Prezes Wikimedia Polska: Seminarium naukowe. Kto przedstawia temat. A ja sysz mj wasny tekst z Wikipedii...

- Nieraz podczas seminariw naukowych okazywao si, e ludzie korzystali z Wikipedii, ale nie przyznawali si do tego. A ja ich sucham i poznaj tekst, ktry sam pisaem lub redagowaem - mwi dr hab. Tomasz Ganicz, prezes stowarzyszenia Wikimedia Polska i chemik z PAN. Jak zwiza si z Wikipedi? I jak radzi sobie z bdami, ktre si w niej pojawiaj?
Uwielbiana przez jednych, przez innych ostro krytykowana, a nawet wymiewana. Wikipedia skoczya w tym tygodniu 13 lat. Jej polska wersja urodziny bdzie obchodzia we wrzeniu.

Rozmawiamy z dr. hab. Tomaszem Ganiczem, chemikiem z Polskiej Akademii Nauk, prezesem Wikimedia Polska. Pytamy m.in. o to, jak wyglday pocztki jego wsppracy z portalem, o synn histori fikcyjnej postaci Henryka Batuty i o opini polskiego rodowiska naukowego na temat Wikipedii.

Piotr Osiski, Gazeta.pl: Jak wyglday pocztki Wikipedii i jak zacza si pana przygoda z portalem?

Dr hab. Tomasz Ganicz: Wikipedia powstaa 15 stycznia 2001 r. z inicjatywy Jimmy'ego Walesa. Wales udostpni serwery i tak zacza si historia projektu wolnej encyklopedii. Przez dwa pierwsze lata Wikipedia dziaaa jako prywatna inicjatywa paru osb. W 2003 r. Wales zaoy w San Francisco Wikimedia Foundation, ktra odpowiada za prowadzenie portalu od strony technicznej i prawnej.

Polska Wikipedia take powstaa w 2001 r., 26 wrzenia, ale niezalenie od anglojzycznej, na innych serwerach. Jej zaoycielami byli Krzysztof Jasiutowicz i Pawe Jochym, ktrzy poszukiwali osb zainteresowanych uczestnictwem w projekcie. Zostaem redaktorem. Jestem te wspzaoycielem stowarzyszenia Wikimedia Polska, ktre od 2005 r. opiekuje si polsk Wikipedi. Na pocztku byem skarbnikiem stowarzyszenia i to ja zarejestrowaem je w sdzie, poniewa nikomu innemu nie chciao si zaatwia formalnoci. Czsto wic sysz, e jestem szefem Wikipedii, ale to nieprawda, bo nikt nie jest szefem portalu.

Na czym polega opieka stowarzyszenia Wikimedia Polska nad Wikipedi?

- Polskie stowarzyszenie ma tylko lun umow podpisan z Wikimedia Foundation. W jej ramach moemy si posugiwa nazw Wikipedia, ale nie moemy wpywa na ksztat merytoryczny serwisu, np. narzucajc co redaktorom Wikipedii. Sama decyzja o tym, by przenie polsk Wikipedi na amerykaskie serwery, zostaa podjta po licie, ktry otrzymalimy od Jimmy'ego Walesa. Jako e nazwa i logo portalu zarejestrowane byy jako znaki towarowe, zaproponowano nam dwa rozwizania: zmian nazwy polskiej Wikipedii lub przeniesienie na serwery jego firmy. Wwczas nasza spoeczno, ktra liczya ok. 20 osb, zagosowaa za skorzystaniem z drugiej opcji.

Wikimedia Polska ma charakter wspierajcy, organizuje spotkania, drukuje ulotki, rozmawia z dziennikarzami. Formalnie nie mog adnemu wikipedycie powiedzie "zrb to czy tamto", nie odpowiadam te za tre Wikipedii.

Syszaem kiedy histori o profesorze faszujcym dane w artykuach w Wikipedii, ktre dotyczyy jego dziedziny wiedzy. Miao to na celu przyapanie na korzystaniu z Wikipedii studentw podczas sesji egzaminacyjnych. Jeli w profesor zobaczy, e kto poda dane, ktre on sam sfaszowa, oblewa takiego delikwenta.

- To chyba raczej miejska legenda. Syszaem o takim przypadku za granic, ale to informacja niepotwierdzona. Sam Jimmy Wales mwi, e Wikipedia jest informacyjnym rdem pierwszego kontaktu, ale jeli dana informacja ma dla kogo znaczenie wiksze ni zwyka ciekawo, powinien szuka wiedzy dalej. Najgorzej, jeli kto traktuje Wikipedi jako wyroczni.

