy art. 86 i 90 k.w nie mają zastosowania na drodze wewnętrznej nie leżącej w żadnej z wymienionych stref.

Zgodnie z art. 8 ustawy o drogach publicznych drogi, parkingi oraz place przeznaczone do ruchu pojazdów, niezaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych i nie zlokalizowane w pasie drogowym tych dróg są drogami wewnętrznymi. Drogi takie występują najczęściej na osiedlach mieszkaniowych, na terenach zakładów produkcyjnych oraz na terenach centrów handlowych; określeniem tym objęte są także place stacji benzynowych.

Jeżeli chodzi o treść art. 98 k.w., a więc przepisu, który może mieć zastosowanie poza drogą publiczną, strefą zamieszkania lub strefą ruchu, zwrócić należy uwagę na kwestie o charakterze zasadniczym.

Podmiotem wykroczenia z art. 98 może być wyłącznie prowadzący pojazd poza drogą publiczną, strefą zamieszkania lub strefą ruchu, a więc sprawcą nie może być inna osoba np. pasażer pojazdu, pieszy lub robotnik dokonujący rozładunku pojazdu.

Użyty zwrot prowadzący pojazd odnosi się do osoby kierującego, a więc osoby, która w danym momencie ma wpływ na kierunek lub prędkość poruszającego się pojazdu.

Nie jest prowadzącym pojazd pasażer oraz osoba, która wysiada zza kierownicy zatrzymanego już pojazdu, czy też wyładowuje z niego towar, bo taka osoba nie prowadzi w tym momencie pojazdu.

Po drugie, (co jest mniej istotne, bo stwierdzenie pierwszej przesłanki jest wystarczający do odmowy prowadzenia czynności) zachowanie prowadzącego pojazd musi spowodować zagrożenie bezpieczeństwa innej osoby.

Zagrożenie o którym mowa rozumiane jest w literaturze jako bezpośrednie zagrożenie spowodowania naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia na okres nieprzekraczający albo przekraczający 7 dni (art. 156 § 1 i 2 k.k.), ale nieosiągający ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 § 1 k.k.). Przepis art. 98 k.w. nie obejmuje skutku w postaci bezpośredniego zagrożenia życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, gdyż wówczas miałby zastosowanie art. 160 k.k., ale dotyczy pośredniego niebezpieczeństwa powstania tych skutków (J. Kochanowski, Przestępstwa..., s. 87). Nie jest wymagane spowodowanie jakichkolwiek obrażeń ciała, a jeśli one wystąpią, mogą świadczyć o istnieniu realnego zagrożenia bezpieczeństwa osób.

Należy zadać pytanie czy otwarcie drzwi spowodowało zagrożenie osoby kierującej innym samochodem w tym znaczeniu. Zagrożenie to dotyczy wyłącznie innego samochodu - spowodowania szkody na mieniu a nie na osobie

Oceniając tego typu czyn przez pryzmat innych przepisów kodeksu wykroczeń, przyjąć trzeba, że w kodeks ten nie typizuje takiego zachowania, a w szczególności nie ma zastosowania również art. 124 k.w., bowiem ten wymaga działania umyślnego.

Przy wykładni art. 98 k.w. należy również mieć na względzie zakaz stosowania analogii.

Obecne brzmienie art. 98 k.w. funkcjonuje w obrocie prawnym od dnia 4 września 2010r., bowiem zostało wprowadzone ustawą z dnia 22 lipca 2010r o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 nr 152 poz. 1018).

Z uzasadnienia do rządowego projektu w.w. ustawy wynika wprost, że przepis art. 98 k.w. będzie stosowany do czynów popełnionych na drogach wewnętrznych nie leżących w żadnej z dwóch wymienionych stref, i tylko wówczas, gdy niezachowanie należytej ostrożności spowoduje zagrożenie bezpieczeństwa innej aniżeli sprawca osoby. Jeżeli zatem na takiej drodze dojdzie do kolizji z udziałem zaparkowanego pojazdu i nie wywoła to zagrożenia innej aniżeli sprawca osoby (skutkiem będzie wyłącznie szkoda materialna), to zdarzenie takie będzie traktowane wyłącznie jako delikt prawa cywilnego.

