"Robia z dziewczynek debilki", "Mizoginiczna propaganda" Autorka rzdowego podrcznika odpowiada na zarzuty

"Ciekawe, czy w "nowym" podrczniku zwrci si uwag na aspekty rwnociowe, czy tylko pozmieniaj kolory", "To propaganda mizoginiczna", ksika "robi z dziewczynek debilki" - to niektre z zarzutw, ktre pojawiy si po ogoszeniu nazwiska autorki rzdowego podrcznika - zostanie ni Maria Lorek, autorka "Elementarza" z lat 90. - Materiay s konsultowane pod ktem rwnoci szans kobiet i mczyzn. Jestem wyczulona na ten problem - zapewnia Lorek w rozmowie z Gazet.pl. Zapowiada te, e odpowie na pytania naszych czytelnikw dotyczce podrcznika.
Po wyborze Marii Lorek jako autorki rzdowego podrcznika pojawiy si obawy, e ksika bdzie podobna do wydanego w latach 90. "Elementarza", oskaranego przez niektre rodowiska o mizoginizm i dyskryminacj kobiet. - W moim odczuciu "Elementarz" nie powiela stereotypu pci - broni w rozmowie z Gazet.pl Lorek i zapewnia, e autorzy nowego podrcznika zwrc uwag na kwestie rwnociowe.

"Kobieta ma uczy i pilnowa, a facet umie si bi"

Krytycy Lorek opieraj swoje argumenty na dwch rdach: blogu filozofa Wojciecha Krysztofiaka oraz analizie porwnawczej podrcznikw pod ktem gender, przeprowadzonej w 2000 roku przez Magdalen Marszaek z Uniwersytetu Humboldta w Berlinie. Wtpliwoci wzbudziy niektre ilustracje zamieszczone w "Elementarzu", ktrych zdjcia pojawiy si w internecie.

Wojciech Krysztofiak na swoim blogu oskara Lorek m.in. o przedstawianie kobiet jedynie w tradycyjnych zawodach (nauczycielki i wonej - jak pisze, "w podrczniku nie ma mowy o: naukowcach, pisarzach/pisarkach, inynierach lub wynalazcach"). Jego zdaniem w rzeczywistoci "Elementarza" "kobieta ma uczy i pilnowa, za facet musi przede wszystkim umie si bi i spenia role ludyczne", a podrczniki autorki "raczej koduj schematy konstruowania rzeczywistoci spoecznej, ktre dominuj w mentalnoci kibola anieliw sposobach mylenia intelektualistw".

- Pan Krysztofiak jest niekonsekwentny: dlaczego napisa tylko o "pisarkach"? Dlaczego nie o "naukowczyniach", "inynierkach", "wynalazczyniach"? Dlaczego sam koduje mski tryb? By moe wanie dlatego, e s to sowa brzmice nienaturalnie. Odnosz si do zawodu czowieka - obojtnie ktrej pci. Naukowcem, inynierem, wynalazc moe by i kobieta, i mczyzna. Od niektrych rzeczownikw mskoosobowych trudno utworzy form esk, brzmi to sztucznie - tumaczy autorka.

- Trudno mi oceni, czy pan Wojciech Krysztofiak ogldaa mj "Elementarz" w caoci, bo inaczej zapewne nie powielaby nieprawdziwych informacji. Niepokoi fakt, e pan Wojciech Krysztofiak w oficjalnych wypowiedziach uywa zwrotw "facet", "debilki", "mentalno kibola" i "wkurzyem si", pisze nazwiska z maej litery, a o dzieciach szkolnych wyraa si lekcewaco "maluchy" - dodaje Lorek i pyta: - Moja rodzina skada si z trzech mczyzn i mnie - czy to oznacza, e jest gorsza od rodzin reprezentowanych "p na p"? Lub e nie spenia ona standardw rwnoci pci?

"Elementarz" napisano "ponad dwadziecia lat temu, w innej rzeczywistoci"

Publikacja Marszaek o tytule "Pe jako element obrazu wiata we wspczesnych elementarzach polskich" ocenia podrczniki pod ktem m.in. tego, jak czsto bohaterowie konkretnej pci pojawiaj si na ilustracjach, kto wykonuje domowe obowizki oraz jakie zawody wykonuj doroli. Zdaniem Lorek znajduje si w niej jednak "wiele niezgodnych ze stanem rzeczywistym informacji", a przy przeprowadzaniu takiej analizy naley uwzgldni czas, w ktrym powsta "Elementarz" - napisano go "ponad dwadziecia lat temu, w innej rzeczywistoci".

Marszaek zarzuca ksice m.in. to, e pierwszoplanowymi postaciami dziecicymi ksiki s wycznie chopcy, wszystkie prace domowe wykonuje mama, a "jedyn zabaw dziewczynek (i tylko dziewczynek) s lalki". Co na to autorka?

- Praca pani Magdaleny Marszaek dokonuje analizy kilku podrcznikw w kontekcie rwnociowym, nie tylko mojego. Oczywicie mona zbada pod ktem rwnoci pci i "druzgocco" oceni wszystkie ksiki, na przykad "Krzyakw" Henryka Sienkiewicza lub "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza - uwaa.

- Czy pisarka - babcia Zosia przedstawiona w "Elementarzu" jest dla niej mczyzn? Czy przedstawiajc rycerzy miaam dzieciom wmawia, e w redniowieczu to kobiety ubieray si w zbroje i walczyy? Czy historyjka obrazkowa przedstawiajca sze razy trbacza pokazuje jednego, czy szeciu trbaczy? - pyta Lorek.

Zdaniem Lorek inne, niemajce nic wsplnego z rzeczywistoci stwierdzenia pani Magdaleny Marszaek, to np.:

- "jedyn zabaw dziewczynek (i tylko dziewczynek) s lalki - dziewczynki, owszem bawi si lalkami, ale te graj w krgle, chodz na spacer z psem, siedz przy ognisku, wsplnie ze swoimi kolegami z klasy organizuj zabawy na niegu. A chopcy bawi si pluszowymi maskotkami;

- "Matka wykonuje wszystkie prace domowe (cznie ze sprztaniem zabawek synw) " - mama nakazuje synom posprztanie zabawek, a nie sprzta za nich;

- "tu nastpuje kilka dalszych pyta adresowanych wycznie do chopcw" - na siedem pyta tylko dwm mona przypisa, e adresowane s do chopcw - daleko temu do "wycznie";

- "Pierwszoplanowymi postaciami dziecicymi 'Elementarza' Marii Lorek s wycznie chopcy" - w "Elementarzu" dziewczynki ilustruj wprowadzanie wielu liter. W tekstach ksiki wystpuje mniej wicej jednakowa liczba dziewczynek i chopcw (z przewag dziewczynek): 16 uczennic i 14 uczniw. Temu jeszcze dalej do "wycznie"- mwi Lorek. - Gdy nie ma podstawy odniesienia, o wszystkim mona powiedzie "tylko" lub "a" - zauwaa.

- Zreszt, pani Magdalena Marszaek, autorka pracy oceniajcej m.in. "Elementarz" piszc j, sama nie wystrzega si pewnych stereotypw. Oto przykady: rodzice to dla pani Magdaleny Marszaek "mama" i "ojciec" - a dlaczego nie "mama i tata" lub "matka i ojciec"? "Mama - lekarz" - dlaczego nie "mama - lekarka"? I kilka innych - dodaje.

"Niech kade dziecko bawi si tym, co najbardziej lubi"

W rozmowie z Gazet.pl autorka odniosa si rwnie do ilustracji z "Elementarza", publikowanych w internecie jako dowd na zawart w ksice dyskryminacj kobiet.



- "Ale lala" to rzeczywicie niezrczne sformuowanie i przyznaj si do bdu. Ale... czy pani nie lubia bawi si lalkami? Ja lubiam, cho rwnie mocno lubiam wspina si po drzewach z chopcami. Nie odbierajmy na si dziewczynkom lalek, a chopcom samolocikw. Niech kade z nich bawi si tym, co najbardziej lubi - uwaa Lorek. Jak dodaje, ma kontakt z wieloma dorosymi ju kobietami, ktre wychoway si na jej podrcznikach - dzi s wrd nich m.in. lekarki, policjantki, straaczki, malarki czy kaskaderki i ratowniczki grskie.



Autorka przywouje te przykady rwnociowych ilustracji "Elementarza" - na stronie 18 to mczyzna (tata) "zarzdza" wsplne mycie naczy przez ca rodzin, na innych obrazkach rodzina wsplnie uczestniczy w rowerowym rajdzie, a bilety do kina kupuje w prezencie mczyznom (tacie i synowi) mama, cho stereotyp jest dokadnie odwrotny: zwykle to mczyni daj prezenty.

"Materiay s konsultowane rwnie pod ktem rwnoci kobiet i mczyzn"

Lorek zapewnia te, e autorzy powstajcego wanie rzdowego podrcznika dla pierwszakw podczas swoich prac zwrc uwag na kwestie rwnociowe, a take poo wikszy nacisk na ukazywanie kobiet aktywnych zawodowo czy pokazywanie partnerskiego podziau domowych obowizkw. Przy formuowaniu polece bd rwnie unikali okrelania pci przyszych czytelnikw/czytelniczek.

- Wszystkie materiay s konsultowane rwnie pod ktem rwnoci szans kobiet i mczyzn. Jestem wyczulona na ten problem, tym bardziej, e koordynowaam kilka projektw w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego. By taki projekt mg by przyjty do oceny, a potem zosta dobrze zrealizowany, musia spenia zasad rwnoci szans kobiet i mczyzn. Uczestniczyam w wielu szkoleniach na tematy rwnociowe - zapewnia Lorek.

Autorka dodaje rwnie, e zaley jej na dobrej edukacji, ktrej "powicia wikszo dotychczasowego ycia". - W stworzeniu nowego podrcznika dostrzegam szans zmiany podejcia do nauczania, czyli organizowania zaj w taki sposb, aby stron aktywn byli uczniowie. Rozwj dokonuje si tylko w toku wasnej aktywnoci. Uczennice i uczniowie powinni bada, docieka, zadawa pytania, rozmawia, wspdziaa w grupie. Wypenianie kart pracy w "wiczeniwkach" tego nie zastpi. Zadaniem szkoy jest rozwijanie potencjau uczenia si kadego dziecka z osobna - zaznacza.

Masz pytanie do autorki? Napisz do nas!

Maria Lorek jest autork kilkudziesiciu podrcznikw dla najmodszych uczniw, a take wykadowczyni na Uniwersytecie lskim i wspzaoycielk Fundacji Ekologicznej Wychowanie i Sztuka "Elementarz", ktra prowadzi ponad 20 wiejskich szk.

Na napisanie pierwszej z czterech czci bezpatnego podrcznika zesp ma ju tylko 2 miesice - jej elektroniczne wydanie ma by gotowe w maju.

Masz pytanie dotyczce rzdowego podrcznika, ktre chciaaby/chciaby zada Marii Lorek? Wylij je na adres aneta.bankowska@agora.pl. Najciekawsze pytania przelemy autorce, ktra zgodzia si na nie odpowiedzie.