onierze, ktrzy dotarli do Auschwitz, przeyli szok. "Zobaczyli ludzi absolutnie wycieczonych"

70 lat temu onierze 60. armii Pierwszego Frontu Ukraiskiego wyzwolili KL Auschwitz. Co zobaczyli? - Ludzi absolutnie wycieczonych, w stanie biegunki godowej, niektrzy z nich w ogle nie mogli si podnie. Pierwszym odruchem wielu onierzy byo oddawanie jedzenia, co prowadzio nawet do mierci winiw. Na 3-4 miesice obz zosta przeksztacony w szpital polowy, bo trzeba byo winiw przywrci do normalnego funkcjonowania - mwi w TOK FM historyk PAN i Collegium Civitas prof. Tomasz Stryjek.
- Po stronie radzieckiej nie byo szczeglnej determinacji, by zdobywa Auschwitz. Bo wiedza na temat obozu zagady bya niewielka. Zagada ydw nie bya tematem w radzieckich mediach. O tym, e obz istnieje, onierze Pierwszego Frontu Ukraiskiego dowiedzieli si po wyzwoleniu Krakowa, czyli praktycznie na kilka dni przed oswobodzeniem KL Auschwitz - mwi w TOK FM prof. Stryjek.

Szok

W czasie walk o Owicim zgino 230 Rosjan, a onierze, ktrzy dotarli do Auschwitz, przeyli szok. - Zobaczyli zwoki rozstrzelanych i zmarych z godu. Ludzi absolutnie wycieczonych, w stanie biegunki godowej, wielu z nich w ogle nie mogo si podnie. Pierwszym odruchem wielu onierzy byo oddawanie jedzenia, co prowadzio nawet do mierci winiw. To wszystko byo kwesti niewiedzy, a nie bdw. Bo by to pierwszy taki obz, jaki zaja radziecka armia. Obozy zagady na Lubelszczynie, przez ktr wczeniej przechodzi front, byy likwidowane przez Niemcw wczeniej. A ten funkcjonowa waciwie do koca - podkrela go TOK FM.

Zostali nieliczni

W momencie wyzwolenia w obozie byo ok. 7,5 tysica winiw. Mao, bo Niemcy przygotowania do likwidacji obozu zaczli ju latem 1944 r. Wikszo osadzonych zostaa ewakuowana: do stycznia 1945 r. wyprowadzono z Auschwitz ok. 60 tys. ludzi. Niewielu udao si przey "marsze mierci".

Ostatnia odsona ewakuacji rozpocza si, kiedy Rosjanie byli ju bardzo blisko Owicimia. Wedug informacji Pastwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, midzy 17 a 21 stycznia "z KL Auschwitz i jego podobozw wyprowadzono okoo 56 tys. winiw". Dwa dni pniej kolejne 2 tysice winiw wywieziono pocigami.

Prof. Stryjek przypomnia, e zacieranie ladw przez Niemcw nie ograniczyo si do ewakuacji winiw. Wysadzono m.in. cztery z piciu komr gazowych. Ostatni - zaledwie dzie przed wkroczeniem Rosjan - 26 stycznia.

Po wyzwoleniu, ze wzgldu na ogromne wyniszczenie winiw, obz zmieniono w szpital polowy. 4,5 tys. osb byo w stanie niepozwalajcym na opuszczenie obozu, a leczenie trwao 3-4 miesice - mwi prof. Tomasz Stryjek.

Winiom stopniowo zwikszano racje ywnociowe - przyzwyczajajc ich do normalnego jedzenia. Dostawali np. "zup z przecieranych ziemniakw w iloci trzy razy dziennie po yce, a po pewnym czasie po kilka yek". Z informacji zgromadzonych w muzeum Auschwitz-Birkenau wynika, e nawet kilka tygodni po wyzwoleniu "pielgniarki znajdoway pod siennikami i materacami chleb, chowany przez niektrych chorych na nastpny dzie w niedowierzaniu, e wkrtce otrzymaj nowe porcje".

Duga droga do domu

W czasie pierwszych tygodni po wyzwoleniu starano si te m.in. ustali tosamo dzieci, ktre przebyway w KL Auschwitz. Znale ich rodziny. - Ale to udao si w bardzo nielicznych przypadkach - mwi prof. Stryjek.

W styczniu 1945 roku w obozie przebywali obywatele ponad 20 krajw Europy. Wszyscy chcieli wraca do domu, ale wielu zajo to bardzo dugi czas. Przede wszystkim dlatego, e w Europie cay czas trwaa wojna. - Jeden z transportw winiw Rosjanie ewakuowali a do Odessy. Dopiero stamtd byli winiowie statkami pynli do krajw Europy Zachodniej - mwi w TOK FM historyk.

W obozie, ktry powsta w 1940 roku, zgino 1,1-1,2 mln ludzi. W dzisiejszych uroczystociach upamitniajcych 70. rocznic jego wyzwolenia wezm udzia delegacje 50 pastw. Gos zabior te byli winiowie, m.in. Halina Birenbaum, Kazimierz Albin oraz Roman Kent.

O Auschwitz i ludziach, ktrzy tworzyli jego histori, przeczytaj te w ksikach >>