Homilia w czasie Mszy 安.

P這ck, 7 czerwca 1991


1. "Uczcie si ode Mnie, bo jestem cichy i pokorny sercem" (Mt 11,29).

Ko軼i馧 ca造 ws逝chuje si dzisiaj w te s這wa, kt鏎ymi Chrystus objawia tajemnic swego Serca. "Uczcie si ode Mnie" - m闚i, a s這wa te znacz, 瞠 On sam jest naszym Nauczycielem, naszym Mistrzem. Nie tylko przez wszystko, co czyni i m闚i. Jest naszym Nauczycielem i Mistrzem przede wszystkim przez to, kim by. A kim by Jezus Chrystus - to wyra瘸 si w spos鏏 szczeg鏊ny w Jego Sercu.

To, kim by - stanowi niezg喚bion tajemnic. "Nikt (...) nie zna Syna, tylko Ojciec" - m闚i Jezus (Mt 11,27). A r闚nocze郾ie "kto widzi Syna, ten widzi i Ojca", (por. J 14,9), bo tylko "Syn zna Ojca" (por.Mt 11,27 ). Z kolei za zna Ojca r闚nie "ka盥y, kt鏎emu Syn zechce objawi" (por. tam瞠). Tak wi璚 kluczem naszego poznania Boga jest Chrystus: Syn Bo篡 i Syn Cz這wieczy, a w centrum tego poznania jest Serce.

W dniu dzisiejszym Ko軼i馧 ca造 oddaje temu Sercu cze嗆 liturgiczn. Raduj si, 瞠 dane mi jest w tym dniu odwiedzi P這ck, jedn ze stolic piastowskich naszego kraju, a zarazem prastar stolic biskupi.

Ilu to ludzi, syn闚 i c鏎ek polskiego Mazowsza w ci庵u stuleci uczy這 si tutaj Bo瞠j i ludzkiej prawdy od Chrystusa, obcuj帷 z wewn皻rzn tajemnic Jego Serca. W dalekich stuleciach, jak 鈍. Stanis豉w Kostka z Rostkowa - i w naszych czasach, w tym wieku XX, kt鏎y zapisa si szczeg鏊nym 鈍iadectwem wyznawc闚 i m璚zennik闚.

2. "Uczcie si ode Mnie".

Ta prawda, kt鏎ej nade wszystko mamy si uczy od Chrystusa - to prawda mi這軼i. Serce Odkupiciela objawia nam prawd mi這軼i, kt鏎a "jest z Boga" (1 J 4,7). Mi這嗆 Boga wyrazi豉 si w tym, 瞠 Ojciec "zes豉 Syna swego Jednorodzonego na 鈍iat, aby鄉y 篡cie mieli dzi瘯i Niemu" (1 J 4,9). Mi這嗆, kt鏎a jest z Boga, jest 篡ciodajna. "Kto mi逝je, narodzi si z Boga (...), bo B鏬 jest mi這軼i" (1 J 4,7-8). Narodzi si to znaczy: ma 篡cie z Boga. 砰je 篡ciem Bo篡m. I wtedy tylko "zna Boga", poniewa mi這軼i nie poznaje si inaczej, tylko przez mi這嗆. Dlatego te ten, "kto nie mi逝je, nie zna Boga" (1 J 4,8).

Ta 篡ciodajna mi這嗆 jest z Boga, a nie z nas: "Nie my umi這wali鄉y Boga, ale (...) On sam nas umi這wa" (1 J 4,10). Tak wi璚 B鏬 jest pierwszy. W Nim ma pocz徠ek nie tylko wszelkie istnienie, ale nade wszystko wszelka mi這嗆 w 鈍iecie istot stworzonych. Wszelka mi這嗆 w naszych ludzkich sercach. Mi這嗆 ma w Bogu swe 廝鏚這, a to przedwieczne 廝鏚這 objawi這 si w czasie, objawi這 si w spos鏏 najpe軟iejszy w闚czas, kiedy B鏬 Ojciec "pos豉 Syna swojego jako ofiar przeb豉galn za nasze grzechy" (1 J 4,10).

Aby mi這嗆, kt鏎a jest darem samego Boga, mog豉 sta si udzia貫m serca ludzkiego, trzeba, aby zosta przezwyci篹ony grzech. Tylko mi這嗆 ma t moc, jest to bowiem mi這嗆 odkupie鎍za, kt鏎 pulsuje Serce Syna Bo瞠go.

Aposto i ewangelista Jan, kt鏎y przemawia w dzisiejszej liturgii, t逝maczy, czego mamy uczy si od tego Syna, kt鏎y jest Odkupicielem 鈍iata. Mamy - pisze - "uwierzy mi這軼i, jak B鏬 ma ku nam" (por. 1 J 4,16). Taka wiara oznacza nie tylko poznanie Boga. Ona jest r闚nocze郾ie nowym 篡ciem: jest 篡ciem w Bogu. 安. Jan pisze: "Kto trwa w mi這軼i, trwa w Bogu, a B鏬 trwa w nim" (1 J 4,16). 砰cie w Bogu pozwala nam niejako do鈍iadczy tego, 瞠 B鏬 jest Mi這軼i.

Tego w豉郾ie mamy si uczy od Boskiego Serca Chrystusa Odkupiciela.

3. Pan Jezus znajduje szczeg鏊n rado嗆 w objawieniu tej najg喚bszej, najistotniejszej prawdy o Bogu. M闚i: "Wys豉wiam Ci, Ojcze, Panie nieba i ziemi, 瞠 zakry貫 te rzeczy przed m康rymi i roztropnymi, a objawi貫 je prostaczkom. Tak, Ojcze, gdy takie by這 Twoje upodobanie" (Mt 11,25-26).

Kto to s owi "prostaczkowie"? Czy nie mog nimi by tak瞠 "m康rzy i roztropni"? 砰jemy wszak瞠 w epoce post瘼u naukowego, w epoce upowszechnienia o鈍iaty. Trzeba wi璚 powiedzie, 瞠 bardzo wielu m康rych i uczonych - a niekt鏎zy nawet bardziej jeszcze ni inni - pozostaje wra磧iwych na objawienie Boga, kt鏎y jest Mi這軼i, a wi璚 trzeba ich zaliczy do tych ewangelicznych prostaczk闚.

Mi這嗆 Bo瘸 jest wybraniem, jest odpowiedzi na wybranie ze strony Tego, kt鏎y pierwszy umi這wa. W tym tkwi sama istota Przymierza, jakie B鏬 zawar z cz這wiekiem. Przymierze to ma sw histori zwi您an naprz鏚 z dziejami Izraela, jak przypomnia這 pierwsze czytanie dzisiejszej liturgii. B鏬 da si pozna potomkom Abrahama jako B鏬 Przymierza w spos鏏 szczeg鏊ny przez wyzwolenie syn闚 i c鏎ek ludu wybranego z niewoli egipskiej.

Wybrany za zosta, jak s造szymy, lud "najmniejszy", aby jawne by這, 瞠 nie 瘸dna ludzka wielko嗆 jest powodem tego wybrania, ale tylko mi這嗆: dlatego, 瞠 "Pan was umi這wa" (Pwt 7,8).

Przymierze Boga z ludem wybranym stanowi tylko obraz, zapowied tego wybrania odwiecznego, jakim B鏬 ogarnia ca陰 ludzko嗆 w swym Jednorodzonym Synu. Serce Syna - Serce Jezusa, przebite w堯czni na Golgocie - jest objawieniem tego uniwersalnego wybrania, a zarazem Przymierza Nowego i Wiecznego. W Sercu Chrystusa objawia si B鏬 jako Mi這嗆, objawia si jako wierny w mi這軼i, pomimo grzechu cz這wieka, pomimo wszystkich grzech闚 i niewierno軼i, jakie wype軟iaj dzieje ludzko軼i na ziemi.

"Jest Bogiem, Bogiem wiernym, zachowuj帷ym przymierze i mi這嗆" (Pwt 7,9). Ludzkie Serce Boga-Cz這wieka 鈍iadczy, 鈍iadczy najpe軟iej, 鈍iadczy nieodwo豉lnie o tej mi這軼i Boga, kt鏎a jest wierna.

4. Dzi w P這cku, na tej kolejnej, dziesi徠ej stacji mojego pielgrzymowania po ziemi ojczystej, wypada mi dotkn望 ostatniego po鈔鏚 przykaza Dekalogu. I dobrze, 瞠 mog to uczyni w kontek軼ie liturgicznego 鈍i皻a Chrystusowego Serca.

W przykazaniu: "Nie po膨daj 瘸dnej rzeczy, kt鏎a jego jest" (podobnie jak w przykazaniu poprzednim), dotykamy bowiem wn皻rza serca ludzkiego. "Po膨danie" nie jest zewn皻rznym uczynkiem. "Po膨danie" jest tym, czym 篡je ludzkie serce. "Nie po膨daj 瘸dnej rzeczy, kt鏎a jego jest" - m闚i B鏬 w synajskim Przymierzu z Moj瞠szem. Bezpo鈔ednio chodzi tu o dope軟ienie tego, co zawiera si w si鏚mym przykazaniu: "Nie kradnij", chodzi o rzecz, kt鏎a jest cudz w豉sno軼i. Do tego przykazanie Dekalogu odnosi si wprost i bezpo鈔ednio.

R闚nocze郾ie jednak przykazanie to wskazuje na tak hierarchi warto軼i, w kt鏎ej "rzeczy", czyli dobra materialne, zajmuj miejsce nadrz璠ne. Po膨danie "rzeczy" opanowuje tak serce ludzkie, 瞠 nie ma w nim ju niejako miejsca na dobra wy窺ze, duchowe. Cz這wiek staje si poniek康 niewolnikiem posiadania i u篡wania, nie bacz帷 nawet na w豉sn godno嗆, nie bacz帷 na bli幡iego, na dobro spo貫cze雟twa, na samego Boga. Jest to po膨danie zwodnicze. Chrystus m闚i: "C騜 bowiem za korzy嗆 odniesie cz這wiek, cho熲y ca造 鈍iat zyska, a na swej duszy szkod poni鏀?" (Mt 16,26).

W momencie, kiedy Polacy podejmuj swoj reform gospodarcz, przykazanie: "Nie po膨daj 瘸dnej rzeczy twojego bli幡iego", nabiera szczeg鏊nego znaczenia. Rozumie si samo przez si, 瞠 w r騜nych naszych dzia豉niach i zabiegach kierujemy si motywacjami ekonomicznymi. Prawid這wo rozwijaj帷a si gospodarka prowadzi zar闚no do wzbogacania si poszczeg鏊nych ludzi, jak do og鏊nego podniesienia spo貫cznego dostatku. Wiele biedy mo積a w ten spos鏏 usun望, r闚nie w wymiarze spo貫cznym.

Ale zarazem nigdy nie zapominajmy o tym, drodzy bracia i siostry, 瞠 pieni康z, bogactwo i r騜ne wygody tego 鈍iata przemijaj, a zatem nie mog by naszym celem ostatecznym. Osoba ludzka jest wa積iejsza ni rzeczy, a dusza jest wa積iejsza ni cia這, tote nigdy i nikomu nie wolno d捫y do d鏏r materialnych z pogwa販eniem prawa moralnego, z pogwa販eniem praw drugiego cz這wieka. Dlatego serdecznie 篡cz wam wszystkim, aby nikt z was i nigdy nie pr鏏owa si bogaci kosztem bli幡iego. Ponadto 篡cz wam, drodzy moi rodacy, 瞠by軼ie w swoich d捫eniach do polepszenia bytu materialnego nie zagubili zwyczajnej ludzkiej wra磧iwo軼i na cudz bied. I bardzo te uwa瘸jmy, 瞠by鄉y si nie stali spo貫cze雟twem, w kt鏎ym wszyscy wszystkim czego zazdroszcz. Przywracajmy blask naszemu pi瘯nemu s這wu uczciwo嗆: uczciwo嗆, kt鏎a jest wyrazem 豉du serca, uczciwo嗆 w s這wie i czynie, uczciwo嗆 w rodzinie i stosunkach s御iedzkich, w zak豉dzie pracy i w ministerstwie, w rzemio郵e i handlu, uczciwo嗆, po prostu uczciwo嗆 w ca造m 篡ciu. Jest ona 廝鏚貫m wzajemnego zaufania, a w nast瘼stwie jest tak瞠 廝鏚貫m pokoju spo貫cznego i prawdziwego rozwoju. Niech w nowych warunkach s這wo to nabiera nowego, dojrza貫go znaczenia.

Nie osi庵niemy szcz窷cia ani nawet zwyczajnej stabilizacji, nie licz帷 si z prawem Bo篡m. Dlatego ca造m sercem zaufajmy Bogu, 瞠 Jego przykazania s s逝szne i 瞠 ich przestrzeganie zabezpiecza cz這wieka i przynosi mu rado嗆 i pok鎩 ju na tej ziemi.

S造sza貫m wielokrotnie, tak瞠 i podczas tego pielgrzymowania po Polsce, s這wa: "Trudna jest ta wolno嗆, kt鏎 mamy". Wolno嗆 jest trudna. Wolno嗆 jest trudna, trzeba si jej uczy, trzeba si uczy by prawdziwie wolnym, trzeba si uczy by wolnym tak, a瞠by nasza wolno嗆 nie stawa豉 si nasz w豉sn niewol, zniewoleniem wewn皻rznym, ani te nie stawa豉 si przyczyn zniewolenia innych. Ta sprawa bardzo ci捫y nad dziedzin 鈍iatowej ekonomii. Zreszt trzeba si uczy, jak by wolnym w r騜nych wymiarach 篡cia i st康 wydaje mi si, 瞠 te katechezy zwi您ane z Dekalogiem s mo瞠 najlepsz przys逝g, jak pielgrzymuj帷y papie m鏬 odda swoim rodakom w czasie tej pielgrzymki. Pozostaje jeszcze jedno i najwi瘯sze przykazanie, przykazanie mi這軼i, ale to sobie zostawiamy na Warszaw.

5. "Uczcie si ode Mnie..."

Uczcie si ca貫j prawdy zawartej w ka盥ym z przykaza Dekalogu. Uczcie si prawdy dziesi徠ego przykazania. Po膨danie rzeczy jest korzeniem egoizmu, a nawet zawi軼i i nienawi軼i wzajemnych.

Lata ostatnie obfitowa造 w szlachetne i wznios貫 przejawy w polskim 篡ciu. Ale ods這ni造 si te niebezpieczne p瘯ni璚ia, moralne zagro瞠nia. Czy proces ten jest nieodwracalny?

Moi drodzy, jestem dobrej my郵i. Polacy ju nieraz umieli by wolnymi. Umieli swoje umi這wanie wolno軼i przekszta販a w tw鏎czo嗆, przymierze, solidarno嗆. Umieli swoje umi這wanie wolno軼i przekszta販a tak瞠 w ofiar. Nie jest frazesem to zdanie: "Za wolno嗆 wasz i nasz". Oczywi軼ie, nie zapominajmy, 瞠 dzieje przynios造 nam straszliw lekcj, bolesn lekcj wolno軼i nadu篡tej do ob喚du. Nadu篡tej do ob喚du! Czym瞠 by豉 - w kontek軼ie Konstytucji 3 maja - Targowica? Ale potem zacz掖 si na nowo proces pozyskiwania wolno軼i za wielk cen. T cen p豉ci造 pokolenia. T cen p豉ci這 r闚nie nasze pokolenie. T cen w wysokiej mierze zap豉ci這 pokolenie II wojny 鈍iatowej. Dlatego te pozw鏊cie mi by dobrej my郵i; pozw鏊cie mi by dobrej my郵i i pom騜cie papie穎wi, 瞠by si nie musia martwi.

Chrystus m闚i: "Uczcie si ode Mnie".

A Jego Aposto umi這wany dodaje: "Umi這wani, mi逝jmy si wzajemnie, (...) je郵i B鏬 tak nas umi這wa, to i my winni鄉y si wzajemnie mi這wa" (1 J 4,7.11).

