Margaret Thatcher nie żyje. Miała 87 lat

08.04.2013 13:57
Margaret Thatcher  w 1987 roku

Margaret Thatcher w 1987 roku (Fot. Gerald Penny AP)

Margaret Thatcher, nazywana "Żelazną Damą", nie żyje. Była najdłużej urzędującym brytyjskim premierem w XX wieku. Jedyną kobietą wybraną na szefa brytyjskiej partii rządzącej. Hołubiona przez konserwatystów, krytykowana przez tysiące Brytyjczyków i opinię międzynarodową. Od lat nieobecna w życiu publicznym borykała się z chorobami.
Margaret Thatcher urodziła się w Grantham we wschodniej Anglii. Wychowała się w konserwatywnej rodzinie. Jej ojciec prowadził sklep, był radnym i pastorem Kościoła metodystów. Z doskonałym wynikiem ukończyła chemię na Oksfordzie. Początkowo pracowała w zawodzie przy konserwacji żywności.

Pierwszy raz zaangażowała się w politykę w 1951 r., startując w wyborach do parlamentu. Była wówczas najmłodszą kandydatką z Partii Konserwatywnej. W tym czasie wyszła za Denisa Thatchera. Urodziła bliźniaki: Marka i Carol.

W wyborach 1959 r. zdobyła fotel w Izbie Gmin. Wzbudziła kontrowersje, kiedy głosowała niezgodnie z zaleceniami macierzystej partii, opowiadając się za przywróceniem kary chłosty. Ale nie przeszkodziło jej to awansować w partii.

Była jednym z nielicznych członków parlamentu, którzy głosowali za dekryminalizacją kontaktów homoseksualnych, opowiadała się także za legalizacją aborcji. Sprzeciwiała się zniesieniu kary śmierci oraz ułatwieniom w procedurze rozwodowej. Kiedy konserwatyści wygrali wybory w 1970 r., została ministrem edukacji. Jej decyzja o niedofinansowywaniu bezpłatnego mleka w szkołach wywołała falę masowych protestów.



"Żelazna Dama"

W 1975 r. stanęła na czele partii. Rok później ostro skrytykowała ZSRR. - Rosjanie dążą do osiągnięcia światowej dominacji i szybko zdobywają kolejne środki do tego, aby stać się najpotężniejszym narodem, jaki widział świat. Ludzie z sowieckiego Politbiura nie muszą się martwić o takie rzeczy jak brak społecznego zaufania. Oni stawiają na hasło "armaty zamiast masła", podczas gdy my stawiamy wszystko przed armatami - mówiła.

W odpowiedzi na to radziecka gazeta rządowa "Krasnaja Zwezda" nadała jej przydomek "Żelazna Dama", który został szybko rozpowszechniony przez audycję Radia Moskwa. Spodobał się jednak samej Thatcher.

Rząd Partii Pracy napotkał wiele problemów, doszło do licznych strajków, bezrobocie rosło, spadła jakość świadczeń państwa. Słynnym hasłem konserwatystów w czasie kampanii stało się: "Labour doesn't work" (gra słów: dwa możliwe tłumaczenia to "Partia Pracy nie pracuje" oraz "Partia pracy nie działa").

W 1979 r., po utworzeniu przez konserwatystów rządu Margaret Thatcher, została pierwszą w brytyjskiej historii kobietą premierem. Dysponowała przy tym silnym poparciem własnej partii, które pozwalało jej na całkowitą zmianę polityki gospodarczej. Nowa premier chciała poprawić sytuację przez ograniczenie roli państwa w gospodarce.

Szukanie oszczędności

W 1981 r., pomimo listu otwartego 364 czołowych ekonomistów, podatki zostały podwyższone w środku trwania recesji gospodarczej. W styczniu 1982 r. inflacja spadła do postaci jednocyfrowej, wtedy też obniżono z powrotem stopy procentowe. Bezrobocie w dalszym ciągu rosło, osiągając w końcu - według danych rządowych - 3,6 mln (ale kryteria kwalifikowania osoby jako bezrobotnej zostały wcześniej zmienione i według niektórych bezrobocie wzrosło do 5 mln).

Szukanie oszczędności spowodowało, że finanse brytyjskiego ministerstwa obrony zostały obcięte, a Margaret Thatcher musiała podjąć jedną z najtrudniejszych decyzji w czasie swojej kadencji.

W Argentynie, gdzie sytuacja gospodarcza pogarszała się, niestabilna junta chciała za wszelką cenę poprawić swój wizerunek. 2 kwietnia 1982 r. wojska argentyńskie wylądowały na Falklandach - była to pierwsza inwazja na brytyjskie terytorium od czasów II wojny światowej. Argentyna od 1830 r. pozostawała w sporze z Wlk. Brytanią o te niewielkie wyspy.

Reakcja "Żelaznej Damy" była natychmiastowa: w ciągu zaledwie kilku dni w rejon konfliktu została wysłana flota wojenna z zadaniem odbicia Falklandów. Dzięki sukcesowi całej operacji wzmogły się w całej Anglii nastroje patriotyczne, a prestiż premier (do tej pory bijącej w sondażach rekordy niepopularności) wzrósł niepomiernie.

Zamach. Ledwo uszła z życiem

"Czynnik falklandzki" razem z rozpadem opozycji wzmocnił konserwatystów, którzy wygrali wybory w 1983 r. Był to jeden z największych sukcesów rządu Thatcher, który pomimo niepopularnych decyzji nie pogrążył swej partii.

Thatcher była zdeterminowana, by ograniczyć władzę związków zawodowych. Rankiem 12 października 1984 r., na dzień przed swoimi 59. urodzinami, Thatcher ledwo uszła z życiem z zamachu bombowego na hotel w Brighton, do którego przyznała się Tymczasowa Irlandzka Armia Republikańska. Zamach miał miejsce podczas konferencji konserwatystów. Pięciu ludzi zginęło (razem z Robertą Wakeham, żoną Johna Wakehama, szefa klubu torysów, oraz z posłem Izby Gmin Anthonym Berrym), a ważny członek rządu Norman Tebbit został ranny (razem ze swoją żoną Margaret, która została sparaliżowana). Thatcher zginęłaby na pewno, gdyby podczas wybuchu nie byłą w lazience. Nalegała, żeby jej wystąpienie planowane na następny dzień odbyło się, miało to być wyzwanie rzucone terrorystom. Gest ten zyskał jej poparcie wszystkich partii politycznych.

Przeciwnicy: Maggie precz!

Thatcher sympatyzowała z chilijskim dyktatorem gen. Augusto Pinochetem. Podczas wojny falklandzkiej rząd Chile, jako jedyny w Ameryce Łacińskiej, aktywnie poparł Wielką Brytanię. Pinochet pozwalał na awaryjne lądowania brytyjskich samolotów i śmigłowców oraz organizował akcję ratowania zestrzelonych pilotów, którzy dzięki temu uniknęli argentyńskiej niewoli.

Większość gazet brytyjskich była jej przychylna, z wyjątkiem "Daily Mirror" i "Guardiana". W gazetach brukowych i tabloidach była znana jako "Maggie" - tego zdrobnienia użyto później w sloganie "Maggie precz!" ("Maggie out"), które stało się głownym hasłem jej przeciwników.

Ustępująca Thatcher w ostatniej debacie, w której występowała w roli premiera, wygłosiła jeszcze pamiętną mowę nt. polityki zagranicznej: "Wspólna waluta to teraz polityka Europy, to dojście tylnymi drzwiami do Federacji Europejskiej. Czy więc powinnam rozważyć propozycję szanownego posła z Bolsover [Dennisa Skinnera]? Tak więc, gdzie teraz jesteśmy? Cieszę się z całej tej sytuacji".

Order of Merit

Już wcześniej królowa odznaczyła Thatcher w 1990 r. krótko po jej rezygnacji odznaczeniem Order of Merit - jednym z najwyższych brytyjskich orderów. W 1995 r. Thatcher otrzymała nowe odznaczenie - Order Podwiązki - najwyższe odznaczenie rycerskie w Wielkiej Brytanii.

13 października 2005 r. Thatcher uczciła swoje 80. urodziny, wydając pamiątkowe przyjęcie w Mandarin Oriental Hotel w Hyde Parku, gdzie gośćmi byli m.in. królowa brytyjska oraz książę Edinburgh. Geoffrey Howe w taki sposób skomentował karierę "Żelaznej Damy": - Jej prawdziwym osiągnięciem było nie tylko przekształcenie i odmiana jednej partii, ale dwóch. Zatem gdy laburzyści wrócili do władzy, nie mogło być mowy o odwrocie od thatcheryzmu, który został przez nich zaakceptowany.

Najczęściej czytane

Najnowsze informacje