Wykładnia art. 98 K.W. w pryzmacie Konstytucji RP

Art. 8 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie przyjmuje się, że sens art. 8 ust. 2 Konstytucji wyraża się przede wszystkim w stosowaniu jej przepisów w braku regulacji ustawowej. Jest to szczególnie przydatne w sytuacjach dotychczas niespotykanych w ustawodawstwie, a więc wówczas, gdy prawo niższego rzędu milczy w danej kwestii mającej znaczenie konstytucyjne. Zanim dojdzie do uregulowania takiej kwestii w ustawie, z powodzeniem można odwołać się do ogólnie ujętych i niezwykle przecież pojemnych przepisów Konstytucji. Druga sytuacja, w której mamy do czynienia z bezpośrednim stosowaniem Konstytucji, to przypadek, gdy wykładnia przepisu ustawy może iść w rozbieżnych kierunkach. Wówczas należy zastosować bezpośrednio przepis Konstytucji dla uzgodnienia wykładni aktu normatywnego niższego rzędu.

Zarówno Trybunał Konstytucyjny jak i sądownictwo wskazywało, że formą bezpośredniego stosowania konstytucji jest współstosowanie interpretacyjne ustawy zasadniczej, a następuje ono gdy organ stosujący prawo ustala jego normę biorąc pod uwagę zarówno normę ustawową, jak i odpowiednią normę konstytucji (technika wykładni ustaw w zgodzie z Konstytucją). Przepisy ustawy zasadniczej dostarczają wskazówek pozwalających na właściwą wykładnię ustawy i innych aktów prawa powszechnie obowiązującego, ich zakresu stosowania, a także zakresu ich obowiązywania.

Art. 32 Konstytucji stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Wskazać zatem trzeba, że przepis art. 98 k.w. rozumiany w ten sposób, że swoim zakresem obejmuje otwarcie drzwi pojazdu bez upewnienia się, że nie spowoduje to zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub jego utrudnienia tylko wówczas, gdy jego sprawcą jest prowadzący pojazd, a nie obejmuje, gdy sprawcą tego czynu jest inna osoba (np. pasażer pojazdu) byłby niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Ten argument, pojmowany w pryzmacie zasady in dubio pro reo, a więc nakazu rozstrzygania wszelkich nie dających się usunąć wątpliwości na korzyść sprawcy (chodzi o wątpliwości natury faktycznej jak i prawnej), także przemawia za prezentowanym stanowiskiem, że nie ma on zastosowania do osoby, która już nie kieruje pojazdem (wysiada ze stojącego pojazdu).

Jeżeli przyjąć, że w opisywanej sprawie organ ścigania prowadził czynności, to podstawa prawna do ich prowadzenia istnieje i jest nią art. 54 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Czynności te mają na celu między innymi ustalenie, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie. Jednak po ustaleniu stanu faktycznego i stwierdzeniu ujemnej przesłanki (art. 5 § 1 pkt 2 k.p. o w.) czynności te nie mogą stanowić podstawy do skierowania sprawy do sądu czy też ukarania mandatem (sprawę składa się do archiwum jako ostatecznie załatwioną).

Źródła prawa (wyciąg)

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.)

Art. 1. 1. Ustawa określa:

1) zasady ruchu na drogach publicznych, w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu;
2) zasady i warunki dopuszczenia pojazdów do tego ruchu;
3) wymagania w stosunku do osób kierujących pojazdami i innych uczestników tego ruchu;
4) zasady i warunki kontroli ruchu drogowego.
2. Przepisy ustawy stosuje się również do ruchu odbywającego się poza miejscami wymienionymi w ust. 1 pkt 1, w zakresie:

1) koniecznym dla uniknięcia zagrożenia bezpieczeństwa osób;
2) wynikającym ze znaków i sygnałów drogowych.
Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2007 r. Nr 109, poz. 756 z późn. zm.).

Rozdział XI Wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi w komunikacji

Art. 86. § 1. Kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, nie zachowując należytej ostrożności, powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym,

podlega karze grzywny.

§ 2. Kto dopuszcza się wykroczenia określonego w § 1, znajdując się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka,

podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 przez osobę prowadzącą pojazd można orzec zakaz prowadzenia pojazdów.

Art. 97. Uczestnik ruchu lub inna osoba znajdująca się na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, a także właściciel lub posiadacz pojazdu, który wykracza przeciwko innym przepisom ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.) lub przepisom wydanym na jej podstawie,

podlega karze grzywny do 3.000 złotych albo karze nagany.

Art. 98. Kto, prowadząc pojazd poza drogą publiczną, strefą zamieszkania lub strefą ruchu, nie zachowuje należytej ostrożności, czym zagraża bezpieczeństwu innej osoby,

podlega karze grzywny albo karze nagany.