I i II rozbiór Polski

23.01.2015 12:45
Kołacz królewski - alegoria rozbioru Polski, miedzioryt wykonany na podstawie rysunku przez Nicolas Noël Le Mire

Kołacz królewski - alegoria rozbioru Polski, miedzioryt wykonany na podstawie rysunku przez Nicolas Noël Le Mire

Droga do pierwszego rozbioru

Pierwszy rozbiór Polski poprzedził sejm konwokacyjny i elekcyjny w 1764 roku, które odbyły się pod protektoratem carycy Katarzyny II. W następstwie przeprowadzone zostały reformy administracyjne (powołano komisje wojskowe i skarbowe, uchwalono nowy regulamin obrad sejmowych, ustanowiono cło generalne), królem Rzeczypospolitej został kandydat Katarzyny II - Stanisław August Poniatowski.

W II połowie XVIII wieku wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej znalazły się w kręgu zainteresowań Rosji i Prus. Pretekstem była obrona swoich współwyznawców wobec zniesienia praw politycznych dla innowierców. W 1766 roku sejm nie zgodził się na przyznanie praw politycznych innowiercom, w konsekwencji z inicjatywy Rosji i Prus zawiązały się dwie konfederacje domagające się przywrócenia praw. W tym samym czasie powstała w Radomiu konfederacja katolicka pod przywództwem wojewody wileńskiego Karola Radziwiłła.

Prawa kardynalne (1768)

Na zwołanym w 1767 roku sejmie zostały przywrócone prawa dysydentom z inicjatywy rosyjskiego ambasadora Mikołaja Repnina, który to narzucił swój postulat. Uchwalono prawa kardynalne, których gwarantem była caryca Katarzyna II.

Do praw tych należą:

- wolna elekcja,

- liberum veto,

- prawo wypowiadania królowi posłuszeństwa,

- szlachcie przyznano wyłączne prawo do sprawowania urzędów i własności dóbr ziemskich.

Ustępstwa wobec Rosji spowodowały zahamowania procesu reform kraju, a także wywołały konfederację barską.

Konfederacja barska (1768 - 1771)

Konfederacja proklamowała walkę w "obronie wiary i wolności". Niezależność Rzeczypospolitej od Katarzyny II oraz wycofanie wojsk rosyjskich z ziem Rzeczypospolitej. Minusami konfederacji były zła organizacja oraz jej tradycyjne uzbrojenie. Konfederaci liczyli na pomoc Francji, Turcji, Austrii - państw zainteresowanych osłabieniem Rosji. Nadzieja pojawiła się w roku 1768 wraz z wypowiedzeniem wojny Rosji przez Turcję. W obawie przed rosnącymi zwycięstwami Rosji w wojnie z Turcją, Francja rozpoczęła finansową pomoc Rzeczypospolitej . Aby zachować równowagę sił w Europie dwa państwa: Austria i Prusy skłoniły Rosję do porozumienia, na mocy, którego Rosja zagarnie zdobycze terytorialne Turcji, a państwa te wezmą udział w rozbiorze Polski.

5 sierpnia 1772 roku w Petersburgu został podpisany traktat rozbiorowy Polski przez Austrię, Prusy i Rosję.

Na mocy traktatu następujące ziemie znalazły się pod panowaniem Rosji, Prus i Austrii:

Rosja:

- tereny leżące po prawym brzegu Dźwiny i lewym Dniepru

- województwa inflanckie, płockie, witebskie

Prusy:

- województwo pomorskie bez Gdańska

- województwo malborskie z Warmią

- województwo chełmińskie bez Torunia

- część województwa poznańskiego, gnieźnieńskiego, inowrocławskiego i brzesko - kujawskiego

Austria:

- część województwa krakowskiego

- część województwa sandomierskiego

- województwo ruskie ze skrawkami ziemi chełmińskiej.

- część województwa lubelskiego

- część województwa podolskiego po rzekę Zbrucz

- Spisz

Sejm rozbiorowy (1773 - 1775)

Sejm ten zatwierdził traktat rozbiorowy i inne umowy handlowe. Chcąc osłabić pozycję Stanisława Augusta Poniatowskiego powołano Radę Nieustającą wybieraną spośród posłów i senatorów. Sprawowała ona władzę między sejmami. Król i ministrowie musieli stosować się do zaleceń Rady Nieustającej zgrupowanej w 5 departamentach: interesów cudzoziemców, policji, wojska, sprawiedliwości i skarbu. Powołano Komisję Edukacji Narodowej oraz wprowadzono cło generalne. Prawa kardynalne powiększono o zakaz powoływania na tron cudzoziemca oraz dzieci i wnuków panującego.

Drugi rozbiór

Czynnikiem, który sprzyjał dokonaniu II rozbioru była sytuacja jaka panowała w Polsce - nieudolność rządów targowiczan oraz chaos i kłótnie. Został on poprzedzony porozumieniami Rosji i Austrii oraz Rosji i Prus.

23 stycznia 1793 nastąpił II rozbiór Polski, jako powód podano konieczność zahamowania "zarazy jakobińskiej " jaka szerzy się w Polsce. Traktat rozbiorowy został ratyfikowany przez Sejm Rozbiorowy w Grodnie w tym samym roku. Zgodnie z postanowieniem traktatu następujące państwa otrzymały:

Prusy:

- resztę Wielkopolski

- Toruń, Gdańsk

- województwa : płockie, sieradzkie, kaliskie

Rosja:

- resztę województwa płockiego

- wschodnie części województw: wileńskiego, mińskiego, nowogrodzkiego, litewskiego,

- województwa: podolskie, kijowskie, racławskie

Austria z powodu wojny z Francją nie wzięła udziału w II rozbiorze Polski.

Zobacz także
Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Najczęściej czytane

Najnowsze informacje