S jednak rne projekty polegajce na tym, e pracownicy naukowi w ramach zaj daj swoim studentom moliwo ich zaliczania przez napisanie artykuu w Wikipedii. Takich projektw jest sporo w anglojzycznej Wikipedii i s prowadzone na prestiowych uczelniach.

W Polsce takich programw byo kilkanacie. Jednak studenci, niejako przymuszeni do pisania artykuu, nie znajc zasad edytowania i regu Wikipedii, spotykali si z akcjami edytorw, ktrzy usuwali haso, gwnie z powodu braku podania rde. To czsto zniechcao.

Wydaje mi si, e Wikipedia jest postrzegana troch inaczej ni jeszcze jaki czas temu. Teraz chyba czerpanie z niej wiedzy powoli przestaje by wstydliwe. Jak odbiera Wikipedi polskie rodowisko naukowe?

- Na podstawie moich dowiadcze z instytutu PAN wiem, e rodowisko naukowe ma co do Wikipedii mieszane uczucia. Nieraz podczas wewntrznych seminariw naukowych okazywao si, e ludzie korzystali z artykuw z Wikipedii, ale nie przyznawali si do tego. A ja wiem, e korzystali, bo to ja pisaem ten artyku i poznaj swj tekst. Albo kiedy go ju czytaem i redagowaem.

Czsto te pracownicy naukowi mwi, e "Wikipedia jest be", e jest niewiarygodna. Potem wchodzc do pokojw, w ktrych pracuj, widz, e maj na monitorze otwart Wikipedi i szukaj w niej informacji. Jest troch tak, e nie wypada si przyzna do korzystania z Wikipedii.

A jak jest pana zdaniem z jakoci artykuw? Czy Wikipedia to bezpieczne rdo informacji i moe zastpi tradycyjn encyklopedi?

- Nie da si prosto odpowiedzie na to pytanie. Wikipedia jest czsto jedynym rdem, z ktrego mona otrzyma krtk informacj na dany temat. To gwna sia, ktra przyciga uytkownikw. Zdarza si czsto, e kto wpisuje w wyszukiwark jaki termin i znajduje jedynie odesanie do naszego serwisu.

Byy badania prowadzone w USA i Niemczech, byo porwnywanie do "Britanniki". Okazao si, e ilo bdw merytorycznych w Wikipedii jest zbliona do ich iloci w encyklopediach tradycyjnych. Ale trzeba si liczy z tym, e w Wikipedii zdarzaj si tzw. wandalizmy, czyli bdy wiadomie umieszczane przez ludzi, faszywe hasa. Ich nie spotkamy w tradycyjnych encyklopediach. Ale takie rzeczy s wczeniej czy pniej wyapywane. Dlatego te w przypadku artykuw ekonomicznych, prawnych, medycznych s adnotacje, eby nie kierowa si nimi w dziaalnoci zawodowej, np. nie stawia na ich podstawie diagnoz lekarskich.

Mwi pan, e faszywe artykuy s wczeniej czy pniej wyapywane. Prawie dekad temu gony by jednak przypadek artykuu dotyczcego cakowicie zmylonej postaci Henryka Batuty, komunistycznego dziaacza, ktry mia by patronem jednej z ulic w Warszawie. Artyku ten utrzymywa si w Wikipedii przez 15 miesicy. Czemu nikt wczeniej nie zorientowa si, e by sfaszowany?

- Artyku o Henryku Batucie by po prostu inteligentnie zrobiony, bardzo wiarygodnie napisany. Dopiero kiedy kto pojecha na ulic Batuty i zobaczy, e jej nazwa zwizana jest z muzyk, a nie nazwiskiem, artyku usunito.

Taka mistyfikacja wymaga wiele wysiku, wic takie rzeczy czsto si nie zdarzaj. Dlatego te ten przypadek by tak nagoniony. Zdarzaj si te inne wandalizmy; kto np. utworzy artyku "Kocham Zok", ale one s natychmiast wyapywane. Znikaj najpniej po kilku minutach, chyba e to rodek nocy. Ale jest te troch osb mieszkajcych w USA czy Kanadzie, ktre ledz zmiany w polskiej Wikipedii i w takich przypadkach reaguj.

Po historii z Batut zosta utworzony specjalny projekt, ktry ma wykrywa artykuy dotyczce postaci nieistniejcych, wyssanych z palca. Nie chodzi oczywicie o postaci typu Harry Potter, bo to bohater ksiki i o nim jak najbardziej mona pisa. Takich faszywych artykuw znaleziono kilkadziesit. Nawet dzi [15 stycznia - przyp. red.] wyapano taki artyku, ktry istnia od 2009 r. Napisano w nim o nigdy nieistniejcej postaci - Marii Monckiej - rzekomej dziaaczce spoecznej z koca XIX wieku. Artyku zosta usunity.

A co z przypadkami, w ktrych ludzie posuguj si Wikipedi, cho teoretycznie nie powinni? Takich jak historia z prezydentem Komorowskim, ktry na konferencji prasowej trzyma kartk z informacjami o Radzie Bezpieczestwa Narodowego cignitymi z Wikipedii.

- Znam studenta prawa z Lublina, ktry napisa ma prac naukow o tym, jak sdziowie w Polsce i za granic korzystaj z Wikipedii jako rda wiedzy do orzecze. Badanie polegao na tym, e student przejrza orzeczenia sdw z baz danych pod ktem tego, czy wystpoway w nich odniesienia do Wikipedii i znalaz takich przypadkw kilkadziesit. Dla nas jest to niepokojce zjawisko.

A pan korzysta z Wikipedii w pracy?

- Jestem zawodowym chemikiem. Zdarza mi si korzysta z Wikipedii, aby szybko znale informacje o jakim zwizku chemicznym. Mam te dostp do zawodowych baz danych zwizanych z chemi, ale czsto jest tak, e jeli potrzebna jest szybka informacja o jakim zwizku chemicznym, atwiej jest skorzysta z Wikipedii. A wic korzystam, ale ostronie.

Skd si bior nowe wersje jzykowe Wikipedii? Czy kady moe stworzy wasn pod logo portalu?

- Nie mona prywatnie zaoy jakiego serwisu i nazwa go Wikipedi. Jeli kto by to zrobi, otrzymaby z Kalifornii danie jego zamknicia. Jest natomiast moliwo otwierania nowych wersji jzykowych Wikipedii w ramach jej systemu informatycznego. Jest to jednak proces dugi i skomplikowany. Wikszo jzykw ma swoje wersje Wikipedii, cznie z takimi jzykami jak lski czy kaszubski, chocia niektrzy twierdz, e to tylko dialekty.

Jeli kto chce stworzy wersj wolnej encyklopedii w danym jzyku, musi posuy si specjalnym serwerem o nazwie inkubator. Pierwszym krokiem jest przetumaczenie interfejsu Wikipedii na w jzyk. Jeli ludzie posugujcy si nim pisz artykuy i wida, e to zaczyna y, Komitet Jzykowy Fundacji decyduje o przeniesieniu takiego projektu pod niezaleny adres i zaczyna on funkcjonowa jako Wikipedia w nowym jzyku. Tak Wikipedi mona jednak zamkn, jeeli zostanie odnotowany cakowity brak aktywnoci jej redaktorw.

A co z jzykami sztucznymi, takimi jak esperanto? W tym jzyku te prowadzona jest Wikipedia.

- Kiedy byo przyzwolenie na tworzenie Wikipedii w bardzo dziwnych jzykach. Nawet nie tyle, e sztucznych, takich jak esperanto, ktre s jednak uywane na wiecie, ale np. w klingoskim ze "Star Treka". Uznano jednak, e to przesada, e wykracza to poza misj Fundacji, jak jest przekazywanie wiedzy. Tego typu wersje portalu zostay zamroone.

Byo tak te z jzykiem volapk opracowanym w 1879 r. przez niemieckiego ksidza, ktry wierzy, e robi to z nakazu Boga. Wersj Wikipedii w tym jzyku wykreowao dwch uytkownikw, ktrzy stworzyli niesamowit liczb artykuw, ale przy pomocy automatu. Brali po prostu nagwki artykuw z innych wersji jzykowych i tumaczyli je na volapk. Nagle okazao si, e ich Wikipedia miaa ok. 500 tys. hase, a jzykiem tym mwi moe z kilkadziesit osb na wiecie. Wersj w volapku uznano wic za byt zupenie sztuczny. Nie miaa sensu, jeli chodzi o przekazywanie wiedzy.

Chcesz na bieco dowiadywa si o najnowszych wydarzeniach? cignij nasz aplikacj Gazeta.pl LIVE! Tutaj znajdziesz wersj na telefony z Androidem >>> A tutaj wersj na Windows Phone >>>