Światowe media: Erdogan będzie musiał przekazać władzę. Protesty? Sygnał ostrzegawczy

08.06.2013 17:58
Protestujący w parku Taksim

Protestujący w parku Taksim (Fot. Kostas Tsironis AP)

Protesty antyrządowe, które od końca maja rozprzestrzeniły się niespodziewanie ze Stambułu na inne miasta Turcji, to sygnał ostrzegawczy dla premiera Recepa Tayyipa Erdogana. Mogą bowiem zaszkodzić jego ambicjom, by kierować krajem przez kolejną dekadę.
Obserwatorzy wskazują, że wydarzenia w Turcji nie są tym samym co arabska wiosna - zrywem przeciw autorytarnym rządom; ich podłożem nie jest też załamanie gospodarcze jak w Europie Zachodniej. Znaczenie ma również konserwatywny w sferze obyczajowej program rządzącej partii wywołujący niechęć świeckiej i liberalnej części społeczeństwa.



Marek Matusiak z warszawskiego Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW) jako przyczynę protestów wskazuje widoczną w ostatnich latach "arogancję i arbitralność" rządzących. Umiarkowanie islamistyczna Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) wygrała trzykrotnie kolejne wybory, a jej rządy od 2002 roku przyniosły krajowi wzrost gospodarczy. Jednak buta władz w ostatnich latach "irytowała wiele osób niezależnie od ich światopoglądu", i to - wraz z brutalną reakcją policji na pierwsze protesty - sprawiło, że "tak dużo ludzi wyszło na ulice i że są to ludzie z tak różnych środowisk" - mówi ekspert.

#occupygezi

Protesty zaczęły się po demonstracji około stu osób w stambulskim parku Gezi przeciw planowanej w tym miejscu inwestycji budowlanej. 31 maja policja użyła gazu łzawiącego i armatek wodnych, by rozpędzić okupujących park. Protestujący, w większości studenci, wezwali posiłki przez internet. Po kolejnej akcji policji protest rozszerzył się na pobliski plac Taksim. Doszło do kolejnych starć z policją. Wieczorem demonstrowano już w Ankarze i Izmirze, a potem we wszystkich większych miastach Turcji.

- Protesty mają bardzo oddolny i spontaniczny charakter - ocenia Matusiak, dodając, że nie ma jednoznacznej odpowiedzi, kim są ich uczestnicy. Włączyli się w nie zarówno ludzie niezaangażowani w politykę, jak i działacze partii politycznych z prawa i z lewa, związków zawodowych, organizacji pozarządowych.

- W większości są to mieszkańcy większych miast, raczej nastawieni na prozachodni tryb życia, którym doskwierała konserwatywna agenda w polityce rządu w ostatnich latach, ale to nie wyjaśnia wszystkiego. W protestach bowiem, w miarę ich umasowienia, zaczęły brać udział bardzo różne grupy, łącznie z osobami religijnymi czy konserwatywnymi - wskazuje ekspert.

"Jaśniejąca gwiazda regionu"?

Protesty przyciągnęły uwagę, bo Turcja w ostatnich latach stała się, jak napisał "Financial Times", "jaśniejącą gwiazdą regionu - syntezą islamu, demokracji i gospodarki rynkowej". Rozkwit gospodarki, rozszerzenie praw mniejszości kurdyjskiej i rozpoczęcie rozmów pokojowych w wieloletnim konflikcie zbrojnym z Partią Pracujących Kurdystanu (PKK) - to zasługi AKP i osobiście Erdogana.

Jednak w partii, która "na początku obiecywała pluralizm" i mimo konserwatywnego programu obyczajowego "była atrakcyjna dla ludzi, którzy chcieli więcej swobody i demokracji", osłabł "impuls reformatorski" - tłumaczy Matusiak. W retoryce premiera zaś "coraz więcej pojawiało się rysu autorytarnego - nieoglądania się na nikogo, podejmowania decyzji bez konsultowania się z kimkolwiek". Z badania stambulskiego uniwersytetu Bilgi, które przytacza portal telewizji Al-Dżazira, wynika, że to właśnie osoba premiera jest celem protestów. 92,4 proc. uczestników powiedziało, że wyszli na ulice z powodu autorytarnej postawy Erdogana - wskazuje Al-Dżazira.

"Premier mógł bardziej ugodowym stanowiskiem załagodzić napięcie"

Jak zauważa Matusiak, nawet już po wybuchu protestów "premier, który zachowuje w dalszym ciągu duży autorytet, mógł bardziej ugodowym stanowiskiem załagodzić napięcie. Jednak oliwy do ognia dolała jego bardzo konfrontacyjna, arogancka retoryka", kontrastująca z pojednawczymi wobec demonstrantów gestami prezydenta Abdullaha Gula i wicepremiera Bulenta Arinca.

Teraz uspokoić sytuację mógłby, zdaniem eksperta OSW, tylko sam Erdogan. Tym bardziej, że protesty mogą zaszkodzić jego projektom politycznym. - Erdogan miał już właściwie przekonanie, że będzie sprawował władzę przez najbliższą dekadę - przypomina Matusiak. Prawo nie pozwala mu na kolejną kadencję na stanowisku szefa rządu, i nie krył on planów zmiany konstytucji, wprowadzenia systemu prezydenckiego i udziału w wyborach głowy państwa w 2014 roku.

Realizacja tych projektów będzie teraz bardzo trudna, bo w rezultacie protestów Erdogan - inaczej, niż było to do tej pory - "będzie miał ogromny elektorat negatywny" - mówi ekspert OSW. Nawet część działaczy AKP uważa, że premier powinien złagodzić swą politykę - powiedziało Reutersowi źródło zbliżone do partii.

"The Economist": Erdogan będzie musiał przekazać władzę

Brytyjski tygodnik "The Economist" prognozuje, że Erdogan "musi się przygotować do przekazania rządów w AKP i władzy wykonawczej" prezydentowi Gulowi - choćby dlatego, że wielu Turków "jest nim zmęczonych", tak jak Brytyjczycy zmęczyli się swego czasu Margaret Thatcher czy Francuzi Charles'em de Gaulle'em. Również amerykański magazyn "Foreign Policy" zauważa, że protesty, mimo że nie odsuną AKP od władzy, to wzmocniły pozycję prezydenta i niektóre sondaże dają Gulowi w hipotetycznych wyborach prezydenckich większe poparcie niż Erdoganowi.

Wraz z przeciąganiem się protestów sytuacja może się pogorszyć - ostrzega Marek Matusiak. Wskazuje na niebezpieczeństwo, że do w większości pokojowych demonstrantów dołączą różnego rodzaju bojówki, które mogą zachowywać się w sposób chuligański. - Im dłużej protesty będą trwać, tym więcej będzie się pojawiać tego rodzaju aktów przemocy i sytuacja może się zacząć wymykać spod kontroli - mówi ekspert.

Przeciągające się niepokoje już odbijają się negatywnie na giełdzie i na międzynarodowym wizerunku Turcji. Paradoksalnie - protesty, które nie powinny być groźne, powinny dać się łatwo rozwiązać, im dłużej trwają, tym będą groźniejsze i tym bardziej negatywne konsekwencje będą miały dla Turcji - mówi ekspert OSW.

Zobacz także
Komentarze (48)
Zaloguj się
  • art.usa.live

    Oceniono 4 razy 0

    Erdogan nie należy do tych co władzę oddają.
    On nie odejdzie aż go jak się mówi, na kopach wyniosą.

    Turcji idzie gospodarczo stosunkowo dobrze,
    ale pieniądz tak już ma, gdzie robi się politycznie nie pewnie,
    zacznie z kraju uciekać.
    A to znaczy na przyszłość brak inwestycji, czyli uderzenie w małego pracownika.
    Czyli Turcja ma jeszcze coś przed sobą z Erdoganem.

  • annaprus

    Oceniono 6 razy 6

    ....Mustafa Kemal Atatürk w 1934 polecił, aby świątynia Hagia Sophia www.photo-travels.org/pl/foto/38/ która przez 916 lat służyła chrześcijanom, a przez 481 lat muzułmanom, została zmieniona w muzeum. Erdogan, który był skazany na 10 miesięcy więzienia za podżeganie do nienawiści religijnej, chciał ponownie przekształcić Hagię Sophię w meczet. - drugie oblicze Erdogana

  • janan2

    Oceniono 5 razy 3

    Dlaczego gazeta manipuluje prawdą,która jest inna!?
    Tu nie o meczet idzie.To tylko drobna przykrywka zasadniczego przekrętu jakim był pomysł wybudowania galerii i marketów w centrum i tym samym likwidacja rodzimego handlu.To rozwścieczyło Turków,bo czym jest dla nich narodowy rodzimy handel,no to kto tam był,to wie.Nie pozwolą sobie na taki przekręt.Nie chcą aby ich krajem zarządzali obcy.Mają jaja.To nie wałachy jak polskie sprzedawczyki ,co rozprzedali banki czy zlikwidowali handel za czapkę śliwek.Skutki obcych rządów i wyprowadzania zysków za granicę właśnie widać.Polska zamiast stać się wschodzącym obok Turcji mocarstwem regionalnym,jest praktycznie bankrutem.Odnowa idzie ze wschodu i południa.Na Ukrainie w Bułgarii,ostatnio Węgry no i Turcja pokazuje jak likwidować i wykopać rodzimych sprzedawczyków,co pilnują bardziej własnych kieszeni niż interesów kraju.Brawo Turcy!!!

  • pumb123

    Oceniono 4 razy 4

    "Kiedy religia i polityka jadą na tym samym wozie, ci, co powożą, wierzą, że nic nie może im stanąć na drodze. Zaczynają pędzić na łeb na szyję... i nie pamiętają, że pędzącemu na oślep człowiekowi ukazuje się przepaść, kiedy już jest za późno." Frank Herbert, Diuna, 1965

  • 2-julita

    Oceniono 5 razy 3

    Turcy raz dwa zrobili porządek ze swoim premierem
    to oni dokonują wyboru
    ON JEST DLA NICH NIE ONI DLA NIEGO !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

  • ulla_lingsztat

    Oceniono 2 razy 2

    Tak szczerze mówiąc to za rządów Erdogana tureckie PKB prawie się potroiło.

  • nigolator

    Oceniono 10 razy 8

    Wspomaga przy obaleniu Asada a sam zostanie obalony takie to jest zycie

  • mr.knox

    Oceniono 23 razy 1

    Jak w Europie przelewala sie fala protestow, zamieszek i strajkow, nikt nie domagal sie wyrzucenia na zbity pysk komuchow z brukselskiego rezimu. W euro-kolchozie wladza jest nietykalna jak w bylym sowieckim obozie.

  • acidity

    Oceniono 12 razy 6

    "Jaśniejącą gwiazdą regionu" albo słynna "zielona wyspa" - takimi określeniami prasa robi ludziom wodę z mózgu.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Najnowsze informacje