Józef Szajna nie żyje

Wiadomości >  Archiwum
mt, ga, PAP, Aleksandra Kozłowska
24.06.2008 10:27
A A A Drukuj
Józef Szajna

Józef Szajna (Fot. Andrzej Bogacz / AG)

Józef Szajna, wybitny scenograf, reżyser teatralny, scenarzysta, teoretyk teatru, malarz i grafik, nie żyje. Miał 86 lat.
Prof. Józef Szajna urodził się w 1922 roku w Rzeszowie. Był więźniem KL Auschwitz i KL Buchenwald, co miało ogromny wpływ na to, co tworzył.

Twórczość Józefa Szajny można oglądać w Galerii Refektarz w Kartuzach



Kariera Szajny

Szajna ukończył krakowską Akademię Sztuk Pięknych, gdzie w 1952 r. otrzymał dyplom z grafiki, a w rok później ze scenografii. Przez dziewięć lat pracował na uczelni. W 1972 r. został profesorem w ASP w Warszawie, gdzie między innymi kierował studium scenografii. W latach 1955-63, był dyrektorem, kierownikiem artystycznym i reżyserem Teatru Ludowego w Nowej Hucie. Współpracował także z krakowskim Starym Teatrem, katowickim Teatrem Śląskim, wrocławskim Teatrem Współczesnym, warszawskim Teatrem Polskim. W roku 1971 stworzył autorski Teatr-Galerię w warszawskim Centrum Sztuki Studio. Realizował tam swoją ideę edukacji poprzez swoistą, bo elitarną, popularyzację różnych gatunków sztuki, przede wszystkim poprzez teatr, ale także rozmaite przejawy plastyki. Z prowadzenia Centrum zrezygnował po ogłoszeniu stanu wojennego.

Szajna reprezentował Polskę między innymi na Biennale w Wenecji (1970 i 1990) oraz Biennale w Sao Paulo (1979 i 1989). Światowy sukces odniósł jednak przede wszystkim jako twórca teatralny. Był członkiem licznych stowarzyszeń artystycznych. Był wielokrotnie nagradzany za swoje osiągnięcia - zarówno w kraju, jak i za granicą. Szczególny rozgłos i uznanie zyskał we Włoszech, gdzie kilkakrotnie otrzymywał znaczące nagrody kulturalne.

Uprawiał malarstwo, grafikę, scenografię, reżyserię teatralną, był autorem scenariuszy do własnych przedstawień, teoretykiem teatru. Postrzegany był przede wszystkim jako człowiek teatru, twórca osobistej formuły.

Artysta wybitny

Według Przemysława Tejkowskiego, dyrektora teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, z którym prof. Józef Szajna współpracował i gdzie jest jedyna stała ekspozycja jego prac, profesor Szajna był nie tylko wybitnym artystą, ale też wspaniałym człowiekiem.

- Norwid kiedyś podzielił ludzi na dwie kategorie: ludzi wczesnych i niewczesnych. Ci wcześni, to ci którzy trafili w swój czas, wiedzieli po co żyją i potrafili to wykorzystać. I jestem przekonany, że w tej norwidowskiej formule człowieka doskonałego, wczesnego mieści profesor Szajnaa - mówi Tejkowski.

Podkreślił też, że zetknięcie się z profesorem, współpraca z nim prowokowała człowieka, aby inaczej zaczął myśleć o sztuce i o życiu.

- Wszyscy my, którzy zetknęliśmy się z nim ś i aktorzy pracujący, i ja jako dyrektor teatru - czuliśmy, że obcujemy z wybitnym, wielkim człowiekiemń - mówi Tejkowski.

Wyjawił także, że dwa miesiące temu spotkał się z prof. Szajną i wspólnie snuli plany na przyszłość. Profesor wyraził zgodę na utworzenie Multimedia Szajna Festiwalu, oraz zgodził się być jego honorowym patronem i obiecał że jeżeli będzie to możliwe, weźmie w nim udział. - Z jednej strony jesteśmy szczęśliwi, że mogliśmy mieć takiego człowieka jako swojego przywódcę duchowego i mistrza, że zetknęliśmy się z nim, że czuliśmy, że nas wspiera, pomaga. Z drugiej pozostajemy mocno osieroceni w tej chwili. Zostaje nam Galeria profesora, jedyny taki obiekt na świecie, gdzie są jego dzieła - powiedział dyrektor.

Zaznaczył jednocześnie, że mimo śmierci profesora przygotowania do festiwalu będą kontynuowane, a nieobecność Szajny uczyni ten festiwal jeszcze sensowniejszym, bardziej potrzebnym. - Będzie to sięganie ludzi młodych do idei profesora. Będzie to jakieś przedłużenie jego myśli, sztuki - stwierdził Tejkowski.

Szajna Festiwal, który ma się odbyć pod koniec listopada to idea przedstawiania sztuki multimedialnej w przestrzeni teatru im. Wandy Siemaszkowej i Szajna Galerii. Zwycięzca otrzyma nagrodę im. prof. Szajny za przesłanie humanistyczne zawarte we współczesnych, awangardowych dziełach.

Szajna Galeria powstała w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie 13 marca 1997 r. w czasie obchodów 75-lecia urodzin i 50- lecia pracy twórczej Józefa Szajny. Jest to jedyna w Polsce i na świecie stała ekspozycja prac profesora Szajny, jednego z najważniejszych artystów XX wieku. Wszystkie dzieła, które można oglądać w Galerii są darem Profesora dla Rzeszowa - miasta, w którym się urodził.

W Galerii prezentowane są 54 prace: monumentalne obrazy, rysunki, collages, kompozycje przestrzenne oraz elementy scenografii do najwybitniejszych spektakli teatralnych Szajny. Od momentu powstania Galeria jest miejscem spotkań artystów różnych sztuk: plastyków, pisarzy, muzyków, ludzi teatru. Można tam przeprowadzać także lekcje o sztuce i zajęcia plastyczne.

Element "osobny"

- Józef Szajna był wybitnym scenografem, artystą, który tworzył tzw. teatr plastyczny, posługując się głównie formą na scenie - powiedział Krzysztof Kumor, prezes ZASP-u. - Był znakomitym scenografem. Pamiętam go jeszcze jako uczeń z Teatru w Nowej Hucie, gdzie prowadził zajęcia. Później zapamiętałem inne jego przedstawienia zrealizowane w Teatrze Polskim i Teatrze Studio - wspomina Kumor. - Nad jego całą twórczością odcisnął wyraźnie piętno pobyt w obozie koncentracyjnym w Auschwitz. Stąd wziął się ten jego bardzo emocjonalny stosunek do problemów człowieczeństwa, do problemu ofiary i kata, sensu życia, jego wartości - dodaje.

- Szajna to był taki element w teatrze "osobny". Tak jak teatr Kantora, teatr Szajny był w latach 70. najbardziej znanym z teatrów polskich na świecie, także dlatego, że w mniejszym stopniu posługiwał się słowem, a bardziej - plastyką - zauważa Krzysztof Kumor.

Prezentacja twórczości Józefa Szajny w Galerii Refektarz potrwa do 27 lipca.

Kartuzy, Galeria Refektarz, czynne wt.-pt. 10-17, sob.-niedz. 10-14. bilety 2 i 1 zł.


Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX