'4 czerwca 1989 roku skończył się w Polsce komunizm'. Przypominamy, co 29 lat temu działo się w kraju

- Proszę Państwa, 4 czerwca 1989 roku skończył się w Polsce komunizm - powiedziała w Dzienniku Telewizyjnym już po wyborach czerwcowych Joanna Szczepkowska. Symboliczne słowa zna każdy, a 4 czerwca zapoczątkował serię zmian, które odczuła też Europa - dzisiaj przypada 29. rocznica tych wydarzeń.
4 czerwca 1989, wyborcy podczas głosowania 4 czerwca 1989, wyborcy podczas głosowania Sławomir Sierzputowski / Ag

Pierwsze częściowo wolne wybory po wojnie

W powojennej Polsce wybory z 4 czerwca, nazywane też kontraktowymi, były pierwszymi częściowo wolnymi do Sejmu i całkowicie wolnymi do przywróconego Sejmu.

To, jak zostały przeprowadzone i na jakich zasadach, uzgodniono w trakcie rozmów Okrągłego Stołu, w których uczestniczyli przedstawiciele opozycji ('Solidarności') i komunistów.

Plakat 'Solidarności' 'W samo południe 4 czerwca 1989' Plakat 'Solidarności' 'W samo południe 4 czerwca 1989' Sławomir Sierzputowski / AG

Pierwsza tura - 4 czerwca 1989 roku

Pierwsza tura wyborów odbyła się 4 czerwca 1989 roku, a do urn poszło 62 proc. uprawnionych Polaków. Opozycja odniosła imponujące zwycięstwo: przedstawiciele Komitetu Obywatelskiego 'Solidarność' wprowadzili do Sejmu 160 posłów (na 161 możliwych - na więcej nie pozwolili komuniści) oraz 92 senatorów (na 100 miejsc).

W I turze obsadzono tylko 165 spośród 460 miejsc w Sejmie (związane było to z zasadami wyboru posłów).

To z okresu przed wyborami pochodzi słynny plakat 'Solidarności' z Garym Cooperem.

4 czerwca 1989, kawiarnia 'Niespodzianka', główny sztab Komitetu Obywatelskiego 'Solidarność' 4 czerwca 1989, kawiarnia 'Niespodzianka', główny sztab Komitetu Obywatelskiego 'Solidarność' Sławomir Sierzputowski / Agencja Gazeta

Druga tura - 4 czerwca 1989 roku

Na 18 czerwca zarządzono więc II turę wyborów, by wybrać "brakujących" posłów i senatorów.

Wtedy KO "Solidarność" zdobyła kolejnych 7 senatorów, obsadzając 99 na 100 miejsc w Senacie. Jedynym senatorem spoza tego środowiska był Henryk Stokłosa, który stratował jako kandydat bezpartyjny.

Do Sejmu "Solidarność" wprowadziła już tylko jednego posła (na więcej nie pozwalały zasady ustalone z rządzącymi), a PZPR wprowadziła dodatkowych 171 posłów, razem 173. Oprócz tego do Sejmu dostali się kandydaci ZSL (76), SD (27), Stowarzyszenia "Pax" (10), UCS (8) i PZKS (5).

Wybory 4 czerwca 1989 r. Wybory 4 czerwca 1989 r. Piotr Wójcik / Agencja Gazeta

Skutki wyborów czerwcowych

Podczas drugiej tury głosowania, po miażdżącym zwycięstwie "Solidarności" odnotowano o wiele mniejszą frekwencję: około 25 proc.

Czerwcowe wybory doprowadziły też do szeregu wydarzeń, które zakończyły się utworzeniem pierwszego niekomunistycznego rządu. Brak poparcia dla Czesława Kiszczaka z PZPR na stanowisko premiera zaowocował utworzeniem rządu Tadeusza Mazowieckiego - pierwszego niekomunistycznego gabinetu.

Natomiast Zgromadzenie Narodowe (Sejm i Senat) wybrało na prezydenta gen. Wojciecha Jaruzelskiego.

Sejm po wyborach 4 czerwca Sejm po wyborach 4 czerwca KRZYSZTOF MILLER / AGENCJA GAZETA

Dzień Wolności i Praw Obywatelskich

4 czerwca w Polsce obchodzony jest także Dzień Wolności i Praw Obywatelskich, który ma upamiętniać rocznicę wyborów kontraktowych. Święto obchodzone jest od 2013 roku.

Pierwsze posiedzenie Senatu po wyborach 4 czerwca Pierwsze posiedzenie Senatu po wyborach 4 czerwca Sławomir Sierzputowski / AG

Następstwa wyborów czerwcowych w Europie

Efekt "wyborów kontraktowych" miał też przełożenie na sytuację międzynarodową, a ściślej na to, co działo się w tzw. demoludach, czyli innych krajach bloku wschodniego. Powołanie niekomunistycznego rządu w Polsce rozpoczęło Jesień Ludów w Europie, podczas której kolejne kraje wyrywały się z komunizmu (NRD, Węgry, Czechosłowacja).

Sejm kontraktowy, jak i Senat, zostały rozwiązane 26 października 1991 roku, choć ich kadencja miała trwać do roku 1993.

