Polacy oskarżają policję o tortury i nieludzkie traktowanie

- W ostatnich latach ilość skarg do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na zachowania policji się zwiększa - mówi dr Agnieszka Bieńczyk-Missala z Uniwersytetu Warszawskiego. Większość spraw dotyczy tortur i nieludzkiego traktowania.

Polska w 1993 roku ratyfikowała Europejską Konwencję Praw Człowieka, a co za tym idzie obywatele Polski zyskali możliwość składania skarg do Trybunału w Strasburgu przeciwko Państwu Polskiemu. W latach dziewięćdziesiątych Polacy rzadko korzystali z tej możliwości w odniesieniu do zachowań policjantów. Dziś można śmiało powiedzieć, że tendencja jest zwyżkowa.

"W ostatnich latach mamy po kilka skarg dotyczących zachowania policjantów"

Obywatele Polski coraz częściej skarżą się do Trybunału na działania policji w kontekście art. 3 Konwencji, który mówi o torturach i nieludzkim traktowaniu. - W 2009 roku do Trybunału wpłynęło dziesięć skarg z artykułu trzeciego. Zaznaczam, że nie wszystkie dotyczyły policji, ale można przyjąć, że ostatnio, co roku do Strasburga trafia kilka skarg na zachowanie funkcjonariusza - mówi dr Agnieszka Bieńczyk-Missala.

Zwiększona ilość skarg wcale nie musi oznaczać pogorszenia się standardów w szeregach mundurowych. Bardzo możliwe, że liczba skarg rośnie, ponieważ ludzie mają coraz większą wiedzę o przysługujących im prawach i decydują się o nie walczyć. Zdaniem policji liczba skarg o niczym nie świadczy. - Bardzo często instytucja skargi jest wykorzystywana przez osoby, które próbują uniknąć odpowiedzialności, albo chcą w inny sposób pokierować daną sprawą - mówi Mariusz Sokołowski z Komendy Głównej Policji.

Policjant bije, a podatnik płaci

Faktycznie istnieje szereg spraw, które Trybunał rozstrzygnął na korzyść Polski i nie dopatrzył się przekroczenia prawa przez policjantów. Ale są też takie, w których wyroki zapadły na korzyść skarżącego.

Za przykład może posłużyć wyrok z 2007 roku w sprawie D. Mężczyzna zarzucał, że podczas zatrzymania policjanci obrzucili go wyzwiskami i ciężko pobili. D. poskarżył się na działania funkcjonariuszy. Jednak prokuratorzy nie dopatrzyli się znamion przestępstwa i śledztwo umorzyli. Sprawa trafiła do Strasburga. Trybunał uznał, że siła użyta przez policjanta była nadmierna i nieuzasadniona, a śledztwo było prowadzone nieprawidłowo. W efekcie Państwo Polskie musiało wypłacić D. ponad 10 tys. Euro odszkodowania.

Takie samo odszkodowanie dostali państwo Lewandowscy - rodzice Pawła Lewandowskiego, który został ciężko pobity przez policjantów w 2000 roku, a w 2001 r. popełnił samobójstwo. W nocy 3 sierpnia w podwarszawskim Legionowie mundurowi zatrzymali Lewandowskiego pod zarzutem wybicia przez niego szyby na klatce schodowej. Zdaniem rodziców mężczyzny policjanci podczas legitymowania kazali mu wyjść z samochodu poczym brutalnie go skopali. Funkcjonariusze bronili się mówiąc, że byli zmuszeni użyć siły, ponieważ Lewandowski był pijany i agresywny.

Mężczyzna złożył doniesienie do prokuratury. Jednocześnie policja wszczęła postępowanie przeciwko Lewandowskiemu o naruszenie nietykalności cielesnej i znieważenie funkcjonariuszy publicznych. Po umorzeniu postępowania przeciwko policjantom Paweł Lewandowski popełnił samobójstwo. Na początku stycznia 2009 roku w Strasburgu zapadł wyrok w tej sprawie. Trybunał uznał, że doszło do naruszenia artykułu trzeciego poprzez nadużycie siły przez policjantów oraz w wyniku braku rzetelnego śledztwa zmierzającego do kompleksowego wyjaśnienia sprawy.

Prawo do życia

W latach dziewięćdziesiątych do Trybunału trafiało mniej skarg niż dziś. Co zatem się zmieniło? Dlaczego kilkanaście lat temu Polacy nie korzystali z tej możliwości? Powody mogły być dwa. Albo polskim policjantom nie zdarzały się skandaliczne wyskoki z pogwałceniem praw człowieka w tle, albo Polacy nie wiedzieli jak korzystać z tego narzędzia z powodu niskiej świadomości społecznej.

Zdarzały się oczywiście sprawy, w których ewidentnie dochodziło do złamania praw człowieka. Najgłośniejszymi były dwie sprawy naruszające artykuł 2 Konwencji mówiący o prawie do życia.

Jedną z nich jest historia Zbigniewa N. komendanta rejonowego policji w Łomazach. Na początku 1997 roku policjant będąc pod wpływem alkoholu "przesłuchiwał" podejrzanego grożąc mu bronią. W chwili, gdy Robert J. klęczał - pijany komendant strzelił mu w głowę.

Drugą głośną sprawą jest przypadek Przemysława Czaji - trzynastoletniego kibica ze Słupska. W styczniu 1998 roku chłopak wracając z meczu koszykówki został uderzony policyjną pałką w tył głowy. W efekcie trzynastolatek zmarł. Policjant, który zadał śmiertelny cios trafił do więzienia na 8 lat (wyszedł po odsiedzeniu połowy wyroku), a jego kolega z patrolu odpowiedział za nieudzielanie pomocy ofierze przestępstwa.

- To są sprawy z przed kilkunastu lat. Sprawy, w których toczyło się postępowanie, i w których wyciągnięto konsekwencje. A dziś mówimy o policji w roku 2010. Dziś takich sytuacji nie ma. To jest efekt uświadamiania policjantów, czym są prawa człowieka - mówi Sokołowski. Dziś faktycznie o takich przypadkach nie słychać, ale nie oznacza to, że do Trybunału przestały wpływać jakiekolwiek skargi na funkcjonariuszy. Aktualnie przed Trybunałem toczy się kilka spraw, w których obywatele oskarżają policję o nieludzkie traktowanie.

Ramię w ramię z Rumunią i Mołdawią

Pod względem ilości spraw rozpatrywanych w Strasburgu, Polska nie jest najgorsza. W czołówce są takie kraje jak Rosja czy Turcja, które generują nieporównywalnie więcej spraw. Państwo Polskie jednak za bardzo nie ma się, czym pochwalić. Nadal znacząco odstajemy od naszych zachodnich sąsiadów. - Jesteśmy w jednej grupie z Bułgarią, Rumunią, Ukrainą i Mołdawią - ocenia dr Bieńczyk-Missala. Przyczyną takiego stanu rzeczy najprawdopodobniej jest spuścizna po starym systemie, gdzie władza zawsze miała racje. Polska posiada młodą tradycję jako państwo demokratyczne, w którym przestrzega się praw człowieka, a co za tym idzie powinna kłaść duży nacisk na edukację w tym zakresie. Zdaniem specjalistów zajmujących się prawami człowieka będziemy potrzebowali jeszcze wielu lat żeby dogonić kraje Europy Zachodniej.

W serwisie policyjni.pl także: Policja szuka złodziei fotoradaru