Jego zdjęcie było symbolem ludobójstwa w Bośni. 25 lat później doczekał sprawiedliwości

Fikret Alic pojawił się na okładkach światowych gazet w 1992 roku. Tysiące bośniackich Muzułmanów zamykano wówczas w serbskich obozach. Jego wychudzone ciało za drutem kolczastym przeraziło cały świat i uświadomiło opinii publicznej, że na Bałkanach trwa wojna.

Kiedy w 1992 roku jego zdjęcie ukazało się na okładkach prasy, wielu nie mogło w to uwierzyć. Fikret Alic patrzył na dziennikarzy zza ogrodzenia z drutu kolczastego. Zdjęcie mężczyzny z nagim torsem tylko kolorem różniło się od fotografii z obozów koncentracyjnych III Rzeszy. "Zdjęcie, które zawstydziło świat" - pisał na okładce "Daily Mirror". Sytuację więźniów serbskich obozów nazwano nowym Holocaustem.

Dziennikarze w Bośni pojawili się, gdy na świecie pojawiły się doniesienia o tym, co dzieje się w byłej Jugosławii, dowódcy bośniackich Serbów zaprosili ich na propagandową wizytę. Serbowie chcieli przedstawić Muzułmanów jako wdzięcznych uchodźców, chronionych przed wojną - pisano m.in. w "Time" i "The Guardian"

Więźniowie mogli o swoich oprawcach mówić tylko przychylnie. Ale ich wychudzone ciała i przerażone twarze mówiły więcej niż słowa. Poddawany torturom mężczyzna miał złamaną szczękę, żebra, czaszkę, nos i powybijane zęby.

Strażnik kazał lizać sobie buty

Alić został sfotografowany krótko po tym, jak trafił do Trnopolje (sklasyfikowanego później jako obóz koncentracyjny) z obozu Keraterm (uznany za obóz śmierci), gdzie widział jak zamordowano swoich 140 sąsiadów, a racja żywnościowa wynosiła dwie kromki chleba i miskę cienkiej zupy. Spędził w niewoli 63 dni, w trakcie których jego waga spadła z 86 do zaledwie 48 kilogramów. 

 - Straciłem zęby, gdy strażnik, który wcześniej był moim sąsiadem, kazał mi lizać swoje buty. Gdy się nachyliłem, kopnął mnie w twarz. Dwa tygodnie później chciał mnie wypasać na trawie jak zwierzę. Gdy odmówiłem, przygniótł moją twarz do ziemi. Zapytałem "dlaczego mnie nie zabijesz?", a on odpowiedział, że nie jestem wart kuli. Człowiek osiąga moment, kiedy już jest mu wszystko jedno, czy żyje, czy nie. Wtedy oprawcy przestają mieć nad nami kontrolę. Ja poczułem siłę - opowiadał Alić.

Mężczyzna, po publikacji zdjęcia, gdy stał się symbolem okrucieństwa strażników obozu, obawiał się, że zostanie przez nich zamordowany. Udało mu się jednak uciec z Trnopolje w przebraniu kobiety. Cztery dni po ucieczce, w obozie, nad wąwozem przeprowadzono egzekucję ponad 200 mężczyzn, w tym kuzyna bohatera zdjęcia.

Powrót do piekła

Alić o swoim horrorze opowiedział podczas powrotu do obozu po 20 latach, gdy błagał, by świat nie zapomniał o tym co się tam zdarzyło. - Od 20 lat nie przespałem ani jednej całej nocy. Lekarze dawali mi różne leki, ale żadne nie zatrzymały koszmarów. Morderstwa, krzyki, tortury i krew nigdy nie wychodzą z głowy - mówił reporterowi "The Sun".

- Chcieli mnie zabić, ale przetrwałem, a prawda przetrwała razem ze mną. Byłem symbolem cierpienia, a dziś jestem symbolem nadziei. Chcę pokazać, że jeśli człowiek wytrzyma horror, który ja przeszedłem, to wytrzyma wszystko - mówił w 2012 roku.

W Keraterm Alić był więziony w jednym pomieszczeniu z ponad 200 innymi osobami. Do pokoju obok strażnik wrzucił granat gazowy i strzelał do wszystkich, którzy próbowali uciec. - Strażnicy naszego pokoju kazali nam śpiewać, ale nie dało się zagłuszyć krzyków i strzałów - opowiadał.

Następnego dnia mężczyźnie kazano wrzucać ciała na ciężarówkę. - Kiedy je załadowaliśmy, strażnicy zlali ciężarówkę wodą, by zmyć krew, która mogła zostawiać ślady na drodze. Ziemią spłynęła rzeka krwi, nigdy tego nie zapomnę - mówił.

Był chudy, bo miał gruźlicę

W 1992 roku po publikacji reportażu w Bośni, reakcja świata była jednoznaczna. Nawet bardzo chłodna, zachowawcza brytyjska premier Margaret Thatcher mówiła w emocjach: "nie sądziłam, że zobaczę w życiu kolejny Holocaust". Ale nie wszyscy chcieli wierzyć w horror bośniackich Muzułmanów.

Pięć lat po publikacji magazyn "LM" (dawniej "Living Marxist") opublikował artykuł "Zdjęcie, które oszukało świat". Autor przekonywał, że Trnopolje było centrum dla uchodźców, które można było opuścić dobrowolnie, a wygląd Fikreta Alića był spowodowany gruźlicą, którą miał przechodzić w dzieciństwie. Redakcja "LM" została pozwana o zniesławienie i przegrała proces. Podczas rozpraw zeznawał m.in. sam Alić i lekarz obozowy Idriz Merdżanić. 

"To ja, Fikret Alić"

25 lat później Alić czekał w Hadze na wyrok sądu w sprawie Ratko Mladicia. Były dowódca Serbów bośniackich został uznany winnym 10 z 11 stawianych mu zarzutów, w tym zbrodni przeciwko ludzkości i ludobójstwa i skazano go na dożywocie. - Sprawiedliwość zwyciężyła, a zbrodniarz wojenny został skazany. Ten przykład będzie nauczką, zapobiegnie zbrodniom w przyszłości - mówił dziennikarzom Alić.

Mężczyzna pokazywał dziennikarzom okładkę "Time" z 1992 roku. - Na zdjęciu jestem ja, Fikret Alić. Mogę zeznawać na temat zbrodni, które Mladić popełnił - dodał.

Matki Srebrenicy

Wyroku oczekiwały też Bośniaczki w Potocari, miejscu pamięci nieopodal Srebrenicy. - Po 20 latach Mladić zdechnie w Hadze za to, że zamordował mojego syna - mówiła Nedziba Salihović, która w masakrze w Srebrenicy straciła ojca, męża i syna. W masowych grobach udało się odnaleźć jedynie fragmenty szczątków tego ostatniego.

Wydobywanie szczątków z masowego grobu w Srebrenicy, 1996 rokWydobywanie szczątków z masowego grobu w Srebrenicy, 1996 rok Fot. Staton R. Winter / AP Photo

Srebrenickie rodziny przyznają, że nie ma dobrej kary dla byłego dowódcy Serbów bośniackich, ale większość ma poczucie, że sprawiedliwości stało się zadość. Członkinie grupy "Matki Srebrenicy" mają nadzieję, że wyrok pomoże w pojednaniu, choć żałują, że Mladića nie uznano winnym wszystkich zarzucanych mu czynów.

74-letnia Vasva Smajlović, która straciła łącznie ponad 50 członków rodziny, jest zdania, że żadna kara dla Mladića nie zmniejszy jej bólu. Podczas ogłoszenia wyroku - jak wiele zebranych - płakała przed telewizorem.

Mladić bohaterem

O porzuceniu myśli o przeszłości mówili premier Serbii Ana Brnabić i jej prezydent Aleksandar Vucić. - Apeluję do wszystkich, by patrzyli w przyszłość, nie topili się we łzach. Musimy myśleć o przyszłości, żeby wreszcie nasz kraj był krajem stabilnym - mówił Vucić.

Plakaty gloryfikujące Ratko MladićaPlakaty gloryfikujące Ratko Mladića Amel Emric / AP Photo

Jednak, gdy w Potocari kobiety płakały podczas ogłoszenia wyroku, w Srebrenicy ktoś rozwiesił plakaty z portretem Mladića i deklaracją "jesteś naszym bohaterem". To pogląd wielu bośniackich Serbów, dlatego - choć od ludobójstwa minęły już ponad dwie dekady - trudno mówić o pojednaniu.

