W szkołach tylko religia, a co z etyką? RPO pisze do minister edukacji

RPO pyta minister edukacji Katarzynę Hall, jak zamierza realizować wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu mówiący, że brak możliwości wyboru w polskich szkołach etyki dla uczniów, którzy nie chcą uczęszczać na religię, narusza prawo.

W swym piśmie zastępca RPO Stanisław Trociuk prosi też MEN o podanie "aktualnych danych na temat faktycznej dostępności lekcji etyki dla uczniów szkół publicznych". RPO wylicza, że chodzi mu o liczbę szkół, w których organizowane są zajęcia z etyki (w stosunku do ogólnej liczby szkół publicznych), liczbę nauczycieli z kwalifikacjami do nauczania etyki (w stosunku do liczby katechetów) i o szacunkową liczbę uczniów uczęszczających na zajęcia z etyki w szkołach publicznych.

Uczeń bez prawa wyboru

"RPO w dotychczasowych wystąpieniach wielokrotnie zwracał uwagę na kwestię braku realnej możliwości uczęszczania przez zainteresowanych uczniów na lekcje etyki. Problem stanowi nie tylko kwestia dostępności lekcji etyki, ale także brak właściwego przygotowania nauczycieli wykładających etykę" - napisał Trociuk.

Według niego, sprawa Urszuli i Czesława Grzelaków z Wielkopolski przeciw Polsce, choć dotyczy jednostkowej sprawy, ma fundamentalne znaczenie dla praktyki oświatowej w Polsce, a problemów z organizowaniem lekcji etyki nie można tłumaczyć wyłącznie brakiem odpowiedniej liczby chętnych. "Brak zainteresowania nauką etyki może właśnie wynikać z faktu nieorganizowania tych lekcji, z braku realnej oferty przedstawionej uczniom, iż, jeśli chcą, takie lekcje zostaną rzeczywiście zorganizowane. ETPC wyraźnie wskazał na konieczność organizowania lekcji etyki dla uczniów tego oczekujących" - podkreślił zastępca RPO.

Trzech to już grupa

Jego zdaniem, warto rozważyć sugestie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, aby przy organizowaniu lekcji etyki wykorzystać doświadczenia z nauczania języków mniejszości narodowych lub etnicznych. Zgodnie z rozporządzeniem MEN z 2002 r., już 3 uczniów stanowi minimalną liczbę uczniów, dla których istnieje możliwość tworzenia grup międzyszkolnych w celu organizacji nauki ich języka.

Trociuk zaznaczył, że wyrok ETPC nie jest prawomocny. "Wydaje się konieczne odniesienie się do zawartych w nim ustaleń Trybunału. Mają one bowiem kapitalne znaczenie dla realizacji postanowień dotyczących wolności sumienia i wyznania (religii) zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności" - dodał.

Sprawa Grzelaków z Wielkopolski

ETPC badał skargę Grzelaków, którzy twierdzili, że ich syn Mateusz nie miał możliwości uczęszczania na lekcje etyki i był dyskryminowany przez szkołę i innych uczniów, bo nie chodził na religię. Grzelakowie domagali się od Polski 150 tys. euro zadośćuczynienia. Trybunał nie zasądził odszkodowania, uznając, że uznanie naruszenia Konwencji powinno być wystarczającą satysfakcją. Trybunał uznał, że doszło do naruszenia Konwencji, zakazującego dyskryminacji, bo uczniowie uczęszczający na religię mają na świadectwie ocenę, podczas gdy osoba niewierząca, która chciała uczęszczać na etykę, ma w tym miejscu przekreślone słowa religia/etyka.

Hall mówiła po wyroku, że brak lekcji etyki "to problem nieprzestrzegania polskiego prawa przez organ prowadzący daną szkołę". Dodała, że jeśli prawo ucznia do chodzenia na lekcje etyki lub religii nie jest respektowane, powinno się to zgłosić do odpowiedniego kuratorium oświaty. Podkreślała, że każdy uczeń ma prawo do uczestnictwa w lekcjach etyki, tak jak w lekcjach religii każdego wyznania. Zdaniem HFPC, realnym problemem jest brak nauczycieli etyki - na 21 tys. katechetów jest mniej niż 500 nauczycieli etyki.