Wybory do Parlamentu Europejskiego 2019. Polska ordynacja wyborcza do Europarlamentu

Początkowo posłów do Parlamentu Europejskiego miały wybierać parlamenty każdego kraju członkowskiego. Przed pierwszymi wyborami w 1979 roku postanowiono jednak, że deputowani wybierani będą na podstawie powszechnych wyborów bezpośrednich.

Podstawowe zasady wyborów posłów do Parlamentu Europejskiego ustalone zostały w artykule 190 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Szczegóły regulowane są jednak samodzielnie przez każdy kraj członkowski. W Polsce regulacje prawne dotyczące przebiegu wyborów do Parlamentu Europejskiego zawarte są w Kodeksie wyborczym.

Po co jest ordynacja wyborcza do Europarlamentu?

Ordynacja wyborcza to zbiór przepisów, które regulują sposób przeprowadzania wyborów w danym kraju. Określa też sposoby podziału mandatów i wyłaniania zwycięzców. W wyborach do Parlamentu Europejskiego obowiązują ogólne zasady, które muszą spełnić wszystkie kraje Unii oraz zasady ustalane indywidualnie przez każdy kraj.

Wszystkie kraje Unii Europejskiej muszą spełnić kilka warunków w kwestii przeprowadzenia wyborów do Parlamentu Europejskiego. Są to m.in. zasady bezpośredniości, powszechności, równości i proporcjonalności oraz zasada zakazująca łączenie mandatu posła do Parlamentu Europejskiego z określonymi funkcjami. Prawo europejskie określa także liczbę posłów wybieranych do Parlamentu Europejskiego z każdego z krajów oraz termin, w którym przeprowadzone będą wybory.

Kto ustala ordynację wyborczą do Europarlamentu?

Poza przepisami regulowanymi przez europejskie prawo każdy kraj członkowski ma dość duży zakres decydowania o sposobie przeprowadzenia głosowania do Parlamentu Europejskiego. Każdy kraj indywidualnie decyduje o m.in. wyborze systemu wyborczego, ustaleniu granic okręgów wyborczych, określeniu zasad prowadzenia kampanii wyborczej czy zasad biernego prawa wyborczego (np. w Austrii głosować mogą już 16-latkowie). Sam termin głosowania zarządza prezydent, który wydaje postanowienie o zarządzeniu wyborów. W Polsce odbędą się one 26 maja. Na nową, pięcioletnią kadencję wybranych zostanie 52 deputowanych, którzy będą reprezentować interesy Polski.

Wybory do Parlamentu Europejskiego są jedynymi powszechnymi wyborami, których ordynacja wyborcza nie została uregulowana w Konstytucji, tylko przez ustawę. Ustawa ta zakłada, że wybory do Europarlamentu przeprowadzane są w Polsce w zgodzie z czterema zasadami: wolności wyboru, powszechności, bezpośredniości i tajności głosowania. Przepisy dotyczące ordynacji wyborczej w Polsce określają m.in. zasady przyznawania prawa wyborczego, zgłaszania kandydatów, prowadzenia kampanii wyborczej, podziału mandatów i rozpisania okręgów wyborczych.

Zgodnie z ustawą prawa wyborcze w głosowaniach do Parlamentu Europejskiego przysługują wszystkim Polakom oraz obywatelom innych państw członkowskich Unii Europejskiej, którzy na stale zamieszkują w Polsce i ujęci są w stałym rejestrze wyborców. W głosowaniu wziąć udział mogą osoby, które ukończyły 18. rok życia i nie są pozbawione praw wyborczych, publicznych oraz nie są ubezwłasnowolnione.

Każdy kraj ustala także zasady podziału mandatów w danych okręgach. Na mandat mają szansę kandydaci tylko tych list, które uzyskały minimum 5 procent ważnych głosów. W Polsce stosuje się dwie metody obliczeń - najpierw głosy w skali całego kraju obliczane są na podstawie metody d’Hondta. Ustala ona przydział mandatów dla poszczególnych komitetów. Później rozdzielane są one pomiędzy poszczególne listy w okręgach za pomocą metody Hare’a-Niemeyera.

Zgodnie z ordynacją w wyborach do Parlamentu Europejskiego Polska została podzielona na trzynaście okręgów wyborczych. Są to kolejno okręgi województw: pomorskiego, kujawsko-pomorskiego, podlaskiego i warmińsko-mazurskiego, części województwa mazowieckiego z Warszawą, reszty województwa mazowieckiego, łódzkiego, wielkopolskiego, lubuskiego, podkarpackiego, małopolskiego i świętokrzyskiego, śląskiego, dolnośląskiego i opolskiego oraz lubuskiego i zachodniopomorskiego.

Kiedy zmienia się ordynację wyborczą do Europarlamentu?

W kwietniu 2019 roku prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę zmieniającą ustalenie kolejności obsadzania mandatów deputowanych do Parlamentu Europejskiego, którzy wybrani zostaną podczas majowych wyborów. Ustawa musiała zostać wprowadzona ze względu na niejasną sytuację Wielkiej Brytanii w Unii Europejskiej. Jeśli przed 26 maja nie dojdzie do Brexitu, to w Parlamencie Europejskim zasiądą także brytyjscy politycy. Wtedy Polska straci jeden z mandatów. Zgodnie z nową ustawą osoba, która zostanie wybrana, ale ostatecznie nie będzie mogła objąć mandatu w PE, nie straci automatycznie swoich dotychczasowych funkcji - np. mandatu posła czy senatora. 

W lutym prezydent podpisał także nowelizację Kodeksu wyborczego przedstawioną przez posłów Prawa i Sprawiedliwości dotyczącą m.in. ordynacji do Parlamentu Europejskiego. Zgodnie z nią w majowych wyborach obowiązywać będzie jedna obwodowa komisja wyborcza - w pozostałych wyborach, np. samorządowych będą działały dwie komisje: jedna odpowiedzialna za przeprowadzenie głosowania, a druga za ustalenie wyników. Zwiększony zostanie jednak skład osoby komisji.  

Więcej o: