Droga prowadzi wśród malowniczych łąk, pól i borów sosnowych, charakterystycznych dla Równiny Opolskiej. To stary trakt kupiecki łączący Strzelce Opolskie z Lublińcem (jeżdżono tędy na jarmarki). Przekraczamy dolinę rzeki Jemielnicy, zmierzając do miejscowości o tej samej nazwie. Ta spora wieś liczy dziś ok. 2 tys. mieszkańców. Leży na międzynarodowym szlaku cystersów wytyczonym z inicjatywy Rady Europy w 1990 r., a biegnącym przez Portugalię, Hiszpanię, Francję, Niemcy, Polskę i Irlandię.

***

W centrum Jemielnicy znajduje się duży plac, od którego odchodzą wąskie, pełne uroku uliczki. Tu również wznoszą się otoczone murem pozostałości opactwa cystersów, prawdziwa perła Śląska Opolskiego. Klasztor ufundował opolski książę Bolko I, wznosząc w 1307 r. prowizoryczne drewniane pomieszczenia dla zakonników. Jego syn, książę strzelecki Albert, zbudował tu murowaną świątynię

Trzy klasztorne skrzydła o prostej architekturze z okrągłą basztą w jednym z narożników powstały w XVIII w. według projektu Friedricha Gansa na miejscu wcześniejszych zabudowań drewnianych. Nie są udostępniane zwiedzającym.

Sąsiaduje z nimi gotycki kościół Najświętszej Maryi Panny z przełomu XIII i XIV w., wielokrotnie niszczony przez pożary, odnawiany i rozbudowywany. Jego starsza część (prezbiterium i nawy boczne) ma sklepienie krzyżowo-żebrowe z ozdobnymi gotyckimi wspornikami w kształcie zwierząt. Zachował się gotycki portal do zakrystii oraz drzwi z dekoracyjnymi okuciami z XVIII w. Na bogate wyposażenie w stylu regencji i rokoka składa się 12 ołtarzy bocznych z XVIII w. i drewniany ołtarz główny z 1734 r. z warsztatu Michaela Kosslera w Niemodlinie; w nim obraz Wniebowzięcia Matki Boskiej pędzla Georga Neuhertza. Są też polichromowane stalle, drewniana ambona z 1769 r. zdobna w liście akantu i girlandy kwiatów oraz rokokowe organy z 1777 r., dzieło Gotfryda Schefflera z Brzegu. Na ścianach liczne obrazy przedstawiające m.in. wizję św. Bernarda, św. Jadwigę Śląską, św. Annę z Matką Boską. Na uwagę zasługuje wyrzeźbiony w drewnie Chrystus Ecce Homo dłuta Johanna Melchiora Oesterreicha i św. Wojciech, dzieło nieznanego autora. W przedsionku sugestywna scena ukrzyżowania z przełomu XVII i XVIII w. zwana w tych okolicach bożymanką. Składają się na nią figury Matki Boskiej, św. Jana i Chrystusa na krzyżu. Sklepienie bocznej kaplicy św. Józefa zdobi barokowa polichromia przedstawiająca cystersów na tle klasztoru w Jemielnicy. Podziemna krypta kryje szczątki mnichów, w tym opatów (według podań chowano ich również w narożnej baszcie klasztoru).

Zachował się wielokrotnie przebudowywany młyn, który w 1361 r. podarował cystersom książę Albert. Są też zabudowania gospodarcze z przełomu XVIII i XIX w. - dom mieszkalny o grubych murach połączony ze spichlerzem, wszystko kryte dachówką. Wokół rozciąga się zaniedbany ogród. Między młynem a klasztorem biegnie mur z kamienną, barokową bramą, zwieńczony ozdobnym szczytem z herbem zakonu. Dawniej była to brama główna, obecnie wejście znajduje się po przeciwnej stronie.

W 1810 r., w momencie kasaty zakonu w Jemielnicy, mieszkało tam 22 mnichów. Było to najmniejsze opactwo cysterskie na Śląsku. Jego majątek przejął skarb pruski, a w budynkach ulokowano urzędy i plebanię, która znajduje się w nim do dziś (większość pomieszczeń nie jest obecnie wykorzystywana)

Po opactwie pozostało 10 stawów, które teraz należą do Lasów Państwowych i prywatnych właścicieli. Cystersi hodowali w nich ryby, głównie karpia, którego wprowadzili na nasze stoły wigilijne. Groble stawów obsadzali drzewami, najczęściej dębami, dla wzmocnienia ich struktury, ale i po to, by ocienić lustro wody i osłonić je przed silnymi wiatrami. Wszystko zgodnie z dewizą: "ora et labora" (módl się i pracuj). Spacerując wokół stawów ścieżką przyrodniczo-dydaktyczną, zobaczymy wiele chronionych i rzadkich gatunków roślin, m.in. grążel żółty, grzybienie białe, rdestnica tępolistna, pływacz zwyczajny. W mulistych i szybko nagrzewających się wodach żyje piskorz (chroniona i coraz rzadziej spotykana ryba), a w szuwarach żuraw, błotniak stawowy, perkoz rdzawoszyi, zimorodek i bąk. Wiosną bąki wabią samice donośnym hukaniem podobnym do ryku krowy.

***

Według legendy w X w. nad jemielnickim stawem głosił kazanie św. Wojciech. W klasztornym ogrodzie zachowała się nosząca jego imię barokowa kapliczka z XVIII w. w formie kwadratowej latarni, postawiona na cześć pobytu świętego.

Jednym z opatów był Johannes Nucius (1556-1620), słynny śląski kompozytor epoki baroku. Pozostawił po sobie 102 sześciogłosowe motety dedykowane opatowi z Lubiąża Matheusowi Rudolfowi i traktat "Musica poetica".

W 1747 r. urodził się tu przywódca buntów chłopskich, kowal zwany Markiem Prawym lub Markiem z Jemielnicy. W 1794 r. stanął on na czele zbrojnej grupy chłopów protestujących przeciw niesprawiedliwemu podziałowi drewna przez opactwo. 17 marca tegoż roku został wychłostany na rynku w Opolu, dwa dni później przywieziono go na wozie z powrotem do wsi, po czym został wygnany i ślad po nim zaginął.

We wsi warto zwiedzić gotycki kościół cmentarny Wszystkich Świętych z XIV w. W jego prezbiterium zachowały się fragmenty polichromii z XV w. (odkryto je przed II wojną światową). Przedstawiają świętych i sceny biblijne, m.in. ukrzyżowanie. Barokowy, drewniany ołtarz główny ufundowany przez opata Ludwika Herde pochodzi z 1738 r.

W latach 1680-83 pobliskie Strzelce Opolskie zdziesiątkowała dżuma, dotarła i do Jemielnicy, ale... zatrzymała się w połowie wsi. W miejscu tym wdzięczni za cud mieszkańcy wznieśli niewielką murowaną kapliczkę. Niestety, oryginalnych figur już w niej nie ma, tylko współczesny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej.

W centrum Jemielnicy stoi wykuta w kamieniu rokokowa figura św. Jana Nepomucena, ufundowana w 1765 r. przez ówczesnego opata. Na jej cokole widnieje kartusz z herbem cystersów w postaci krzyża - obecnie złotego, pierwotnie czarnego - z piastowskim orłem w środku. W bocznych polach znajduje się napis "MORS", czyli śmierć. Jedna z klasztornych zasad nakazywała "śmierć nadchodzącą mieć codziennie przed oczyma".

Miłośnicy wycieczek rowerowych znajdą w okolicy wiele dobrze oznakowanych tras rowerowych. Prowadzą one do najatrakcyjniejszych miejsc w tej części Śląska Opolskiego, m.in. doliną rzeki Jemielnicy z jej malowniczymi meandrami, kanałami, nieczynnymi młynami i śródpolnymi kapliczkami.

Do Jemielnicy najlepiej dojechać autostradą A4 Katowice - Wrocław, pomiędzy Gliwicami a Opolem trzeba zjechać na Strzelce Opolskie, dalej kierować się w stronę Olesna (z Jemielnicy do Strzelec Opolskich jest ok. 7 km). W tej zadbanej wsi jest kilka sklepów i cztery knajpki. Szczególnie polecam restaurację EKA z regionalnymi specjałami - m.in. kluski śląskie z roladą i modrą kapustą, kapusta z ziemniakami (tzw. ciapkapusta lub panćkraut), pieczeń z sosem śliwkowym i ziemniakami zwana śląskim niebem. Cztery gospodarstwa agroturystyczne proponują m.in. łowienie ryb w pocysterskich stawach i konne przejażdżki. Klasztor jest niedostępny dla turystów, kościół można zwiedzić po mszy lub umówiwszy się wcześniej z biurem parafialnym, tel. 077 462 51 31

W sieci

www.jemielnica.pl

www.szlakcysterski.org