Jak zmieniły się usługi finansowe w Polsce przez ostatnie 20 lat?

Obecnie sektor usług finansowych w Polsce uważany jest za jeden z najbardziej innowacyjnych na świecie. Polacy mogą korzystać z bardzo wielu różnych rozwiązań zarówno w sferze bankowości, jak i produktów pożyczkowych oraz płatności.

Polski rynek finansowy rozwinął się tak naprawdę dopiero po roku 1990, gdy zaczęto wdrażać gospodarkę wolnorynkową. Przemiany gospodarcze i związane z nimi zmiany we wszystkich właściwie sektorach funkcjonowania państwa wymusiły także przemiany na rynku usług finansowych. Analizę tego, jak zmieniały się  takie usługi finansowe na przestrzeni lat, przygotowali dla nas eksperci portalu Freezl.pl.

Bankomat – kiedy pojawił się pierwszy w Polsce?                    

W Polsce pierwszy bankomat pojawił się już w 1987 roku. To urządzenie zostało zamontowane w Warszawie na ulicy Tadeusza Czackiego w placówce ówczesnego Banku Polska Kasa Opieki SA, który obecnie działa pod nazwą Bank Pekao. Przy okazji warto dodać, że właśnie ten bank wydał pierwszą w Polsce kartę z paskiem magnetycznym, za pomocą której można było wypłacać pieniądze z bankomatu. Jednak prawdziwy boom bankomatowy w naszym kraju rozpoczął się dopiero w latach 90. XX wieku. Wynika to z faktu, że właśnie wtedy rozwijał się bardzo dynamicznie sektor bankowy – powstawały nie tylko polskie banki, ale na naszym rynku zaczęło także działać wiele banków zagranicznych. Większość z nich montowała własne bankomaty. W 1999 roku takich urządzeń było w Polsce prawie 2,5 tys. sztuk, 12 lat później – już 17 tys. Niestety, zmiany przyzwyczajeń konsumentów sprawiły, że został zahamowany wzrost liczby bankomatów w Polsce, a w ostatnich latach ich liczba zaczęła nawet spadać. Z danych Narodowego Banku Polskiego wynika, że o ile jeszcze na początku 2017 roku w naszym kraju było 23,7 tys. bankomatów, o tyle już w III kwartale 2018 roku ich liczba spadła o 316 do poziomu 22,9 tys. sztuk.

                                                               Źródło NBP

Karta płatnicza – narzędzie nie tylko dla wygodnych

Zmniejszająca się liczba bankomatów jest wynikiem tego, że Polacy coraz częściej wybierają płatności bezgotówkowe, a więc nie muszą już tak często wypłacać gotówki, jak jeszcze w latach 90. XX wieku czy na początku 2000 roku. Tutaj można znowu odwołać się do danych NBP. O ile na początku 2016 roku odnotowano w Polsce 183,3 mln transakcji wypłaty gotówki z bankomatów, o tyle na początku 2018 roku było to już tylko 158,3 mln transakcji.

Pierwsza karta płatnicza pojawiła się w 1991 roku i została wydana przez Bank Polska Kasa Opieki SA. Wkrótce potem Bank Inicjatyw Gospodarczych SA wydał pierwszą międzynarodową kartę płatniczą VISA. Pod koniec 1993 roku w portfelach Polaków było niespełna 50 tys. kart i tylko 6,8 tys. terminali do płatności bezgotówkowych. Były to głównie karty debetowe. Pierwsza karta kredytowa pojawiła się w Polsce w 1995 roku.

Dziś w rękach Polaków jest już 40,4 mln kart płatniczych – dominują karty debetowe (31,9 mln), a na drugim miejscu są karty kredytowe (5,8 mln). W ciągu ostatnich 14 lat liczba kart płatniczych w Polsce wzrosła 2,5-krotnie.

                                                             Źródło NBP

Warto podkreślić, że o ile jeszcze pod koniec lat 90. XX wieku i na początku XXI wieku Polacy używali kart głównie do wypłacania pieniędzy, o tyle z czasem zaczęli je wykorzystywać przede wszystkim do płatności bezgotówkowych.

Bankowość online – jak rozwijała się w Polsce?

Dziś trudno nam wyobrazić sobie konto bankowe bez dostępu przez Internet czy brak innych usług finansowych online. Tymczasem bankowość internetowa jest dostępna w Polsce dopiero od kilkunastu lat. Wszystko zaczęło się 18 października 1998 roku, gdy pojawiło się pierwsze w naszym kraju konto osobiste dostępne online. Zaproponował je Powszechny Bank Gospodarczy w Łodzi.  Już 2 lata później powstał pierwszy internetowy bank – mBank. Potem pojawiły się kolejne (np. Inteligo). 8 lat później z bankowości internetowej korzystało 13% Polaków, a w 2013 roku już 26% naszych rodaków. Natomiast na koniec III kwartału 2018 roku już 34,6 mln klientów miało podpisaną umowę na dostęp do bankowości internetowej – najwięcej w PKO BP i mBanku. Jednak aktywnie korzysta z takiego rozwiązania 17 mln naszych rodaków.

Pozabankowe pożyczki online wczoraj i dziś

Pozabankowy sektor pożyczkowy zaczął się rozwijać w Polsce już na początku lat 90. XX wieku. Siłą rzeczy na początku opierał się głównie na stacjonarnych placówkach, w których udzielano pożyczek (najczęściej niskokwotowych). Wśród tych firm nie brakowało dużych zagranicznych marek. Niektóre z nich oferowały dodatkowo obsługę w domu.

-W 2010 roku weszła w życie Rekomendacja T, która zmusiła banki do bardzo restrykcyjnego oceniania potencjalnych kredytobiorców i pożyczkobiorców. Skorzystały na tym firmy pożyczkowe – wyjaśnia ekspert portalu Freezl.pl. - Do tego szybki rozwój Internetu i nowych technologii sprawił, że coraz więcej pożyczek zaczęto udzielać online. Gwałtowny rozwój takiej oferty nastąpił od 2011 roku. Firmy pożyczkowe stały się ważnym graczem w obszarze FinTech, zaczęły korzystać z rozwiązań pozwalających na błyskawiczną weryfikację klienta online i na szybką obsługę – podkreśla ekspert.

Dziś ¾ dorosłych Polaków przyznaje się do tego, że co najmniej raz zaciągnęło pozabankową pożyczkę online. [m2] Według BIK, w 2018 roku łączna wartość takich pożyczek wynosiła 5,2 mld zł, a spłacało je 571 tys. Polaków. Najczęściej wartość takiej pożyczki była nie większa niż 2-4 tys. Zł. (źródło: https://media.bik.pl/informacje-prasowe/420017/perspektywy-rynku-kredytowo-pozyczkowego-na-rok-2019).

                                                              Źródło BIK

Kantory online, czyli rewolucja na rynku

Osobną kategorię usług finansowych stanowią kantory internetowe. Często mówi się nawet, że to polski wynalazek i wkład do światowego rynku finansowego. Zanim pojawiły się pierwsze prawdziwe kantory online w naszym kraju, za granicą działały albo serwisy wymiany walut między użytkownikami, albo namiastki kantorów online (pieniądze były wysyłane do klientów pocztą). Dopiero polskie firmy pokazały, że można stworzyć w pełni funkcjonalne kantory online. Pierwsze z nich pojawiły się w 2009 roku. Już w 2011 roku największe kantory internetowe notowały roczne obroty na poziomie 500-600 mln zł. Przyczyniła się do tego m.in. ustawa antyspreadowa, która pozwoliła osobom posiadającym kredyty mieszkaniowe w obcych walutach kupować te waluty poza bankami. Z czasem zaczęło pojawiać się coraz więcej kantorów online (dziś jest ich ponad 40), a część z nich zaczęły zakładać same banki. Dziś rynek wymiany walut online jest wart 40 mln zł, a w e-kantorach odbywa się ponad 20% transakcji walutowych.

Płatności internetowe i mobilne

Szybki rozwój Internetu i rosnący odsetek Polaków korzystających z sieci wpłynął na rozwój płatności internetowych. E-płatności zaczęły zdobywać zwolenników w Polsce dopiero na początku XXI wieku, gdy rosło zainteresowanie ofertą sklepów internetowych. Powstawało coraz więcej systemów płatności (np. PayU, Przelewy24, Dotpay), które umożliwiały szybkie przelewy i łatwe płacenie za zakupy oraz usługi online. Dziś ta forma e-płatności dominuje. Korzysta z niej 68% robiących zakupy w sieci.

Obok płatności internetowych popularne w Polsce są także płatności mobilne. Przełomowy dla nich był rok 2013, gdy bank PKO BP uruchomił pierwszy system płatności IKO. Wkrótce potem pojawiła się aplikacja PeoPay Banku Pekao. Jeszcze w 2013 roku największe banki w Polsce podpisały porozumienie w sprawie rozwijania wspólnego systemu płatności mobilnej, który dziś jej znany pod nazwą BLIK. W 2014 roku już 3 mln Polaków korzystało z płatności mobilnych. W tym samym roku na rynku pojawił się system płatności mobilnych HCE. Z czasem zostało udostępnionych znacznie więcej rozwiązań płatności mobilnych jak na przykład Google Pay czy niedawno Apple Pay.

Kryptowaluty – nowe pieniądze na rynku

Polskę nie mogło ominąć i nie ominęło tak ważne zjawisko w branży finansowej, jak kryptowaluty. To cyfrowe pieniądze, które generowane są za pomocą koparek (specjalnie przystosowane komputery), a transakcje przy ich udziałem zabezpieczone są metodami kryptograficznymi. To tak naprawdę konkurencja dla tradycyjnego pieniądza. Historia kryptowalut zaczęła się w 2009 roku, gdy powstał Bitcoin. Po nim pojawiły się kolejne cyfrowe pieniądze, w tym również polski Plncoin. Dziś ilość kryptowalut można liczyć w setkach.

W Polsce dość szybko kryptowaluty stały się popularne, co przełożyło się na powstawanie raz po raz coraz to nowych giełd kryptowalut. Większość z nich dość szybko upadła. Taki los spotkał na przykład bitomat.pl, bitmarket.eu, bidextreme czy bitchange. Z drugiej strony nie brakuje również sukcesów, jeśli chodzi o giełdy kryptowalut, czego przykładem jest chociażby Bitbay. Obecnie Polacy dziennie dokonują transakcji kupna-sprzedaży kryptowalut na kwotę około 180 mln zł. Dla 62% z nich zakup kryptowaluty jest przede wszystkim formą inwestycji.

Rynek usług finansowych nieustannie ulega transformacji. Z jednej strony wpływają na to zmieniające się potrzeby oraz przyzwyczajenia konsumentów, z drugiej – rozwój technologii. Polska bierze czynny udział w tych przemianach, a Polacy chętnie korzystają z nowych rozwiązań w bankowości, pożyczkach czy płatnościach. To nie powinno się zmienić ciągu najbliższych lat.