Obrona zapowiada odwołanie od wyroku

Ratko Mladić został uznany przez trybunał w Hadze za winnego 10 z 11 stawianych mu zarzutów, w tym zbrodni przeciwko ludzkości, ludobójstwa i zbrodni wojennych. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że oskarżony dopuścił się ohydnych zbrodni. Był członkiem "związku przestępczego" dążącego do usunięcia z Bośni ludzi narodowości innej niż serbska. Ratko Mladić dążył też według sądu do wyniszczenia muzułmańskiej ludności Srebrenicy, gdzie w 1995 roku Serbowie zamordowali przeszło 8 tysięcy osób. Miał też osobiście nakazać ostrzał Sarajewa.

"Rzeźnik Bałkanów" winny ludobójstwa w Bośni. Przed wyrokiem usunięto go z sali sądowej >>>

Obrona byłego dowódcy sił Serbów bośniackich zapowiedziała złożenie odwołania od wyroku skazującego Ratko Mladicia na dożywocie. Wyrok taki wydał ONZ-owski Trybunał do spraw byłej Jugosławii. - Jest pewne, że złożymy apelację i że będzie ona skuteczna - powiedział adwokat Dragan Ivetić.

Pucz w kraju 93-letniego dyktatora

Więcej o:
Komentarze (67)
Zdjęcie Fikreta Alica było symbolem ludobójstwa.W Hadze czekał na wyrok sądu w sprawie Ratko Mladicia
Zaloguj się
  • otec1

    Oceniono 13 razy 7

    PiS tak podzielił Naród, że jeszcze trochę i w Polsce będzie podobnie, że sąsiedzi będą się mordować.

  • emgiees

    Oceniono 17 razy 7

    Dlaczego ludzie nigdy nie mądrzeją? Dlaczego takie historie nie są wystarczającą przestrogą? Jesteśmy aż takimi ignorantami?

  • polsilver100

    Oceniono 5 razy 5

    A czemu francuski generał który dowodził żołnierzami holenderskimi i kazał im się nie wtrącać nie będzie sądzony?

  • realistas

    Oceniono 4 razy 4

    Kiedy zostaną osądzeni kosowscy zbrodniarze z UczK? Czyżby oni nie zabijali Serbów?

  • mazzini890

    Oceniono 3 razy 3

    Serbowie nie są tu jedynymi winnymi zbrodni w Jugosławii.I nie można tylko ich winić.I nikogo i nic tu nie usprawiedliwia.Ale tym forumowiczom wybielającym Serbów i piszących że Serbia była złem nr 1 bo popierała ją Rosja, zachęcam do poczytania historii Jugosławii od 1918.To państwo było od początku,może naiwnie, pomyślane jako coś w rodzaju Szwajcarii.Unia wolnych suwerennych i równych ludów.Niestety po 1918 Serbowie stali się narodem dominującym w Jugosławii, jak Rosjanie w carskiej Rosji czy za ZSRR. I nie byli dobrymi panami dla reszty.Od początku ograniczali tłumili prawa i aspiracje reszty narodów. Nie usprawiedliwia to zbrodni na nich.Ale w latach 90 niestety obrywali za poprzednie 70 lat.I powoli w Serbii zaczynają krytyczniej patrzeć na swoją historię.

  • nieuk-on-line

    Oceniono 5 razy 3

    @WB

    "Tysiące bośniackich Muzułmanów zamykano",
    "Serbowie chcieli przedstawić Muzułmanów",
    "Ale nie wszyscy chcieli wierzyć w horror bośniackich Muzułmanów."

    Autorze, muzułmanie to nie przedstawiciele jakiegoś państwa.
    To wyznawcy religii, podobnie jak chrześcijanie, katolicy, buddyści, hinduiści...

    Proszę poprawić te babole.

  • TheMartinnoo

    Oceniono 1 raz 1

    A czy gazeta kiedyś wspomni, jak pod egidą ONZ, bośniaccy muzułmanie najeżdżali serbskie wioski, palili chaty, mordowali dzieci i gwałcili kobiety? To była wojna. Ratko Mladic poełnił niewyobrażalną zbrodnię, ale powinno zastanowić, dlaczego wyłącznie na muzułmańskich mężczyznach, których wcześniej oddzielił od kobiet, dzieci i starców. Proponuję brać historię obiektywnie. Mordowały obie strony konfliktu.

  • polsilver100

    Oceniono 5 razy 1

    Jak Serbia nie pozwoliła na oderwanie Kosowa(ziem serbskich)to USA ich zbombardowało,Czemu NATO nie bombarduje Hiszpani za Katalonię?

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX