Komunikacja miejska dwukrotnie droższa? A może za darmo?

Podczas gdy w Polsce rozpoczyna się debata o tym, jak i o ile można podwyższyć ceny biletów miejskich, są miasta na świecie, gdzie komunikacja jest całkowicie bezpłatna i ma się całkiem nieźle. Z takiego rozwiązania zadowoleni są nie tylko ekolodzy.

Dziennikarze ujawnili wczoraj planowane w Warszawie spore podwyżki cen biletów komunikacji miejskiej . Dzisiaj informacje gazet prostują pracownicy Zarządu Transportu Miejskiego i Ratusza - twierdzą, że opublikowane przez prasę ceny są jedynie propozycjami i że są "nieaktualne", a "skala podwyżek ma być niższa". "Życie Warszawy" ujawniło także, że w planie stołecznego urzędu jest też m.in. wprowadzenie 100-złotowej opłaty za pozostawienie na cały dzień samochodu na parkingu "Parkuj i jedź". Do tej pory - za okazaniem karty miejskiej - taka "usługa" była darmowa.

Bilet nawet za 760 zł?

Sprawdziliśmy, ile kosztują bilety w niektórych miastach w Polsce. Za miesięczny bilet warszawiacy płacą 78 zł, gdańszczanie muszą wydać 84 zł, a poznaniacy 81 zł. Pod względem ceny jednorazowego biletu najlepiej wygląda Białystok, a stolica plasuje się na przedostatnim miejscu, tuż przed Poznaniem.

Jednak po podwyżce ten ranking może się zmienić. W ciągu najbliższych trzech lat w Warszawie ceny niektórych biletów miały, według ujawnionych wczoraj - zdaniem urzędników "nieaktualnych" - propozycji, pójść w górę o 100 proc. I tak np. bilet jednorazowy miałby zdrożeć w ciągu trzech lat z 2,80 do 5,60 zł, a 90-dniowy na okaziciela z 360 do 760 zł.

Podwyżka cen biletów? "Postanowiłam zrobić prawo jazdy"

"To woła o pomstę do nieba, nie dość, że straszna drożyzna wszędzie i na każdym kroku to jeszcze tym chcą przeciętnego Kowalskiego dobić. Ktoś kto zdecydował się dojeżdżać komunikacją miejską do pracy bo chciał zaoszczędzić chociażby na paliwie do samochodu to może zapomnieć o tym!" - pisała nasza forumowiczka - anetadu. "To jest to wsparcie proekologiczne dla komunikacji miejskiej, która miała wyeliminować część samochodów z centrum... ;) Ponoszę dostatecznie dużo opłat na rzecz miasta, by właściwie jeździć za darmo na jego terenie. Zresztą mam was gdzieś - latem mam rower. Pytanie co z tymi, którzy rowerem czy samochodem poruszać się nie mogą, albo ich nie stać?" - dodaje forumowicz yamata.

Warszawscy radni w rozmowie z "Życiem Warszawy" starają się uspokoić nastroje: - Skoro już projekt podwyżek biletów ujrzał światło dzienne, trzeba rozpocząć dyskusję - mówi Ewa Malinowska-Grupińska, przewodnicząca Rady Warszawy z ramienia Platformy Obywatelskiej. - Cieszą wczorajsze zapewnienia urzędników, że podwyżka cen biletów nie będzie aż tak drastyczna, jak wynika z pierwotnych planów - dodaje Andrzej Golimont, radny z SLD. - Myślę, że to taka próba wysondowania, jak ostry będzie opór opinii społecznej - podkreśla Tomasz Zdzikot z Prawa i Sprawiedliwości.

Golimont zaznacza, że jego zdaniem tak wygórowany cennik, który ujrzał światło dzienne, może być straszakiem, żeby mieszkańcy, jeżeli podwyżki okażą się niższe, poczuli ulgę.

A może komunikacja bez opłat? Bo ekologia...

Nie wszędzie na świecie ceny transportu miejskiego są przyczyną tak gorących dyskusji. Są miasta, które wprowadzają bezpłatny transport miejski, tzw. "zero-fare transport". Funkcjonuje albo na całości aglomeracji, albo na wybranych liniach (np. w newralgicznych miejscach, gdzie tworzą się korki - więcej autobusów w połączeniu ze zniesionymi opłatami ma rozwiązać problem "wąskich gardeł"). Nie jest to oczywiście w pełni darmowy transport - opłaty często ukryte są w podatkach centralnych lub miejskich.

Socjalistyczna Partia Szkocji postuluje od lat wprowadzanie bezpłatnego transportu miejskiego. Uzasadniają jego potrzebę redukcją emisji spalin. "Bezpłatny transport publiczny byłby największym projektem proekologicznym wprowadzonym przez jakikolwiek rząd na świecie, który doprowadziłby do drastycznej redukcji emisji CO2" - przekonują.

W proponowanym przez siebie rozwiązaniu SSP powołuje się na politykę stosowaną przez belgijskie miasto Hasselt, które w 1997 roku wprowadziło bezpłatną komunikację linii miejskiej (H-lijn) dla wszystkich, włączając w to turystów. Pozostałe linie są bezpłatne dla mieszkańców miasta za okazaniem legitymacji miejskiej. Hasselt liczbą mieszkańców zbliżone jest do Chełma i Inowrocławia.

Jak oszacowały władze belgijskiej miejscowości - w pierwszym roku po wprowadzeniu nowych rozwiązań komunikacyjnych, liczba pasażerów komunikacji publicznej wzrosła czterokrotnie, w ciągu następnego roku znowu się podwoiła. W końcu przez dziesięć lat funkcjonowania systemu liczba pasażerów wzrosła 13-krotnie. Według badań przeprowadzonych 1998 r. 23 procent "nowych" użytkowników komunikacji miejskiej stanowili dawni użytkownicy samochodów. Hasłem towarzyszącym znoszeniu opłat było: "Miasto gwarantuje wszystkim prawo do przemieszczania się".

Jednym z powodów i uzasadnieniem zmian w mieście był również aspekt ekonomiczny - władze wyliczyły, że będzie to tańsze rozwiązanie od ciągłego remontowania dróg albo budowania obwodnicy miasta.

Zainspirowana rozwiązaniami z Belgii, bezpłatną komunikację wprowadziła miejscowość Lübben w Niemczech.

Jak nie całość, to może niektóre linie?

Często wsparcie dla bezpłatnych linii oferują szpitale i uniwersytety. Tak jest np. na Uniwersytecie Wisconsin-Stevens Point, który zapewnia pokrycie dużej części wydatków na cztery linie uniwersyteckie, przebiegające przez całe miasto. Z opłat zwolnieni są jednak w 100 proc. tylko studenci. Uczelnia dofinansowuje także dwie linie nocne, aby zredukować liczbę pijanych kierowców.

Część bezpłatnych linii sponsorowanych jest przez prywatne firmy, w przypadku linii uniwersyteckich - donatorzy przekazują część swojej darowizny na rzecz transportu dla studentów.

Większość miast, które zdecydowało się na wprowadzenie bezpłatnego systemu komunikacji miejskiej to jednak małe miasta, liczące nie więcej jak 100 tys. mieszkańców. Największymi, które podjęły decyzję o rezygnacji z pobierania opłat, są Hawaii County na Hawajach (blisko 180 tys. mieszkańców) oraz Vero Beach na Florydzie (140 tys.).

Ich mieszkańcy i lokalne gazety wymieniają plusy z wprowadzanych zmian: przede wszystkim - oszczędność. Zamiast zużywać coraz droższe paliwo, ludzie skłonni są zrezygnować z własnego samochodu, pod warunkiem, że komunikacja miejska będzie bezpłatna. Zmniejsza się także koszt utrzymania administracji oraz drukowania biletów. W dalszej kolejności dochodzą aspekty środowiskowe - np. mniejsza emisja CO2, świeższe powietrze - oraz... bezpieczeństwo. Kierowcy autobusów we francuskim mieście Essonne w 2008 roku wszczęli strajki, w których domagali się zniesienia opłat za komunikację publiczną. Głosili, że 90 proc. agresji w transporcie miejskim spowodowane jest właśnie odmową przez pasażerów płacenia za bilety.

Może jednak warto zastanowić się nad rozwiązaniami, które mają się całkiem nieźle w różnych miejscach świata? Aubagne, Compiegne, Châteauroux i Colomiers we Francji od lat mają bezpłatny transport publiczny, darmowe linie posiada m.in. Leeds i Huddersfield w Anglii. W ich ślady idą kolejne miasta - w USA, Słowenii, Hiszpanii i Islandii. W Polsce zniesienie biletowego systemu komunikacji miejskiej wydaje się utopią, lecz może warto spróbować, chociażby w mniejszych miejscowościach? Mobilność, tak jak powszechny dostęp do internetu, są niezbędne dla rozwoju cywilizacyjnego. Zyski społeczne takiego projektu mogą okazać się dużo wyższe, niż koszty ekonomiczne.