4 czerwca 2009, 20. rocznica. Obchody rocznicy, na zdjęciu m.in. b. premier Tadeusz Mazowiecki 4 czerwca 2009, 20. rocznica. Obchody rocznicy, na zdjęciu m.in. b. premier Tadeusz Mazowiecki Wojciech Olkuśnik / AG

"Przeszłość odkreślamy grubą linią"

Jedną z głównych postaci po wyborach, nie tylko za sprawą objęcia stanowiska szefa rządu, był zmarły w 2013 roku Tadeusz Mazowiecki.

Do historii przeszło jego expose, podczas którego powiedział:

Rząd, który utworzę, nie ponosi odpowiedzialności za hipotekę, którą dziedziczy. Ma ona jednak wpływ na okoliczności, w których przychodzi nam działać. Przeszłość odkreślamy grubą linią. Odpowiadać będziemy jedynie za to, co uczyniliśmy, by wydobyć Polskę z obecnego stanu załamania
Rok 2009, 20. rocznica wyborów czerwcowych. Na zdjęciu poza b. prezydentem Lechem Wałęsą m.in. Joanna Szczepkowska Rok 2009, 20. rocznica wyborów czerwcowych. Na zdjęciu poza b. prezydentem Lechem Wałęsą m.in. Joanna Szczepkowska Adam Kozak / AG

"4 czerwca 1989 roku skończył się w Polsce komunizm"

Proszę państwa, 4 czerwca 1989 roku skończył się w Polsce komunizm - powiedziała w Dzienniku Telewizyjnym Joanna Szczepkowska. Słowa te padły w paździeniku 1989 roku, czyli już po powołaniu Mazowieckiego na premiera (stało się to 24 sierpnia 1989 roku).

Szczepkowska powiedziała to podczas wywiadu na antenie i poprosiła prowadzącą o "przekazanie dobrej wiadomości". Zgody udzielono - resztę historii wszyscy znają.

Więcej o:
Komentarze (245)
4 czerwca w Polsce. W 1989 roku w kraju "skończył się komunizm"
Zaloguj się
  • bacowa

    Oceniono 47 razy 21

    A gdzie wtedy był Jaruś?

    Obalał Komunę za piecem u mamy głaszcząc kota czy stał tam gdzie stało ZOMO?

    Nic facet nie znaczył, a teraz wozi się na czterech literach brata który też prawie nic nie znaczył.

  • majak

    Oceniono 32 razy 18

    '4 czerwca 1989 roku skończył się w Polsce komunizm'
    Niestety tylko na jakieś ćwierć wieku, po czym nastał kato-bolszewizm.

  • dzidka17

    Oceniono 28 razy 14

    Było piękne zwycięstwo, które jak się okazało poszło na marne . Dzisiaj naród oszołomiony obietnicami PISlamistów ma klapki na oczach ,nie widzi jak PIS dąży do władzy absolutnej, do zamordyzmu, jak podzielił Polaków,jak zdemolował trójpodział władzy, jak obsadza na najważniejszych stanwiskach w spółkach państwa zwykłe miernoty ,żeby się "odwdzięczyć" za poparcie .
    Teraz rządzi KK jak w czasach faraońskich .

  • def11

    Oceniono 41 razy 13

    '4 czerwca 1989 roku skończył się w Polsce komunizm'

    25 października 2015 zaczął się odradzać

  • limciu

    Oceniono 8 razy 8

    W tym czasie miałem 20 lat i byłem na studiach. Poproszono mnie, żebym był mężem zaufania Solidarności (każda grupa polityczna mogła mieć takich ludzi) i moją rolą było pilnować, żeby nie doszło do żadnych nadużyć. Wszyscy bardzo sobie patrzyli na ręce i rzeczywiście nie można mieć wątpliwości co do uczciwości tych wyborów. Skala sukcesu zaskoczyła działaczy Solidarności. To samo było po stronie PZPR, gdzie od razu pojawiły się głosy, że niepotrzebnie dogadywali się z opozycją. Oni myśleli, że te miejsca w parlamencie podzieli między siebie wiele różnych grup, które do tej pory nie miały reprezentacji parlamentarnej. Nie spodziewali się, że to będzie monolit Solidarności. To już na koniec wakacji za-skutkowało wyborem Mazowieckiego na premiera. Wtedy byłem akurat w NRD (w fabryce Trabanta w Zwickau) na Ohapie. O wyborze Mazowieckiego dowiedziałem się od innych robotników z fabryki. Nie zrobiło to na mnie wrażenia, bo byłem przekonany że tak musi być - przecież po to były te wybory. Niemcy byli wstrząśnięci tym co dzieje się w Polsce. Kierownictwo panikowało, plebs się cieszył. Ile się napiłem darmowego piwa w tym czasie ! W jakiejkolwiek knajpie gdy słyszeli język polski, to chcieli się z nami napić. Chyba nigdy wcześniej i nigdy później Niemcy tak nie kochali Polaków. Z Zwickau do Wrocławia wracaliśmy pociągiem przez Drezno wieczorem pod koniec września. Następnego dnia odbyła się tam pierwsza w tym mieście duża manifestacja.

  • krotkizzoliborza

    Oceniono 22 razy 8

    Co za rażąca nieznajomość najnowszej historii, przecież pisi intelekt tow. Płaszczak powiedział że Polska odzyskała wolność 3 lata temu.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX