Eben Alexander odkry Boga? "Pikne halucynacje, pozazdroci. Ale aden dowd"

Amerykaski neurochirurg Eben Alexander zachorowa na zapalenie opon mzgowych. Przez tydzie by w piczce, a w dniu, w ktrym lekarze mieli odczy go od aparatury, wybudzi si. Gdy przypomnia sobie, jakie wizje towarzyszyy mu podczas piczki, napisa ksik. I owiadczy: Mam dowd. Spotkaem Boga. Na pytanie, ile w tym prawdy, pomaga nam odpowiedzie prof. Jerzy Vetulani.
ukasz Gombicki: Panie profesorze, co si dziao z mzgiem Ebena Alexandra podczas zapalenia opon mzgowych?

Prof. Jerzy Vetulani*: Pan Alexander mia rzadki przypadek zapalenia mzgu spowodowany bakteriami Escherichia coli. Pytanie, czy sama paeczka okrnicy ma w sobie substancje halucynogenne. Nie zostao to stwierdzone, ale zapalenia mzgu tego typu same z siebie powoduj wydzielanie si zwizkw halucynogennych, zwaszcza dwumetylotryptaminy.

Wyglda na to - patrzc przez pryzmat procesw zachodzcych w mzgu przed mierci - e ona sama nie jest bolesna. Dzieje si tam mnstwo rzeczy. Prcz halucynogenw podnosi si temperatura, co przyspiesza przebieganie procesw. Mwi si, e kto bredzi w gorczce. Tworz si halucynacje, w ktre wierzymy, tak jak gdy pimy, wierzymy w to, co si z nami dzieje podczas snu. Zdrowy mzg si przed tym chroni.

Cay problem z opowieci autora polega na tym, e twierdzi on, i jego mzg wtedy nie dziaa. Wszyscy twierdz jednak, e to jest niemoliwe. Jeeli niknie czynno kory i komrki umieraj, to ona ju nigdy nie wraca. Dopki komrka nerwowa yje, musi utrzyma rnic potencjaw midzy wntrzem a zewntrzem. Od czasu do czasu jakie potencjay w niej przebiegaj.

Nawet jeeli kto jest wielkim profesjonalist w jakiej dziedzinie, to nie znaczy, e nie moe ulega halucynacjom tak jak wszyscy inni. Historia, ktr opisa ten czowiek, jest fantastyczna, ale nie jest dowodem. aden sdzia nie przyjmie jako dowodu zezna jednego wiadka, ktry jest w stanie nietrzewoci.

Autor opowiada o swojej podry przez 3 stany "wtajemniczenia". Utrzymuje, e przez ca swoj podr, a do ostatniego etapu, kiedy si wybudza, nie mia wiadomoci, e istnieje jego rodzina, e kogo zostawi. Twierdzi, e dziki temu mg gbiej wej w 3 stany, spotka si z Bogiem i z nim pogaworzy.

- To, co halucynujcy mzg moe wymyli, jest do indywidualne. A uwaam, e to byy - nieco sterowane wiatem zewntrznym - halucynacje. Osoby po takiej piczce mwi na przykad, e unosiy si ponad stoem operacyjnym, syszay rozmowy lekarzy, widziay, co si dzieje.

My ju wiemy, e zjawisko autoskopii [pseudohalucynacja wica si z doznaniem, e jaki nasz organ bd cae ciao ulega podwojeniu - red.] moemy wywoa, dranic odpowiednie czci mzgu. Wtedy wanie ma si wraenie, e widzi si siebie z drugiej strony, syszy si rozmowy. Osoba znieczulona odbudowuje sobie struktur, "widzi". Nasz mzg bardzo atwo potrafi takie rzeczy zrobi.

Ludzie s bardzo mocno przewiadczeni o tym, e wiedz, co widzieli, e znaj motywy swojego postpowania. Wiemy o takim dziaaniu mzgu ju od czasw nauki Freuda. Mwi on o sugestii posthipnotycznej. Przykad? Po hipnozie na sowo "parasol" facet klka na kolano. Od razu mia gotow odpowied na pytanie dlaczego. A to go kostka swdziaa, a to chcia sprawdzi, czy ma buty dobrze zawizane. Przyczyny mogy - i byy - zupenie inne. Mzg jednak natychmiast musi wytumaczy, dlaczego dziaamy tak, a nie inaczej. Nawet jeeli nie znamy prawdziwej odpowiedzi.

Eben Alexander pierwszy etap swojej drogi nazywa Krain Widzian z Perspektywy Ddownicy. Podkrela, e czu si jak w botnistej waginie, byo tam ciemno, brzydko, czu niepokj, ale z drugiej strony by jednak w jakiej strefie komfortu. Potem poda tunelem, ale o tym za chwil. Czy taki odbir si zdarza, jest to w jaki sposb wytumaczalne?

- Tunel pojawia si praktycznie zawsze. Najpierw jest ciemno. Mnie bardziej interesoway zawsze zmiany chemiczne, ktre w tym momencie wystpuj w mzgu. Zazwyczaj stany przedmiertne s zwizane z niedotlenieniem mzgu, zwiksza si jego kwasowo, uwalniaj si substancje halucynogenne.

Psychologowie wiedz, e to, co nam si wydaje realne - kolory, dwiki - to si nazywa qualia. To s reprezentacje rzeczy zewntrznych, ktre mog nie mie niczego wsplnego z realn materi. S na tyle mocno osadzone w nas, e jak ja panu powiem w hipnozie, eby pan otworzy drzwi, to momentalnie zobaczy pan drzwi, znajdzie klamk i otworzy. Pan nie wie nic o naturze tej klamki, dziaa pan w qualiach, ale traktuje je pan jak rzeczy realnie istniejce.

Ciekawe byy te badania, ktre baday aktywno mzgu a do mierci. Wszystkie wyniki pokazyway stopniowe opadanie aktywnoci mzgu. Ostatnich 15-30 sekund to bardzo wzmoona aktywno elektryczna mzgu, ewidentny przestrza. Takie badania robio si w obecnoci bliskich umierajcych pacjentw. Dla nich to byo mie, bo myleli, e dusza wychodzi z ciaa...

Drugim etapem podry po "tamtej stronie", czy jak woli autor ksiki - poznawania Boga - by tunel. W momencie, w ktrym on sobie pomyla, e moe istnie co ponad t botnist mazi, zobaczy wiato, tunel, ktry go wycign stamtd i pcha ku grze. Byo to bardzo przyjemne doznanie, sysza i czu muzyk - podkrela wielokrotnie, e potrafi caym sob chon np. muzyk. Spotka kobiet (raz bya kobiet, raz wiatem) - jak si potem okazao - bya jego cznikiem z Bogiem. Razem z ni lecia na piknym motylu do jdra, czyli krainy szczliwoci, gdzie mg rozmawia ze stwrc. Alexander utrzymuje, e pozna wszystkie tajemnice istnienia, byy one jednak tak skomplikowane, e w tej chwili nie jest w stanie ich wyjani.

- To mi troszeczk przypomina histori moich znajomych z lat 70. ubiegego wieku. Bylimy wtedy w Stanach i oni mwili, e po marihuanie mieli bardzo gbokie przemylenia i wiedzieli, na czym polega istota wszechwiata. Problem polega na tym, e potem zapominali o tej istocie. Postanowili wobec tego, e przy takich dyskusjach bd wcza magnetofon i nagrywa to, co mwi. Jak to zrobili, okazao si, e jedynym sensownym zdaniem jest to, e mier jest kocem wszystkiego... Musi pan przyzna, e nie byo to jakim wielkim filozoficznym odkryciem. Ale w tych warunkach umys nastrojony przez zmienion psychik otwiera inne wiaty.

To, co jest realne w gowie, nie musi by realne fizycznie. Wiemy przecie o halucynacjach suchowych u schizofrenikw. Widzimy u nich pobudzenia kory suchowej i badanego. Zachodz rzeczywicie procesy, ktre powinny mie miejsce przy syszeniu jakich dwikw. Nie mamy moliwoci obiektywnego spojrzenia na wasne, subiektywne przeycia.

Widzenia pana Alexandra to s pikne rzeczy, ale nie mwi nic o obiektywnej prawdzie. Nie mwi rwnie, czy to si moe naprawd zdarzy.

Amerykaski neurochirurg podkrela, e jak ju raz dotar do jdra i wrci do Krainy Widzianej z Perspektywy Ddownicy, mg swobodnie podrowa midzy tymi miejscami. Wystarczyo, e pomyla o tunelu bd jdrze i si tam przenosi. A do ostatniego razu, kiedy chcia wej do jdra, ale bramy byy zamknite. Poczu niesamowity al. Pisa, e jego alem byo wszystko, paka i pada deszcz. I on razem z tym deszczem spada w d.

- I potem si obudzi, y i napisa ksik. Fantastyczne halucynacje. Warto spojrze na aspekt kulturowy tego widzenia. Gdyby co istniao naprawd, to ten aspekt nie miaby znaczenia. Jak rozmawiaem z hindusami, ktrzy co takiego przeyli, to nie widzieli swoich bliskich. Widzieli zwierzta, pikne krajobrazy, ale nie bliskich... On yje w kulturze, w ktrej po mierci dusza zachowuje swoj osobowo. Widzia anioa, zmar siostr... Skompilowa sobie to wszystko. Alexander opisa niedokadnie chrzecijask wizj wiata. By ateist, co jest ciekawe o tyle, e mia wizj Boga bezosobowego. Widzia jdro, a nie starca z dug brod.

Kilka lat przed piczk Eben Alexander wpad w gbok depresj. Wynikaa ona m.in. z tego, e jego biologiczni rodzice nie chcieli si z nim spotka. Alexander wiedzia od dziecka, e jest adoptowany, ale gdy jego dzieci zaczy si tym interesowa, sam zapragn pozna tych ludzi. Wyszed jednak z depresji, pozna swoj biologiczn rodzin i udao mu si - po terapii - wyj na prost. Czy silne przeycia mogy w jakikolwiek sposb wpyn na widzenia podczas piczki?

- Ewidentnie wyglda na to, e Eben Alexander mia osobowo odbiegajc od normy. Nie kady przeywa gbok depresj. Nie odmawiam temu czowiekowi pikna jego wizji, ale - umwmy si - nie ma tak, eby dyrektor mg sobie rozmawia z Bogiem. Nie wiadomo, czy ktokolwiek moe, jeeli w ogle Pan Bg istnieje.

Z mojego punktu widzenia opowie pana Alexandra jest ciekawa, ale - podkrelam - to nie jest aden dowd. Dla uczonego dowd jest czym, co mona sprawdzi, poprawi, potwierdzi. Trzeba pamita, e to byo widzenie czowieka. Czowieka, ktry by chory, leczony psychicznie, lekami psychotropowymi. Zachorowa na cikie zapalenie mzgu. Zachowa wspomnienia i mia pikne halucynacje. Pozazdroci, ale to si w aden sposb nie przenosi na wiat realny.

Jeeli on t ksik napisa dla pokrzepienia serc - wiadomo, e ludzie boj si mierci - by wiedzieli, e po mierci spotkaj kobiet motyla, e bdzie piknie, to wietnie, doskonale. Jak w to wierzymy, tym lepiej dla nas, ale nie ma w jego historii ani jednej rzeczy, ktr mona zweryfikowa.

*Prof. Jerzy Vetulani jest profesorem nauk przyrodniczych, psychofarmakologiem, neurobiologiem, biochemikiem. Jest czonkiem Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejtnoci. Doctor honoris causa lskiego Uniwersytetu Medycznego i Uniwersytetu Medycznego w odzi. Napisa kilkaset prac badawczych o midzynarodowym zasigu, wsptworzy hipotez -downregulacji jako mechanizmu dziaania lekw przeciwdepresyjnych. Zwolennik legalizacji marihuany i oglnej depenalizacji narkotykw, krytyk represyjnej polityki narkotykowej w Polsce. Odznaczony Zotym Krzyem Zasugi i Krzyem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Wywiad z autorem ksiki "Dowd", amerykaskim neurochirurgiem Ebenem Alexandrem ju w najblisz sobot, o 13:00 w radiu TOK FM.