UNICEF ujawnia ile płaci

Po raz pierwszy organizacja UNICEF publicznie ujawniła, ile płaci firmom farmaceutycznym za szczepionki dla dzieci. Nie każdemu przypadło to do gustu

UNICEF (Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci - największa na świecie organizacja, której działalność poświęcona jest ochronie zdrowia, zapewnieniu edukacji i przestrzeganiu praw dziecka) wsadził kij w mrowisko. Opublikował na swojej stronie internetowej, ile płaci firmom farmaceutycznym za 16 różnych szczepionek. Dane obejmują także zmiany w cenie tych szczepionek w ciągu ostatnich dziesięciu lat.

W tabelach są luki, bo nie wszystkie firmy zgodziły się na publikacje danych, a to był warunek ich ujawnienia (m.in. Novartis AG i Merck, czy Japan BCG Loboratory odmówiły zgody na ujawnienie cen). Co UNICEF chce przez to osiągnąć?

- To nasz pierwszy krok, ale zamierzamy wykonać kolejne. Będziemy odkrywać szczegóły "umów szczepionkowych" - twierdzi Shanelle Hall, dyrektor ds. podziałów zasobów leków w UNICEF-ie. Organizacja liczy na to, że przejrzystość w tej kwestii zmusi firmy do obniżania cen, a to pozwoli na ratowanie większej liczby dzieci.

- Jawność siłą rzeczy spowoduje większą konkurencyjność i możliwość wyboru tych, którzy oferują najwięcej za najmniejszą cenę - wyjaśnia Hall. Jej zdaniem skorzystają na tym także ci, którzy kupują szczepionki na własną rękę, np. rządy państw. Im lepiej będą poinformowane, kto, co i za ile może sprzedać, tym lepsze podejmą decyzje. - Będą bardziej stanowcze w negocjacjach z firmami farmaceutycznymi - podkreśla Hall. - Ta publikacja przyszła w krytycznym momencie, gdy na rynku pojawiły się wreszcie szczepionki zdolne ochronić dzieci przed groźnymi chorobami płuc i biegunkami - dodaje.

Jest o co walczyć. W ostatnim roku UNICEF wydał 757 mln dolarów na zakup 2,5 mld dawek szczepionek dla 99 krajów. Lista ujawnia duże różnice w cenach (to najbardziej może denerwować przedstawicieli firm). Okazuje się, że zachodnie koncerny życzą sobie czasami dwa razy więcej za swoje produkty niż firmy z Indii czy Indonezji. Nie są to może wielkie kwoty - kilka, kilkadziesiąt centów na jednym opakowaniu szczepionek - ale biorąc pod uwagę liczbę potrzebnych dawek, różnice mogą już iść w miliony. I tak za potrójną szczepionkę DTP (krztusiec, tężec, błonica) firma Serum Institute of India chce od UNICEF-u 17 centów, a Sanofi Pasteur - już 40 centów. Różnica między tymi koncernami jest też wyraźna w przypadku szczepionki na odrę, świnkę i różyczkę (MMR) - odpowiednio 1,75 dol. i 2,9 dol. Sanofi więcej się domaga też za szczepionkę przeciwko żółtej febrze - 94 centów za opakowanie, podczas gdy firma Bio-Manguinhos sprzedaje ją za 65.

W ostatniej dekadzie koszt szczepionek na odrę, polio i tężec niemal się podwoił. Jednak ceny kilku preparatów pozostały bez zmian lub nawet nieco spadły, kiedy na rynku pojawiali się konkurenci.

Niektóre preparaty - te, które są na rynku od dłuższego czasu i są tworzone przez wiele różnych firm - kosztują tylko grosze za dawkę. Tak jest ze szczepionkami na tężec, gruźlicę czy z doustną szczepionką na polio. Ale nie na nich najbardziej zależy UNICEF-owi. Organizacja chce obniżenia cen preparatów nowszej lub najnowszej generacji - szczepionek skojarzonych: bezpieczniejszych i chroniących przed kilkoma chorobami naraz. Preparaty np. przeciwko tężcowi, krztuścowi i błonicy, przeciwko żółtaczce typu B i bakterii Haemophilus influenze (HIB) kosztują już nie kilka centów za dawkę, ale kilka dolarów. Na szczepionkę chroniącą dziecko przed dziesięcioma szczepami bakterii wywołującymi choroby płuc, infekcje uszu i zapalenie opon mózgowych trzeba już wydać 3,5 dol. A wiele szczepionek, żeby dawały ochronę, trzeba podawać w więcej niż jednej dawce.

Jest i druga strona medalu. Wysoka cena nowoczesnych szczepionek jest po części usprawiedliwiona tym, że firmy inwestują w technologię, bezpieczeństwo, badania. W dobie narastającej niechęci do szczepień najmniejsze obniżenie standardu, najmniejszy błąd mogą wyrzucić koncern z rynku na lata. Ich preparaty muszą więc być całkowicie bezpieczne, potwierdzone licznymi badaniami klinicznymi. To nie tylko kosztuje, ale też długo trwa. A to z kolei znowu kosztuje.

Firmy często odpierają ataki tych, którzy twierdzą, że ceny ich leków są za wysokie, wyciągając właśnie argument bezpieczeństwa. Chcecie tanich leków z Indonezji? Proszę bardzo, ale czy oni mają tak drobiazgową kontrolę jakości? I nie można odmówić im racji.

UNICEF i tak w porównaniu z indywidualnymi klientami płaci śmiesznie mało. Rynkowe ceny w USA za wspomniane nowoczesne szczepionki wynoszą nie trzy czy trzy i pół dolara, ale odpowiednio 71 i 114 dol. za dawkę.

Jednak misją organizacji jest zaszczepienie jak największej liczby dzieci i trudno się dziwić, że walczy ona o jak najniższy koszt preparatów.

Daniel Berman, szef Lekarzy bez Granic, uważa, że Globalny Sojusz na rzecz Szczepień (organizacja wspierana finansowo m.in. przez Fundację Billa i Melindy Gatesów, główny sponsor szczepionek kupowanych przez UNICEF) powinien jeszcze bardziej napiąć muskuły i nakłonić firmy do tego, by produkowały szczepionki, które nie wymagają przetrzymywania w lodówce i mogą być podawane np. w formie doustnej, a nie w zastrzyku.

Dokładny spis cen poszczególnych szczepionek znajduje się na stronie organizacji UNICEF-u: http://www.unicef.org/supply/index_57476.html.