I jeszcze Chrystus sam: "Wszyscy, kt鏎zy utrudzeni i obci捫eni jeste軼ie (...), przyjd嬈ie do Mnie, a Ja was pokrzepi (...). We幟ijcie moje jarzmo na siebie i uczcie si ode Mnie (...), a znajdziecie ukojenie dla dusz waszych (...). Jarzmo moje jest s這dkie, a moje brzemi lekkie" (por. Mt 11,28-30).

[Na zako鎍zenie Mszy 鈍. Jan Pawe II powiedzia:]

Zanim si rozstaniemy, pragn pozdrowi ca貫 Mazowsze, ogarniaj帷 jego wielowiekow przesz這嗆, jego tera幡iejszo嗆 i przysz這嗆, to miejsce, jakie ma w dziejach naszej Ojczyzny, w dziejach Ko軼io豉, w dziejach 鈍i皻o軼i. Wystarczy wspomnie 鈍. Stanis豉wa Kostk z Rostkowa, waszego rodaka. Ale trzeba pami皻a o siostrze Faustynie. Pos豉nnictwo Mi這sierdzia Bo瞠go mia這 sw鎩 czas, by to czas straszliwej II wojny 鈍iatowej, straszliwej pod wielu wzgl璠ami, by豉 to jaka ostateczna eskalacja z豉 na naszym kontynencie. Na ten czas B鏬 przygotowa pos豉nnictwo Bo瞠go Mi這sierdzia, kt鏎ego 鈍iadkiem, rzecznikiem sta豉 si ta prosta c鏎ka polskiej ziemi.

Pozdrawiaj帷 ca陰 wsp鏊not eucharystyczn, wszystkich tutaj obecnych, w spos鏏 szczeg鏊ny pragn powita naszych go軼i, a przede wszystkim nowego arcybiskupa Pragi, nast瘼c na tej stolicy 鈍. Wojciecha. Prosimy go, aby pozdrowi od nas kardyna豉 Franti隕a Tom廜ka, swego poprzednika. R闚nie witam innego go軼ia z bliskiej nam Rumunii, arcybiskupa Bukaresztu. Witam przedstawicieli w豉dz pa雟twowych, mianowicie przedstawicieli prezydenta Rzeczypospolitej, parlamentu i rz康u. Zechcieli uczestniczy w tej eucharystycznej modlitwie tak瞠 bracia innych wyzna chrze軼ija雟kich, pozostaj帷ych w dialogu ekumenicznym: serdecznie ich pozdrawiamy.

Znajduje si tutaj wiele grup zorganizowanych z diecezji p這ckiej, z ca貫j Polski, a tak瞠 z zagranicy, zw豉szcza z bliskich nam kraj闚 o軼iennych. S tu obecne dzieci z Czarnobyla, kt鏎e sp璠zaj czas odpoczynku w Polsce. Pozdrawiam was, drogie dzieci, szczeg鏊nie serdecznie. Dzi瘯uj organizatorom, wszystkim, kt鏎zy w to dzie這 wk豉daj swoje serce, wierni s這wom Chrystusa: "Co uczynili軼ie jednemu z braci moich najmniejszych, to軼ie Mnie uczynili". Zanie軼ie, drogie dzieci, s這wo papieskiego pozdrowienia, b這gos豉wie雟twa do waszych rodzin, parafii, szk馧, do ca貫j waszej Ojczyzny.

S tutaj przedstawiciele o鈔odk闚 polonijnych z ca貫go 鈍iata, kt鏎ym przewodniczy prezes Wsp鏊noty Polskiej, marsza貫k Senatu Andrzej Stelmachowski oraz prezes Kongresu Polonii Ameryka雟kiej Edward Moskal. S tak瞠 dwaj nasi rodacy ameryka雟cy: arcybiskupi Detroit, kardyna Szoka, obecnie w Watykanie, i jego nast瘼ca, arcybiskup Maida. Prosz, a瞠by zechcieli przekaza wszystkim naszym rodakom za oceanem i na ca造m 鈍iecie nasz chrze軼ija雟ki poca逝nek pokoju. Serdeczne s這wo pozdrowienia kieruj do obecnych tutaj naszych braci i si鏀tr ze S這wacji.

A teraz, przechodz帷 niejako na w豉sne podw鏎ko, zwracam si do Stowarzyszenia Rodzin Katolickich Diecezji P這ckiej, kt鏎e przyj窸o jako swoje milenijne has這 Ko軼io豉 w Polsce: "Rodzina Bogiem silna". Swoj dzia豉lno軼i pragniecie pom鏂 rodzinie zachowa ten kszta速, ten wymiar, jaki nada jej B鏬-Stw鏎ca i Odkupiciel przez pog喚bienie kultury chrze軼ija雟kiej w ma鹵e雟twie i rodzinie, przez chronienie 篡cia oraz niesienie rodzinom wszechstronnej pomocy. Niech wam B鏬 b這gos豉wi.

Ruch "Wiara i 安iat這", wielka s逝瘺a w imi Chrystusa cz這wiekowi cierpi帷emu. Ruch ten wyrasta z tego zjawiska, jakim dla Ko軼io豉 jest Matka Niepokalana. Jej Sercu, w uroczysto嗆 Bo瞠go Serca Jej Syna, zawierzam tych wszystkich, kt鏎zy potrzebuj pomocy, i tych, kt鏎zy im t pomoc nios. Ruch "安iat這-砰cie" oraz S逝瘺a Liturgiczna 陰czy si dla mnie z pami璚i 酥. ks. Franciszka Blachnickiego. Jest to ruch zwi您any z moj biskupi m這do軼i. Pami皻am spotkania w Nowym Targu przy pierwszej pielgrzymce, pami皻am duchowe dary, jakie ofiarowali wtedy wasi starsi bracia i siostry Ko軼io這wi. Wasze pokolenie przed逝瘸 t tradycj, pragnie wej嗆 w trzecie milenium chrze軼ija雟twa, unikaj帷 wad i grzech闚 poprzez prac nad sob, piel璕nowanie cn鏒, zw豉szcza abstynencji, prawdom闚no軼i, odwagi i m瘰twa. Polska i 鈍iat u progu trzeciego tysi帷lecia potrzebuj ewangelicznego zaczynu.

S tu obecni r闚nie drodzy nasi harcerze z ich bogat tradycj mi這軼i Boga, bli幡iego i Ojczyzny, z ich has貫m: "Czuwaj!" Jeszcze jedno znamienne wydarzenie. Na pocz徠ku Mszy 鈍. znakiem krzy瘸 鈍. zosta這 zainaugurowane i rozpocz窸o ewangelizacyjn dzia豉lno嗆 Radio Diecezji P這ckiej. Pierwsza katolicka rozg這郾ia radiowa w Polsce. Vivant sequentes! Niech 篡j nast瘼cy! Jak wida, niema這 jest tych pozdrowie dla Mazowsza, dla diecezji p這ckiej. Przez tyle wiek闚 nazbiera這 si i nie wiem, czy to ju wszystko.

Jeszcze jedno ma貫 rozliczenie wypada nam tu zrobi, mianowicie we W這c豉wku powiedzia貫m na ko鎍u: "Dzi瘯ujemy ci, deszczu, 瞠 przyszed dopiero pod koniec Mszy 鈍." Tutaj wypada powiedzie: "Dzi瘯ujemy ci, deszczu, 瞠 usta na pocz徠ku".

Drodzy bracia i siostry, do wszystkich m闚i s這wa Aposto豉: "R騜ne s dary 豉ski, lecz ten sam Duch; r騜ne te s rodzaje pos逝giwania, ale jeden Pan; r騜ne s wreszcie dzia豉nia, lecz ten sam B鏬, sprawca wszystkiego we wszystkich" (1 Kor 12,6). Niech ka盥y odnajdzie si w tych s這wach, niech ka盥y strze瞠 swojego daru, swojego charyzmatu i wed逝g niego dzia豉 w Ko軼iele, wed逝g niego dzia豉 te dla dobra tej wielkiej wsp鏊noty, jak jest nasza Ojczyzna. "Bogu dzi瘯ujcie (...). Ducha nie ga軼ie!"